website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Een waarnemer op vertrouwd terrein

Frits Baarda — Geplaatst op Monday 7 April 2014, 14:26

Interview Ruim veertig jaar omspant de loopbaan van allround fotojournalist Bert Verhoeff. Nu hij de pensioengerechtigde leeftijd heeft bereikt, zou hij kunnen stoppen. Maar liever kijkt hij terug, om vanuit zijn rijke archief nieuwe projecten te beginnen. Zo wil hij krakers een tweede leven geven, en natuurlijk ook zichzelf.

De garagedeur is paars, de buitenkant van zijn huis oranje, oprispingen van een architect die het centrum van Bussum een vrolijk aanzien dacht te moeten geven. Het zijn niet de kleuren van Verhoeff, die bijna tien jaar geleden in ’t Gooi verzeild raakte. Zet de fotograaf bij een sloot, een weiland met koeien en een kerktorentje op de horizon en hij is gelukkig. De woonkamer zegt veel meer over hem. Overal collages van foto’s, van hem en collega’s. Maar het meest in het oog springt een metersbrede panoramafoto. Een tiental schapen rent dartel een voetbalveld op. Een Hollands tafereel met de lichtheid van Verhoeff.

Al meer dan veertig jaar vervult fotografie voor hem een ‘levensbehoefte’. Hij kan niets anders, zegt hij. Nu hij onlangs 65 is geworden en zijn eerste AOW is uitgekeerd, zou hij ermee kunnen stoppen. Geen moment heeft hij het overwogen. ‘Ik kijk terug op mijn loopbaan, maar ik wil ook verder. Ook al heb ik niet meer de energie van vroeger, ik voel me nog ondernemend en vitaal.’ Het vak is hij nog niet verleerd, zoals blijkt uit de nominatie bij de Dutch Doc Award voor zijn jongste boek, kortweg ‘NL’. Het is een document over alledaagse zaken in Nederland, verjaardagen, vergaderingen en polders, die door hem boven het gewone worden uitgetild. Dit is Nederland, zijn Nederland, een vlekje op de wereldkaart dat om een glimlach vraagt.

Verhoeff begon al jong te zwerven. Met zijn vriendje Ronnie Hertz trok hij met een camera door de straten van het Amsterdamse Kattenburg, een volksbuurt met smerige kinderen die het op foto’s goed deden. Het was geen maatschappelijke betrokkenheid die hem leidde, ‘het ging om onderweg zijn en de fotografische momenten die je kon pakken’. Hij liftte heel Europa door, alleen maar om te kunnen kijken. Het nieuws kwam later. Na een korte periode in de wereld van mode en reclame, vond hij als leerling een betrekking bij persbureau Anefo, waar hij zich al snel met de ervaren collega’s kon meten. In 1974 vertrouwde zijn chef hem het WK Voetbal toe. Hij mocht naar Suriname. Een paar jaar later besloot hij het als freelancer te proberen.

Hij ontwikkelde zich tot een fotograaf die altijd met bijzondere foto’s naar de redactie terugkeerde. ‘Van nietszeggende, bijna saaie onderwerpen, toch iets maken. Dat was een specialiteit’, zegt hij. ‘Op de redactie zeiden ze: “stuur Bert. Door zijn ogen gebeurt altijd wat”.’ Er kwam nog een specialiteit bij. Voor de Volkskrant hield hij meer dan twintig jaar het politieke bedrijf van Den Haag in de gaten, totdat hij in 2004 besloot het tempo te verlagen.

Verhoeff ging zich toeleggen op langlopende projecten, die meestal uitmondden in boekproducties. De meeste projecten hadden de eigen omgeving of Nederland als onderwerp. Hij fotografeerde door Nescio beschreven plekken, volgde de dijken rond het IJsselmeer, bezocht vrouwen in klederdracht in Spakenburg en verkende het Noord-Hollandse landschap en het Gooi. Noem hem een waarnemer op vertrouwd terrein. Dichtbij en toch op afstand. Wat hij er zoekt is niet het drama, ‘eerder wat er niet gebeurt’, zegt hij aan de eettafel in de woonkamer, waar in een nis zijn fotostudio is ingericht. In zijn genomineerde boek ‘NL’ trekt Verhoeff zich nog verder terug van de actualiteit of heftige gebeurtenissen. De mens wordt kleiner, Holland juist ruimer. ‘Ik houd van het weidse, het polderlandschap, zoals in de kop van Noord-Holland of Groningen. Een land van sloten en bruggen. Van goeiige koeien en schapen in de wei. Dat zie je nergens anders in de wereld.’

