website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Een nieuwe generatie journalisten over algoritmes, influencers, nepnieuws en het imago van de pers

Frans Oremus — Geplaatst in jubileum op woensdag 5 september 2018, 11:00

Jelle Reijman

Jelle Reijman - © Suzanne Wansink

Villamedia bestaat deze maand 20 jaar. Daarom kijken we terug, én vooruit. Deze studenten journalistiek werden geboren rond de oprichting van Villamedia in 1998. Hoe kijken ze naar de toekomst van de journalistiek en naar die van henzelf?

‘We moeten terug naar de inhoud’

Mila-Marie Bleeksma studeert aan de SvJ in Utrecht en werkt bij Blendle.

‘Ik hoop dat onze generatie journalisten de kracht vindt om door algoritmes heen te werken. Die laten ons leven in een filterbubbel, zonder dat we het door hebben of erg lijken te vinden. Op microniveau heeft dit invloed op onze keuzes in het dagelijks leven, maar het heeft ook invloed op veranderingen in onze maatschappij. Op wat we stemmen bijvoorbeeld.’

Zelf ondervond derdejaars ­student Mila-Marie Bleeksma ‘erin te zijn getrapt’ toen het haar rond de laatste landelijke verkiezingen ineens opviel hoeveel aandacht er was voor GroenLinks. ‘Ik had in die tijd veel vrienden die GroenLinks stemden en ik zag Jesse Klaver vaak langskomen op Facebook. Ik dacht: “Goh, die Klaver doet het goed!”. Later besefte ik: “O nee, het is gewoon een algoritme; dat mijn bubbel versterkt”. Zorgelijk dat zelfs ik daar intrapte, terwijl ik door mijn opleiding en journalistieke werk behoorlijk goed bekend ben met de werking van algoritmes.’

De grote hoeveelheid nieuws die op sociale media wordt rondgepompt schreeuwt om selectie, vindt ze. ‘Veel mooie journalistieke producties ebben weg in de overkill die we tot ons krijgen.’ Daarom is ze blij met haar werk voor Blendle Audio, waar ze s’avonds de zeven belangrijkste artikelen uit de kranten van de volgende dag voorleest. ‘Het zijn de artikelen die je volgens de redactie gelezen moet hebben.’

Natuurlijk levert dat het gevaar op dat je in een Blendle-bubble belandt, erkent ze. ‘Maar het verschil is dat er puur journalistieke afwegingen worden gemaakt. Daarnaast gaat Blendle ook tegen het algoritme in, door lezers en luisteraars onderwerpen aan te bieden die niet logischerwijze in hun interessesfeer liggen, maar toch interessant kunnen zijn.’

Het loskomen van het allesbepalende algoritme, en het stoppen van energie in talloze technische gadgets die afleiden van de journalistieke inhoud zijn volgens Bleeksma de belangrijkste uitdagingen voor de journalistiek in de komende tien jaar. ‘Terug naar de inhoud, naar het brengen van verdieping in het maatschappelijk debat.’ En wat haar betreft mag dat meer via audio zijn. ‘Ik ben echt een fan; het komt fijner binnen. En het is een snelgroeiende trend. Ook de Volkskrant en NU.nl zijn recent met audio begonnen. Na mijn opleiding zou ik graag bij Radio 1 werken.’

‘Influencers gaan aan de haal met het nieuws’

Wayne de Boer studeert Media en Cultuur aan de UvA, loopt stage bij RTL Nieuws, en werkt bij scholieren.com

In de vierde klas van de middelbare school maakte hij zijn eerste korte film met een hand­camera. Sindsdien wist Wayne de Boer (21) zeker dat hij films wilde maken. Hij kreeg al onderscheidingen voor zijn korte (fictie)films ‘Utopie van Kleur en Geluid’ en ‘Mijlpaal’, maar wil na zijn studie de weg van de documentaire film inslaan. Want de diepte ingaan, onderzoeksjournalistiek bedrijven, is volgens hem een goed antwoord op de vervlakking van het nieuws; een gevolg van het feit dat steeds meer mensen passief nieuws ontvangen. ‘Steeds minder mensen, vooral jongeren, zoeken zelf nieuwskanalen op maar laten zich leiden door wat er op sociale media langskomt. Daarnaast zie je een toenemend aantal influencers dat via sociale media aan de haal gaat met het nieuws. Zo ontstaat er steeds meer nepnieuws of emo-nieuws dat niet of nauwelijks is gebaseerd op feiten.’

