Erik Mouthaan: ‘De publieke omroep mag altijd bellen’

Hij heeft zelf corona gehad. Dat weet hij zeker, en zijn arts ook. Maar een test krijg je ook in het land van Donald Trump alleen als je in het ziekenhuis belandt. En dat is Erik Mouthaan, sinds 2006 correspondent voor RTL Nieuws in New York, bespaard gebleven. Wel deed hij noodgedwongen twee weken verslag vanuit zijn appartement in Upper West Side. Vanachter zijn raam filmde hij met zijn mobiele telefoon hoe ambulances af en aan reden.

Al vanaf zijn eerste prille schreden in de tv-journalistiek heeft hij de uitstraling en de dictie van iemand die de dingen zeker weet. Dat hij daarbij steeds spottend zijn linker wenkbrauw lijkt op te trekken, komt doordat moeder natuur die wenkbrauw iets hoger heeft geplaatst dan de rechter. Het past bij een journalist die niet wars is van een vleugje vileine ironie zo nu en dan.

Mouthaan (46) maakt zich op voor weer een verkiezingscampagne. Zijn laatste als correspondent. De campagnes zijn zo slopend dat hij het na de vorige eigenlijk al welletjes vond. En zijn leven is nog drukker en complexer geworden, want hij moet ook voor de tweede keer een economische crisis verslaan, in het land met de grootste economie ter wereld.

Allereerst: hoe ernstig was het, dat ziek zijn van je?
‘Ik had bijna 40 graden koorts, maar kon nog wel ademen. Ik heb geen collega’s besmet, want onze ploeg, nu verder bestaande uit een producer en een cameraman – de stagiair is naar huis gestuurd -, doet maximaal voorzichtig.’

Het beeld in Nederland is: Donald Trump heeft alles verkeerd gedaan en de Democratische gouverneur van New York, Andrew Cuomo, doet alles goed. Is het zo simpel?
‘Natuurlijk niet. Cuomo is ook een politicus, ontzettend ijdel, en probeert ook zijn straatje schoon te vegen. Hij nam heel laat maatregelen om social distancing te bevorderen. En Trump kan in linkse ogen gewoon niets goed doen. Toen hij 31 januari het luchtverkeer van en naar China dicht gooide, noemde links dat xenofobisch. Nu zeggen veel epidemiologen dat het een juiste beslissing was.’

‘Nederlanders denken instinctief: Republikeinen zijn slecht en Democraten dus goed. Barack Obama was heilig ook al dronede hij tienduizenden onschuldigen de dood in. Nederlandse journalisten zijn over het algemeen ook wel links, net als de nieuwskeuzes. Iets te vaak is het in Hilversum: “Kijk eens wat voor doms Trump nu weer heeft gezegd!” Maar George Bush versprak zich ook. En Obama versprak zich nooit, maar hij formuleerde zo traag dat het onmogelijk was om een quote van hem uit te zenden. Interessant is: waaróm zegt Trump dit? Mijn rol is om het beeld te corrigeren. Of nee, om een volledig beeld te schetsen.’

Heb je het gevoel dat dat aan het lukken is?
‘Als ik de Nederlandse nieuwsconsument vergelijk met de Amerikaanse, mogen wij onszelf gelukkig prijzen. Nederlanders zijn super geïnformeerd en geïnteresseerd in andere landen. Maar die complete verdeeldheid op sociale media, en nu ook in de reguliere media, vind ik heel zorgelijk. Met name het pro-Trump-kamp voert bewust campagne om mensen zich te laten afkeren van bestaande nieuwsbronnen, zodat ze fake news gaan geloven. Ook in Nederland komt er steeds meer verzet tegen journalisten. In een praatje voor brancheorganisatie NDP Nieuwsmedia heb ik daarom gepleit voor een nieuwsgeletterdheidcampagne. We moeten mensen uitleggen wat we doen, zodat ze meer vertrouwen in ons krijgen.’

‘We moeten ons niet laten paaien door die rechtse Twitter-trollen, van wie ik ook last heb, maar we moeten ze ook niet onderschatten. Mensen hebben vragen, dus we moeten uit die ivoren toren. Ook ik kreeg het verwijt dat ik Trump niet zag aankomen.’

Dat is toch ook zo?
‘Ik had niet verwacht dat hij president zou worden, maar dat had niemand. En mijn baan werd alleen maar tien keer interessanter. Ik dacht dat Obama het verhaal van mijn correspondentschap was, maar Trump en de verdeeldheid, dát is het verhaal.’

Veel volgers op Twitter beschuldigen je van vooringenomenheid.
‘Ten onrechte. Ik wil het gewoon kunnen zeggen als Trump weer eens liegt. Maar mensen willen geen informatie meer tot zich nemen die hen doet twijfelen aan hun vooringenomen standpunt.’

Tekst loopt door onder de illustratie.

Kan Democraat Joe Biden Trump verslaan?
‘Ik doe geen voorspellingen. Biden is oud en komt ook oud over, maar is wel veel empathischer. Dat zou kunnen werken in een tijd van pandemie en economisch crisis.’

