EHRM veroordeelt Rusland voor mensenrechtenschendingen via buitenlandse agent-wetgeving
Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) heeft geoordeeld dat de Russische wetgeving die in de afgelopen jaren opgetuigd is rondom de zogeheten buitenlandse agenten willekeurig wordt ingezet en enkel wantrouwen aanwakkert. Het hof komt tot die conclusie na klachten van 107 ngo's, mediabedrijven en individuen, die tussen 2016 en 2023 zijn aangebracht. Er is volgens het unanieme oordeel van EHRM sprake van schending van onder meer artikelen 10 (vrijheid van meningsuiting), 11 (vrijheid van vergadering en vereniging) en in veel gevallen ook artikel 8 (recht op eerbiediging van privé-, familie- en gezinsleven).
De labels die organisaties en individuen op hun werk moeten plaatsen vanaf het moment dat ze als buitenlands agent zijn bestempeld voeden een “klimaat van verdachtmakingen en wantrouwen”, schrijven de rechters.
Daarnaast zijn de gevolgen voor organisatie en individuen verstrekkend: uitsluiting van stemrecht en politiek ambt, problemen met advertentie-inkomsten en volgens de rechters “overduidelijk buitenproportionele” sancties als hoge boetes of zelfs opheffing van de organisatie.
In Rusland worden publicaties van tot buitenlands agent bestempelde organisaties gelijkgesteld aan pornografisch of gewelddadig materiaal - wat betekent dat boeken in neutrale verpakking met “18+”-stickers verkocht moeten worden. Voor zulke uitgaven mag dan ook geen reclame worden gemaakt, wat weer een inkomstenbron drooglegt.
De rechters verwijzen naar enquêtes onder de Russische bevolking, waaruit blijkt dat een label ‘buitenlands agent’ voor velen gelijk staat aan spionnen, verraders en vijanden van het volk. De rechters schrijven dat het label verder impliceert dat buitenlandse steun (financieel of adviserend) zich automatisch vertaalt in buitenlandse controle. Het Hof stelt dat Rusland voor geen van de 107 klagers bewijs heeft getoond dat ze onder buitenlandse controle stonden of belangen van een buitenlandse entiteit nastreefden.
Inspiratie
De Russische wetgeving over vermeende buitenlandse invloed heeft andere repressieve regimes tot identieke wetten geïnspireerd. Onder meer Hongarije en recent nog Georgië hebben identieke wetgeving aangenomen. Slowakije heeft een wetsvoorstel in de steigers - iets waar de Europese Unie het land inmiddels stevig voor heeft gewaarschuwd.
In het oordeel van EHRM wordt gesteld dat de “verstrekkende” buitenlandse agent-wetgeving alleen ten doel heeft om doelwitten te straffen, en niets te maken heeft met een wens tot transparantie of zorgen om nationale veiligheid. Rusland is veroordeeld tot het betalen van schadevergoedingen tussen 5500 en 10.000 euro aan de klagers. Meer bij het Europees Hof voor de Rechten van de Mens
Praat mee