— woensdag 4 mei 2011, 15:13 | 4 reacties, praat mee

Donner: het is hem weer gelukt!

Zeven jaar geleden betoogde minister Donner – destijds nog van Justitie – op de Dag van de Persvrijheid dat overheidsvoorlichters mateloos veel tijd en energie moeten spenderen aan het bijsturen van onjuiste berichtgeving. Het was een gloed- en humorvol betoog, doorspekt met citaten en wisecracks die uitbundig van ‘s ministers eruditie getuigden. Met een op het eerste gezicht onontkoombare logica wist Donner zijn feiten zo te schikken en te selecteren dat zijn gehoor in de Amsterdamse Rode Hoed, meest journalisten, met stomheid geslagen achterbleef. Als Donner het zegt, zou je voor een moment nog willen aannemen dat braambossen kunnen spreken.

Dit jaar herhaalde Donner zijn act, ditmaal in het oude gebouw van Dagblad Trouw, een nóg passender omgeving voor deze bewindsman dan de voormalige katholieke schuilkerk waarin hij de vorige keer optrad. Het thema was de Wet Openbaarheid van Bestuur. Donner maakte daarvan gebruik om te pleiten voor ‘bestuursintimiteit’: de boven ons gestelden moeten in alle rust hun besluiten kunnen voorbereiden. In dat verband haalde hij een uitspraak van Bismarck aan, de negentiende eeuwse Duitse ‘IJzeren Kanselier’: je moet een slager nooit vragen hoe hij zijn worst bereidt.

Die keus voor juist dat citaat was verhelderend. Bismarck was de man die door manipulatie met een diplomatiek telegram - en ongehinderd door een onafhankelijke pers -de Frans-Duitse oorlog van 1870 deed ontbranden. De worst die dat slagerswerk opleverde mocht er zijn: eenheid in het Duitse Rijk, vernedering van de Fransen, de ondergang van keizer Napoleon III en de opkomst van een nieuwe, ditmaal Duitse keizer: Wilhelm I. Dat was nog andere koek dan de wijze waarop het kabinet Balkenende, waar Donner deel van uitmaakte, Nederland een oorlog inrommelde.

De uithalen van Donner naar de hedendaagse verstoorders van de bestuursintimiteit waren herhalingen van zeven jaar geleden: berichtgeving klopt niet, en als die, door een gelukkig toeval, een keertje wel klopt, dan staan er verkeerde koppen boven. Er kwam een nieuw argument bij: journalisten Wobben maar raak en houden daarmee het ambtelijk apparaat van het werk. Een goede journalist heeft, aldus Donner, helemaal geen Wet Openbaarheid van Bestuur nodig. Die zoekt zelf zijn feiten wel bij elkaar, zonder zich als een bijstandstrekker op ambtelijke ondersteuning te beroepen.
Donner drong aan op meer vertrouwen bij journalisten. Overheidsdienaren en journalisten dienen uiteindelijk immers dezelfde zaak, die van de democratie.

Meer vertrouwen?

Alsof dat nooit is gegeven. De beroepsvereniging van journalisten, de NVJ heeft in een onbezonnen moment al eens besloten dat overheidsvoorlichters best lid van diezelfde vereniging kunnen zijn. Persoonlijk heb ik, net als veel journalisten, voorlichters onder mijn beste kennissen. Het zijn er wel minder dan vroeger, een aantal goede relaties leidde schipbreuk omdat ik verantwoordelijk was voor berichtgeving die niet paste binnen hun communicatiestrategie.

Vertrouwen?

Toen het radioprogramma Argos een Tegel won voor de berichtgeving over optreden van Nederlandse special forces in Afghanistan, weigerde de toenmalige minister van Defensie Van Middelkoop de makers zelfs maar een hand te geven – terwijl hij tot die tijd toch zeer kameraadschappelijk met hen was omgegaan.