Jij en ik zaten in de eerste helft van de jaren 90 samen op de School voor Journalistiek (SvJ) in Utrecht. Dat was een linkse school, hè?
‘Absoluut. Er waren ook een paar studenten die daar een probleem van maakten. Ze zeiden: “Dit is een PvdA-school. Sterker nog: een PSP-school”.’

Ik ging daar destijds stevig in mee. Jij minder, volgens mij.
‘Twitteraars noemen mij ook links, maar ik heb op partijen van links tot rechts gestemd. Meestal zit ik in het suffe midden. Ik kom ook niet uit een heel links nest. Mijn vader was management consultant. Niet dat ik zo’n rijke jeugd had trouwens, mijn moeder moest na de scheiding leven van een uitkering.’

Had je een journalistiek voorbeeld toen je op de SvJ zat?
‘Niet echt. Elke student ging natuurlijk voor die gewichtige publieke-omroepjournalistiek: NOVA, Brandpunt. Mijn voorganger als VS-correspondent voor RTL, Max Westerman, zag ik wel als een soort voorbeeld: zo maak je televisie boeiend, snel en toegankelijk.’

Je liep stage bij RTL Nieuws. Daar dachten ze meteen: deze jongen moeten we houden?
‘Kennelijk. Als je valse bescheidenheid wilt ga je hem niet horen. Ik begon op de buitenlandredactie, waar ik de meest onmogelijke diensten moest draaien: in het weekend en ‘s avonds. Een superleuke tijd. In 2000 werd ik verslaggever. Ook koningshuisverslaggever.’

Dat is vaak een onderdanige exercitie. Botste het niet met jouw opvattingen over journalistiek?
‘Nee. Het was een heel spannende periode. Bernhard, Juliana en Claus overleden, en er waren ook de Margarita- en de Mabel/Klaas Bruinsma-affaire. Maartje van Weegen van de NOS was heel erg van: “Oh, de koningin heeft een mooie hoed op”, maar RTL koos echt voor de journalistieke benadering, zoals: wat kost dat koningshuis eigenlijk? Tot woede van veel kijkers overigens. Ik kan je zeggen: als je érgens republikein van wordt, dan is het wel van zes jaar lang het koningshuis verslaan.’

Ik heb nooit ook maar één spoortje nervositeit bij je gezien. Bijvoorbeeld ook niet toen in 2002 het huwelijk van Willem-Alexander en Máxima duidde op CNN. Je was 28.
‘Klopt. Ik ben ook twee keer bij Rachel Maddow geweest, de best bekeken anchor van de linkse zender MSNBC. Heel leuk om te doen. En dat is wat je leert bij tv: straal nooit twijfel uit.’

Dat heb je of dat heb je niet, hè?
‘Je moet uitvinden waar je heel goed in bent, en daar ga je je op richten. Ik ben absoluut niet de beste onderzoeksjournalist, maar ik kan wel ingewikkelde dingen snel tot iets begrijpelijks vertalen en met zekerheid brengen. Want ik erger me aan: “Ja, nou, weet je Annechien, van de ene kant dit, maar van de andere kant…” Ja godsamme, denk ik dan, jíj hebt er toch de hele dag op gestudeerd? Vertel me gewoon wat het antwoord ís! Ik hou erg van de Amerikaanse stijl van urgentie overbrengen. Er zijn RTL-collega’s die vinden dat ik dat te veel doe.’

Wat zou je dan anders moeten doen?
‘Het is te gelikt, wordt soms gezegd. Maar ja, de tekst van een kruisgesprek in het Half Acht Nieuws is van tevoren uitgebreid besproken met de chef, de eindredacteur en de presentator en daarna geoefend. Dus om dan opeens te gaan doen alsof je het niet weet: “Goh, interessant dat je me dat vraagt.” Ik heb ook geen tijd voor loze secondes, ik moet alles in die 1 minuut 15 krijgen. De manier waarop in Nederland de tv- en radiobulletins worden gepresenteerd is zo… Tja, een beetje slapjes. Zo van: “Het kan me eigenlijk niet zoveel interesseren, maar hier is wat nieuws.” Ik ben meer van: bám, dit is een verhaal, dit moet je horen!’

Noem daar eens namen bij?
‘Nou ja, Radio 1 en… Jij wilt natuurlijk dat ik iets naars zeg.’

Ik wil weten wat je bedoelt.
‘Met mijn goede vriendin Daphne Lammers (presentator van RTL Nieuws, BG) heb ik daar heel vaak discussies over. Dan zeg ik: moeten we het niet harder brengen, qua tekst én qua toon? Dan antwoordt Daphne dat zij de presentator is en dat als ze alles even hard neerzet het een heel drukke Amerikaanse show wordt waarbij je geen adem kunt happen.’

Als student journalistiek zat je op zaterdag achter de kassa van de Albert Heijn in Hoog Catharijne.
‘Ha, ja. Ischa Meijer kwam een keer een pizza bij me afrekenen. Ik dacht: moet ik nu zeggen dat ik zijn stukjes zo mooi vind? Uiteraard deed ik het niet.’

