foj 2019

— dinsdag 3 maart 2015, 10:51 | 0 reacties, praat mee

Een journalist met een boek wordt sneller gezien als expert

Maarten Dessing

Duizenden journalisten schrijven ieder jaar vele pagina’s vol. Maar hun artikelen bewerken tot een boek en in eigen beheer uitgeven? Journalisten laten kansen liggen. Op extra inkomsten en op versterking van hun status als expert.

De winnaar van de Brave New Books Prijs 2014, voor het beste bij dit publicatieplatform uitgegeven boek, is parttime journalist Hugo Verkley. Hij rondde zeven jaar geleden de School voor Journalistiek in Zwolle af. Sindsdien schreef hij onder meer voor Algemeen Dagblad, Trouw, Voetbal International en Straatnieuws Utrecht. Doordeweeks is hij tegenwoordig in dienst van Vluchtelingenwerk Nederland, maar in het weekend staat hij – elf jaar inmiddels – langs de lijn voor AD Groene Hart.

Voor zijn boek ‘Straatgeheimen’ interviewde de Utrechter zeventien dak- en thuislozen die hij ontmoette op de dagopvang van Het Catharijnehuis. In ongeveer duizend woorden vertellen ex-profvoetballer Shiamkoemar, het duo Albert en Wijnand, kunstenaar Robin en anderen waarom ze op straat zijn beland, op welke manier ze zich staande houden en hoe ze hun toekomst voor zich zien. De meeste portretten werden in verkorte vorm voorgepubliceerd in Straatnieuws Utrecht.

Sinds het boek in februari 2014 verscheen, heeft Verkley ruim 1600 exemplaren verkocht. Stichting De Tussenvoorziening, die zich inzet voor daklozen, kocht er 1000 om weg te geven als kerstgeschenk. De rest vond een lezer via de speciale pagina van Brave New Books op Bol.com. Na het winnen van de prijs – een media­campagne ter waarde van 15.000 euro: veertig radiospotjes, een advertentie in Vrij Nederland en aandacht op sociale media – verkocht hij 100 boeken in korte tijd.

Zo zullen er meer journalisten zijn, zou je denken. Journalisten die hun columns over het leven met drie honden op een Waddeneiland, interviewseries met directeuren in de kinderopvang of reportages over West-Afrika zuchtend onder de Ebola-crisis bundelen. Journalisten die daarvoor niet vruchteloos de ene na de andere uitgeverij aflopen – die al te veel ongevraagde manuscripten opgestuurd krijgen – maar die besluiten hun boek in eigen beheer uit te geven.

Niet dus. Een zoektocht langs publicatieplatforms als Brave New Books, Pumbo, Mijnbestseller.nl of dienstverleners voor zelf publicerende auteurs als Free Musketeers en Boekscout levert weinig op. Neem Brave New Books, dat ruim 1550 titels uitgaf in een kleine twee jaar. Na Verkley vind je onder de 100 bestverkochte boeken ‘Reis door China in 48 dagen’ van journalist en China-deskundige Fred Sengers (onder meer Elsevier) en ‘C’mon everybody! een geschiedenis in de popmuziek’ van muziekjournalist Bert van de Kamp (ex-Oor). Maar verder?

De websites van selfpublishing diensten worden gedomineerd door coaches en trainers – van datingcoaches tot hondengedragstherapeuten – en mensen met een bijzonder verhaal uit hun eigen leven: een ziekte, een reis, gebeurtenissen op hun werk. Hier en daar aangevuld met een kookboek, kleurboek voor volwassenen, roman, spirituele gids, dichtbundel, lokale geschiedschrijving, thriller, prentenboek, kasboek om in te vullen, sportboek, wetenschappelijke uitgave, enzovoort.

Waarom staat daar niet meer werk van journalisten tussen? Want al lijkt alles er al te zijn, juist boeken van journalisten hebben een evidente meerwaarde. Journalisten hebben het imago, vaak terecht, dat ze een onderwerp degelijk behandelen, diep graven, creatief benaderen. En ze kunnen schrijven.

Daarbij ontbreekt in het aanbod uitgaven in eigen beheer wel degelijk een categorie die bij uitstek door journalisten wordt geschreven: actuele boeken over maatschappelijk relevante thema’s. Een diepgravend boek over dopinggebruik in de zwemsport? Een reeks interviews met wethouders over opereren onder een duaal stelsel? Een reisverslag door het Griekenland onder de knoet van de trojka? Je zult ze niet snel vinden bij Brave New Books, Pumbo, Boekscout en andere.