Verhoeff werd in Den Haag geboren, bracht geruime tijd in Amsterdam door en woonde een tijdje in Apeldoorn. Zijn liefde voor het Nederlandse polderlandschap deed hij op toen hij in Broek in Waterland ging wonen. Ruim vijftien jaar zag hij verte, bij mooi weer kon hij Monnickendam zien liggen. In 2005 vertrokken hij en zijn vrouw naar ’t Gooi, maar al die tijd bleef het vreemd gebied. Verhoeff heeft zijn huis nu te koop gezet. Hij wil terug. Misschien heeft het toch met ouder worden te maken.

Behalve Noord-Holland heeft hij nog een liefde. Morgen vertrekt hij naar Frankrijk, waar hij een tweede huis heeft. Vier keer per jaar verblijft hij er. Hij onderhoudt er de tuin, probeert met al zijn aangeboren onhandigheid te klussen, maar het liefst gaat hij er aan het werk. Hij duikt er in de tientallen archiefmappen waarin zijn negatieven zijn opgeborgen en begint zo een reis terug in de tijd. Hij bekijkt, selecteert, beschrijft en digitaliseert, voordat hij zijn collectie aan het Nederlands Fotomuseum overdraagt. In de nalatenschap van duizenden beelden komt hij foto’s tegen die hij zó kan uittekenen, zoals de twee verschrikte paarden die de stoomboot van Sinterklaas tegemoet rennen, een foto van een non-event die de voorpagina haalde. Of premier Wim Kok die op een verkiezingsavond wijdbeens voor de televisie zit. Maar hij stuit ook op foto’s waarvan hij het bestaan nauwelijks nog kende, laat staan dat hij wist wat hij zag toen hij ze weer onder ogen kreeg. Krakers, de kraakbeweging en de hardhandige ontruimingen waren zo’n ontdekking.

Agenten met getrokken pistolen, niet één maar meerdere. Hij zag de man terug die vanuit een naburig pand zijn geweer op de krakers richtte. Ineens voelde Verhoeff weer de grimmigheid van de jaren ‘80. ‘Het was onvoorstelbaar, dat je zoiets vergeet’, zegt hij nu. ‘Door het zien van de foto’s komt alles terug.’

Hij gunt zich de tijd om op zijn rijke leven als fotojournalist terug te kijken, maar het woord ‘afsluiten’ is aan hem niet besteed. Het liefst kijkt hij vooruit, er zijn nog jaren te gaan. Het archief is voor hem een bron, waar uit hij nieuwe projecten kan putten. Zo denkt Verhoeff er over om een boek over de krakers te maken. Hij wil ze opzoeken en kijken wat er van hen geworden is, en of hun kinderen dezelfde idealen hebben als zij. ‘Ik wil niet in het verleden blijven hangen, ik wil het doortrekken naar het heden.’

Verhoeff maakt zich wel zorgen om collega’s van 50+, die niet meer van het vak kunnen leven. Maar tegenover de economische malaise staat de inhoudelijke opleving van het beeld. Hij ziet sprankelende foto’s, waarover van tevoren goed is nagedacht. ‘Mijn generatiegenoten en ik gingen naar een onderwerp en losten het ter plekke op. De nieuwsmomenten hebben plaatsgemaakt voor originele invalshoeken.’ Hij roemt fotografen als Martijn Beekman, Robin Utrecht en Joost van den Broek, die op hoog niveau foto’s maken. ‘Ze hebben de wil om anders te kijken’.

De jonge generatie fotojournalisten heeft zich kunnen ontplooien, vindt Verhoeff, doordat eind vorige eeuw vakgenoten als Vincent Mentzel, Wubbo de Jong, Daniel Koning en Werry Crone de fotojournalistiek een eigen statuur hebben gegeven. ‘Lang was de fotograaf ondergeschikt aan de schrijvende journalist. Mijn generatie heeft ervoor gezorgd dat de fotografie een zelfstandig medium werd. De foto was niet langer een plaatje bij een praatje, maar een uiting op zichzelf. Een fotojournalist heeft veel meer vrijheid dan dertig jaar geleden en dat kun je onze verdienste noemen.’

Bert Verhoeff, Den Haag 1949

Werk: 1970-1978 Anefo, tot eind jaren ‘80 freelancer voor de Volkskrant, Trouw, Het Parool en andere bladen, tot 2004 freelancer voor de Volkskrant. Tot heden fotoprojecten en boekproducties.
Prijzen: 1984 Winnaar Zilveren Camera, 1988 Fotojournalist van het jaar, 1994 jaarlijkse Opdracht Rijksmuseum.
Boeken o.m.: 1999 Boomgaard der gelukzaligen, 2002 De lange mars van Wim Kok, 2004 Het wonder van Waterland, 2007 Langs het IJsselmeer, 2009 Kuiven en kraplappen, klederdrachten in Spakenburg, 2010 Bij ons in ’t Gooi, 2011 Kus me nog eens wakker – over dementie en 2013 NL.

 

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Smart octo banner