In die tijd dachten wij allebei niet dat de premier van het land zich nog eens genoodzaakt zou voelen om via zijn woordvoerder aan het volk kenbaar te maken dat hij geen relatie met je heeft gehad.
‘Ja, in 2018! Het beste verhaal ever. Ik weet niet waar het vandaan komt, maar Rutte gaat vaak naar New York op vakantie, begrijp ik. Een goede vriend van hem woont in de VS, een politicoloog. En mijn ex Karel, twee exen geleden, heeft wel wat weg van Rutte.’

Grinniken jij en Rutte erover als je hem moet interviewen?
‘Nee hoor. Hij komt dan doorgaans net bij Trump vandaan, dus hij heeft wel wat anders aan zijn hoofd. Maar het feit dat we van de premier niet weten wat en wie… Dat zou in Amerika dus echt niet kunnen. Ook iemand als Pete Buttigieg (de homoseksuele Democratische oud-presidentskandidaat, BG) heeft gewoon een partner.’

Voelt het zwaar, in je eentje zo’n groot land moeten coveren? Nu ga jij zeggen: ik heb een team, maar jij moet het doen.
‘Dat voelt inderdaad als een enorme verantwoordelijkheid. Ik word ’s ochtends om half zeven altijd wakker met: wat heeft Trump nu weer getwitterd, en hoeveel livers op RTLZ en stukjes voor het Zes Uur Nieuws moet ik vandaag weer maken? Die permanente stress, die ik eigenlijk al veertien jaar heb, is soms wel heel ontwrichtend. Ik mag van mezelf ook nooit langer dan tien dagen achter elkaar op vakantie. RTL zou trouwens ook niet toestaan dat ik wekenlang wegbleef.’

Als je een halve versnelling terugschakelt, zeggen ze in Hilversum dan meteen: hij is over the hill, we halen hem terug?
‘Nee, dan is het: “Moet je doen, maar als we dat verhaal over die minderheden dinsdag pas brengen wordt het wel laat, want gisteren had de NRC het al. Dus zou je niet toch…?” Je weet hoe dat gaat.’

Je bent volgens mij zo competitief als de pest. Hou je nauwlettend in de gaten wat je NOS-collega Arjen van der Horst doet?
‘Nee, want daar word je heel ongelukkig van, omdat je dan helemaal panisch wordt: zij hebben het eerder, of beter, dan wij!’

Ben je wel eens door een publieke omroep benaderd?
‘Ja, heel lang geleden - ik zeg niet welke omroep. En toen ben ik heel fijn bij RTL gebleven.’

Je vertelde het aan je chef, en toen ging je salaris omhoog en mocht je naar Amerika?
Vier seconden stilte. Dan, lachend: ‘Eh, nee, daar was niet één op één een afspraak over, maar ik ben daarna wel naar Amerika gegaan. Achteraf bezien was het misschien slimmer geweest om toen wel over te stappen. Dan had ik langere reportages kunnen maken. Toen ik bij RTL Nieuws begon, kreeg je als correspondent standaard 2 minuut 20 voor een item, nu meestal maar 1 minuut 45. Bij de NPO hebben journalistieke makers gewoon meer kansen om zich te ontwikkelen. Waarom denk je dat zoveel RTL’ers de overstap maken?’

‘Anderzijds heb ik dat RTL Nieuws-DNA in mijn bloed en voel ik me er thuis. En ik heb hier leren vechten om mijn eigen toko op te bouwen. Ik heb ook een podcast. De hoofdredactie wil hem niet want podcasts zijn geen “speerpunt”, maar ik doe het toch. Ik maak elk verkiezingsjaar ook lange reportages die soms beter zijn dan wat de actualiteitenrubrieken je voorschotelen. Die zie jij niet omdat ze op RTLZ of, zoals nu, via een streamingdienst worden uitgezonden. Maar ze zijn er wel. Ik ga een zesdelige Amerika-serie maken voor Videoland, van een half uur per aflevering. Dat geeft me voldoening. Ik weet dat ik dit kan.’

Je bent pas 46. De publieken mogen je bellen?
‘Ik sluit een overgang zeker niet uit, en ze mogen altijd bellen. Mijn contract loopt tot 2021 en dan ga ik echt heel erg nadenken over wat ik wil, wat ik kan en hoeveel ik nog aankan. Dat ik waarschijnlijk Covid-19 heb gehad drukt me met de neus op de feiten. Ik had toch het gevoel: ik ben niet kapot te krijgen. Ook omdat ik veel sport. Maar ik ben dus niet onoverwinnelijk.’

Geen stad is zo dynamisch als New York. Wordt dat geen probleem voor je als je terug bent in het slomere, keurig aangeharkte Nederland?
‘Ik heb een Amerikaanse vriend en kan ook proberen in Amerika te blijven. Maar misschien is er iets leuks te doen in Hilversum, adjunct-hoofdredacteur of zo. Ik trof Max Westerman een jaar nadat hij weg was uit New York. Hij zag er zeer uitgerust uit en zei: “Ik kan hier heerlijk de hele tijd op vakantie.”’