Het is niet dat journalisten geen boeken willen schrijven. Toen ik zelf, tweede helft jaren ‘90, op de School voor Journalistiek in Utrecht zat, gold het publiceren van een boek als een bekroning. Stukjes schrijven voor een landelijke krant, in dienst bij een opinieweekblad – natuurlijk, heel mooi. Maar hoe lang blijven de artikelen met jouw naam eronder liggen in de krantenbak? Een boek, met zijn spreekwoordelijke eeuwigheidswaarde, betekent zo veel meer.

In de praktijk doen veel journalisten dit ook. Zo veel artikelenreeksen die worden uitgewerkt tot een doorlopend verhaal in een boek. Zo veel bundelingen van columns of interviews rond één thema die worden geproduceerd. Alleen: dit wordt vrijwel uitsluitend gedaan voor reguliere uitgeverijen, die een voorschot uitkeren, al het werk op zich nemen – van de productie en distributie tot de marketing en sales – en eens per jaar de royalty’s afrekenen.

Maar wat als een uitgeverij er geen brood in ziet? Omdat de markt te klein is, omdat er al een boek over dat onderwerp is of omdat het domweg niet in het fonds past. Loont het dan niet de moeite om de artikelenreeks, die vaak toch al geschreven is, uit te werken tot een boek? Moeten de columns en interviews dan maar onbenut in de archieven van de opdrachtgever verstopt blijven?

In de eerste plaats zijn er financiële kansen – al moet niemand zich daar illusies over maken. Verkley kon 2000 euro doneren aan Straatnieuws Utrecht en verdiende nog ‘best wel’ aan zijn boek, maar hij is een uitzondering. Belangrijker is het boek als visitekaartje. Een journalist met een boek wordt sneller gezien als expert. Met nieuwe opdrachten tot gevolg.

Nog tijdens mijn afstuderen in 1999 was de enige mogelijkheid voor een goed boek idee: een uitgever vinden. Wie dat niet lukte en koos voor uitgeven in eigen beheer, moest al gauw duizenden tot tienduizenden guldens investeren. In drukkosten: om de prijs per exemplaar laag te houden, was het verleidelijk om meteen een hoge oplage te bestellen. En in kosten voor marketing en sales: auteurs waren afhankelijk van boekhandel en pers om hun publiek te bereiken.

Juist in die tijd begon de digitalisering deze markt drastisch te veranderen. Printing on demand maakte het mogelijk om ook een oplage van één exemplaar betaalbaar te laten produceren. Een boek hoeft pas te worden gemaakt als iemand het had gekocht. En internet stelde schrijvers in staat een etalage voor de hele wereld te maken. Dankzij alle mogelijke sociale media kunnen zij met voortdurend nieuwe ideeën hun publiek naar deze etalage blijven leiden.

Tegenwoordig hoeft uitgeven in eigen beheer niets meer te kosten. Publicatieplatforms bieden auteurs een softwaretool waarop ze tekst en omslag kunnen uploaden, waarna het platform het boek te koop zet. Voor het omslag kun je ook gebruik maken van een beperkt aantal templates. Wie zijn boek ook elders wil aanbieden, moet een ISBN kopen en/of aansluiting bij boekendistributeur Centraal Boekhuis – dat verschilt per aanbieder. Het vaststellen van de verkoopprijs is aan de auteur zelf.

Voor alles wat een auteur niet zelf kan, bieden de publicatieplatformen extra diensten aan. Van het ontwerpen van een omslag en begeleiding bij het schrijven tot correctie van het manuscript en marketingtools. Maar het aanbod is veel ruimer. Er zijn bijvoorbeeld talloze freelance redacteuren en marketingmedewerkers die ooit bij een uitgeverij hebben gewerkt – onder druk van de crisis in het boekenvak krimpen deze bedrijven al jaren in – die nu zelf publicerende auteurs begeleiden.

Ook Verkley heeft nauwelijks kosten gemaakt. Een paar tientjes voor enkele proefdrukken, 100 euro voor de productie van een e-boek, 30 euro voor duizend flyers (bij een online drukker besteld) en 100 euro voor het omslag (gemaakt door een van de geïnterviewde daklozen). Daarnaast gaf hij tientallen exemplaren weg – aan de geïnterviewden natuurlijk, maar ook aan journalisten in zijn netwerk die hij kon bewegen over ‘Straatgeheimen’ te schrijven.