Ik zag van nabij hoe de helaas overleden onderzoeksjournalist Gerard Legebeke samen met zijn kompaan Huub Jaspers – de meest vasthoudende terriërs die ik heb meegemaakt – jaren bezig waren om het vuil af te krabben van de officiële schildering van Nederlands militair optreden in Srebrenica, Irak en Afghanistan. Hun werk was mede aanleiding voor de parlementaire enquête naar Srebrenica. Ik zag ook hoe de luiken bij voorlichters eerst dicht en vervolgens stevig op slot gingen toen zij de waarheid begonnen te naderen.

Onthullender en toepasselijker dan de tegeltjeswijsheid van Bismarck, is de uitspraak van diens Britse ambtsgenoot Winston Churchill: soms moet je als bewindsman de kwetsbare waarheid laten beschermen door een lijfwacht van leugens. En nóg liever (en ook iets eigentijdser) citeer ik de legendarische Amerikaanse onderzoeksjournalist I.F. Stone: ‘All governments lie’.

Ik ben de laatste die een oprecht en achtenswaardig man als Donner zou willen beschuldigen van moedwillige leugens. Ik denk dat hij wel bevreesd is voor waarheden die uitlekken op, in zijn ogen ongepaste, of vanuit zijn perspectief ongewenste momenten. Vandaar wellicht zijn liefde voor voorlichters die de feiten strategisch weten uit te spelen en die onwelgevallige feiten, voor zover ze die niet verzwijgen, zo weten te omhullen dat ze niemand meer schokken.

Zelf zie ik de waarheid liever in haar volle naakte pracht.

Praat mee

4 reacties

Judith Moerman, 4 mei 2011, 17:13

Liever de waarheid over de worst dan een anonieme plofkip. Ik geef toe, het vergt wel vertrouwen van ambtenaren om interne notulen openbaar te maken. Maar zijn de beste restaurants niet die adresjes, waar je ook in de keuken mag kijken? Een transparante overheid is wat mij betreft een overheid die respect afdwingt.

P.S. Overigens was het God die in de braambos sprak met Mozes. De braambos zelf was bij deze openbaring slechts Zijn woordvoerder (of Zijn briefpapier, zo je wilt).

Bob Lagaaij, 4 mei 2011, 19:29

Toch iets te galant, dat ,,oprecht’’ en ,,achtenswaardig’‘. Dat moeten we, ten aanzien van Donner, nog even afwachten. Het gaat hier om een politicus - sinds generaties - met alle streken het genus aanklevende.

Bob Lagaaij, 9 mei 2011, 18:46

Alsjeblieft - dat geslijm met die o zo geestige (valt tegen), hoffelijke (mwahh) Donner. Journalistren moeten ophouden met dit aanschurken tegen de macht: deze minister is een gevaar voor de persvrijheid en de vrijheid van meningsuiting. En zo moet hij ook behandeld worden! Zoals zijn ex-collega Hirsch Ballin een gevaar was voor de rechtstaat. Houd toch eens op met dat naar de politiek toe kruipen in Haags(ch)e Salons.

r heijm, 12 november 2012, 15:32

Een reactie als krantenlezer. Ik sta overigens aan de kant van Donner, mede ook gelet op het strafrecht en de bedrijven hier in Nederland van wie vrijwel niets bekend noch gecontroleerd wordt, vind ik het onzin met zijn allen de dadenrijke overheid te plagen. Choose your targets, dus wie niets bijdraagt althans te weinig. Statistiek. werkloosheid, groei, economie. Ik zou willen dat dat helderder was. Juist de overheid kan dat niet netjes nagaan, die zien alleen pure bijstandgevallen. En dan heb je ook nog al die franchisers, inleners, kortom zelf meebetalers.
Verder mag de focus op internationaal: is de ncap eerlijk die upjes zijn wel hee;l veilig ineens en zo zijn er nog wat euro instituten die ik op de schaal van wantrouwen rasta rafelli vs donner vind

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.