Als voorbeeld noemt hij King Alert, dat op YouTube aanvankelijk een gamekanaal was, maar inmiddels tot Nederlands roddelprogramma (met 174.000 abonnees) is verworden. ‘Het begon eigenlijk in 2007 met de Amerikaanse Philip DeFranco (ruim 6 miljoen abonnees). Een biologiestudent die vanuit zijn woon- en slaapkamer vlogde over nieuws en popcultuur en daar zijn eigen feiten en waarnemingen aan toevoegt. Hij blijft nog redelijk objectief, maar zijn navolgers niet altijd. Het aantrekkelijke van deze methode is dat het persoonlijker is – waardoor ieder in zijn eigen bubbel kan blijven – maar tegelijkertijd levert het veel fakenieuws op omdat appels met peren worden vergeleken. De makers zijn tenslotte geen journalisten.’

Het antwoord van de nieuwsmedia op deze ontwikkeling is dat ze zich ook steeds meer online en via sociale media presenteren, merkt De Boer. ‘En door te gaan samenwerken met infuencers en ze in te lijven in nieuwsorganisaties. Bijvoorbeeld zoals Ziggo dat heeft gedaan met zijn kanaal First, waarop YouTube-influencers als Youstouf, Qucee en Dzifa showbizz-items brengen die wel op een journalistieke manier zijn gemaakt.’

Wayne wil na zijn studie kijken of er voor de op jongeren gerichte documentaires die hij in zijn hoofd heeft fondsen zijn te vinden. ‘Ik ga er wel voor waken waar ik geld vandaan krijg; het moet in ieder geval uit een journalistieke koker komen.’


‘De journalist als waakzame buurtgenoot’

Ineke Boersma studeert journalistiek in Ede, en loopt stage bij Pauw van BNNVARA.

‘Wat mij opvalt aan mijn ­generatiegenoten die al aan het werk zijn is dat ze bijna allemaal freelancen en iets commercieels ­erbij moeten doen om te kunnen leven. Dat weerhoudt me niet om ook mijn plek in de journalistiek te veroveren. Het voelt sinds de middelbare school als vanzelfsprekend: dit is wat ik wil en ik ga ervoor’, zegt Ineke Boersma (22).

Uit praktische overwegingen – haar ouders verhuisden naar Friesland – besloot ze niet eerst de havo af te maken maar de MBO opleiding journalistiek en fotografie in Drachten te volgen om daarna naar het HBO in Ede te gaan.

Haar opleiding in Ede ervaart ze als ‘extreem breed’ en de studenten divers. ‘De mensen die hetzelfde willen als ik – onderzoeksjournalist worden – zijn op één hand te
tellen. De ene wil politiek actief zijn, een ander wil beautyvloggen en weer een ander wil presentator worden.’ Onder meer om gelijkgestemden te ontmoeten werd ze bestuurslid van Vers in de Pers, de jongerensectie van de NVJ.

Ze is een fel voorstander van geëngageerde journalistiek. ‘Mensen hebben verhalen en voorbeelden nodig om welk thema dan ook tot zich door te laten dringen. Denk aan de Donorwet. Maar überhaupt krijgt elk politiek thema meer impact als niet alleen de koele cijfers worden getoond.’

Brussel vindt ze een mooi voorbeeld. ‘Veel Nederlanders weten het verschil niet tussen de Europese Commissie of het -Parlement. Het nieuws is te abstract. Ik wacht al lang op een journalist die de ­methode die Joris Luyendijk losliet op de bankensector toepast op ­Brussel, en bijvoorbeeld in kaart brengt hoe lobbyisten hun spel spelen.’