De publicatieplatforms zien zelf eveneens in dat de mogelijkheden voor selfpublishing onder journalisten onderbenut zijn. In Duitsland heeft het van oorsprong Nederlandse MyBestseller.com – dat ook participeert in Brave New Books en gespecialiseerde platforms als Anoda Publishing (groene boeken) en Mijnmanagementboek.nl beheert – samen met de DJV-Verlags- und Service-GmbH van de Deutschen Journalisten-Verbandes Vonjournalisten.de opgericht.

Dit platform, sinds vorig najaar in de lucht, is exclusief bedoeld voor de 36.000 leden van de DJV. Verder werkt het precies hetzelfde als Brave New Books. Gebruik is gratis – behalve voor aanschaf van een ISBN en, eventueel, speciale software om daarna een e-boek te produceren (30 euro). Om journalisten te verleiden dit platform te gebruiken zijn de royalty’s hoger dan elders: tot 50 procent voor een papieren boek, tot 70 procent voor een e-boek.

Het idee ontstond uit een toevallige ontmoeting tussen Peter Paul van Bekkum van My-bestseller.com en DJV. De journalistenvereniging zag kans op extra inkomen voor zijn leden. Van Bekkum denkt een merk te kunnen bouwen met een groter kwaliteitsimago dan andere platforms. Om drie redenen: journalisten schrijven beter, ze kiezen als waakhond van de democratie voor brisante onderwerpen, en ze kunnen hun werk beter verkopen dankzij hun ingangen bij de media.

Drie maanden na lancering is het aanbod nog gering. Twee mediahandboeken, herinneringen van een SPD-politicus en een handvol rechtenvrije non-fictieklassiekers. Maar DVJ en Van Bekkum geven zichzelf drie jaar de tijd voor er via Vonjournalisten.de een paar honderd boeken per jaar uitkomen. Het platform investeert nu vooral tijd en energie in het organiseren van webinars, advertenties in het maandblad van DJV (Journalist) en andere marketingacties.

Blijft Nederland hier bij achter? Uiteraard niet. Mybestseller.com, intensief op zoek naar internationale expansie, wil in haar eigen thuisland een pendant van Vonjournalisten.de opzetten – naast Groot-Brittannië, Frankrijk en Spanje. Van Bekkum doet dat het liefst samen met de NVJ. Gezien het opmerkelijk lage gebruik door journalisten van bestaande mogelijkheden om werk in eigen beheer uit te geven, loont het de moeite als de vereniging serieus naar de mogelijkheden kijkt. Maar dan nog. Ook zonder een Vanjournalisten.nl of iets dergelijks zijn er op dit moment mogelijkheden genoeg – het overzicht op pagina 59-61 is niet compleet. Om die te zien is, bij wijze van eerste stap, alleen maar een mentaliteitsverandering nodig. Leer seriegerichter te denken: een reeks stukken is al bijna een boek. Denk groot: calculeer bij een project dat tot diverse artikelen kan leiden, óók een boekuitgave in, zowel de investering in tijd en geld als de inkomsten.

Maak ook van tevoren afspraken met het medium waarin de columns, reportages of interviews verschijnen. Of het nu een werkgever of een opdrachtgever is, hun bereidheid om mee te werken zal vermoedelijk groot zijn. Ook nieuwsorganisaties hebben baat bij meer boek-spinoffs, al was het maar omdat het hun merk kan versterken. Ze zullen daarbij graag ruimte bieden om het boek na verschijnen redactioneel of met gratis advertenties onder de aandacht te brengen.

Grote kans dat de winnaars van de Brave New Books Prijs in de komende jaren dan net als Verkley journalist zijn.

Maarten Dessing (1974) is freelance journalist, gespecialiseerd in het boekenvak. Hij is vaste medewerker van onder meer Knack, Boekblad, Bibliotheekblad, Ons Erfdeel en Schrijven magazine. Hij is lid van de Raad van Advies van het Nederlands Letterenfonds. Hij publiceerde onder andere voor De Schrijfbibliotheek ‘Uitgeven in eigen beheer’ (2008).

platform makers

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.