Iets voor haar eigen toekomst? ‘Ha, ik zou hier graag een podcast over maken voor NRC, of een uitzending voor Zembla, waar ik straks sowieso graag zou willen werken.’

Maar nu werkt Boersma naast haar school aan het opzetten van een Facebook-pagina met de titel ‘Humans of Overvecht’, analoog aan de succesvolle pagina’s ‘Humans of New York’ en ‘Humans of Amsterdam’ - pagina’s met portretfoto’s en verhalen van inwoners. ‘Ik stoor me eraan hoe de media de Utrechtse wijk Overvecht, waar ik woon, gemakzuchtig karakteriseren als achterstandswijk met veel criminaliteit. Journalisten komen als er een schietpartij is en daarna nooit meer. Ik vind dat een journalist geen boodschapper moet zijn maar eerder een waakzame buurtgenoot die van binnenuit de verhalen vertelt.’

‘Het geloof in de journalistiek moet terug’

Jelle Reijman studeert aan de SvJ in Utrecht, en werkt bij Endemol als camera-assistent.

‘De afgelopen weken zat ik in Frankrijk en een vriend vertelde me daar dat hij geen actualiteit volgt omdat hij vrijwel al het nieuws als roddel ervaart: van NOS Nieuws tot RTL Boulevard en alles daartussen in. Dat raakte me en ik verdedigde mijn vak heel fel. Het leerde me dat het geloof in de journalistiek terug moet omdat ze betrouwbaarder is dan er wordt gezegd’.

Het bevreemdt Jelle Reijman (22) dat de publieke opinie over de journalistiek overwegend negatief is en velen zich niet lijken te realiseren wat een vrije pers waard is. ‘Veel mensen snappen niet dat ze afhankelijk zijn van de verslaglegging door journalisten en dit een belangrijke pijler is onder een democratie. In plaats daarvan hangen ze aan de lippen van Trump, die de journalistiek bekritiseert, en haar geregeld beschuldigt van het verspreiden van nepnieuws. De omgekeerde wereld.’

Het vertrouwen in de journalistiek neem ook af door wat Reijman de ‘commercialisering’ van het vak noemt. ‘Om journalistiek onderzoek te kunnen doen moet je er iets naast doen om brood op de plank te krijgen. Een docent op school gaf ons mee dat ze – naast lesgeven – twee dagen per week de Facebook-pagina van Albert Heijn beheert, waardoor ze af en toe diepgravende reis­reportages kan maken waar ze nauwelijks iets aan verdient. Een andere docent heeft er een bedrijfje in huiswerkbegeleiding naast. Journalisten moeten verschillende potjes op het vuur hebben en niet iedereen snapt het dat je de ene dag tekstproducent voor AH bent en de volgende dag een onafhankelijk journalistieke bril opzet. Maar het is de manier waarop journalisten dealen met de situatie dat er met journalistiek moeilijk geld is te verdienen. Ik zou ook niet weten hoe die trend kan worden gekeerd.’

De povere vooruitzichten schrikken hem niet af, al zou hij zich na zijn opleiding graag puur en alleen met journalistiek willen bezighouden. ‘Of met politiek, daar ben ik nog niet uit. Het is mijn droom om wederzijds begrip tot stand te brengen tussen hoog- en laag opgeleid, tussen arm en rijk, tussen links en rechts. We zijn het respect en begrip voor andere standpunten kwijtgeraakt. Veel groepen in de samenleving kijken op elkaar neer. Dat is zonde. Ik zou daar graag reportages over maken of een programma maken waarbij je heel verschillende mensen in één huis zet; een soort inhoudelijke Big Brother, waarbij mensen naar elkaars uiteenlopende verhaal luisteren.’

Villamedia bestaat in september 20 jaar. Ter gelegenheid van dit jubileum, kijken we deze week terug, en vooruit.
Lees ook:
‘Toen was de journalistiek nog heel gewoon.’ over het journalistieke landschap in 1998.
‘Niemand had nog enig idee in 1998’ over de lichting studenten journalistiek van twintig jaar geleden.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.