Richard Grootbod over een ander perspectief op de Tweede Wereldoorlog

“Is het een idee om een podcast te maken over het onderduikadres aan de Haagse Reinkenstraat 19?” Dat was de vraag in een bericht van Marloes Vernooijs. Ze had jarenlang zelf verderop in de Reinkenstraat gewoond en was in het bijzondere verhaal van Mies Walbeehm geïnteresseerd geraakt.

Het onderduikadres van Mies werd in de vroege ochtend van 23 maart 1943 ontdekt door de Sicherheitsdienst. Toen de onderduikers naar buiten werden geleid, bleken het er 24 te zijn. Een verbijsterend aantal mensen kwam uit het kleine tweekamerappartement tevoorschijn. Hoe hielden zoveel mensen het dag in, dag uit vol om op elkaars lip te zitten? En wat was de motivatie van Mies om vrijwel haar hele woning op te geven om anderen te helpen?

Mies bleek een voorbeeld te zijn van de ‘zwijgende heldinnen’ van de Tweede Wereldoorlog. Tijdens de oorlogsjaren was de rolverdeling tussen mannen en vrouwen in de Nederlandse samenleving nog scherp. Verzetswerk werd lange tijd gezien als een activiteit die met actie en geweld samenhing. Veel oorlogsfilms vertelden het verhaal van de oorlog dan ook vanuit een man als hoofdpersoon: Soldaat van Oranje, Schindler’s List, Saving Private Ryan.

Er is geen ‘Band of Sisters’. Nederlands onderzoek bevestigde onlangs nog dat onderduikadressen vooral door vrouwen werden gerund. Zij waagden hun leven en redden mensenlevens. Opmerkelijk daarbij is dat hun verhalen – uitzonderingen als Hannie Schaft daargelaten – minder vaak werden gehoord na de oorlog. Ook Mies achtte het haar plicht om mensen te helpen en deed er na de oorlog het zwijgen toe.

Mede daarom is het zo belangrijk om haar verhaal nu te vertellen. Een eerdere podcastserie ‘Weggegumd’ (over de zoektocht naar een verdwenen vriendinnetje van Anne Frank) behaalde meer dan 500.000 beluisteringen, waarvan een vijfde deel door jongeren. Waar regionale omroepen jarenlang zochten naar een manier om jongeren te bereiken, zien we nu een nieuwe generatie die verhalende podcasts luistert. Beter kan het niet.

En Marloes? Zij ontwikkelde zich tijdens het maakproces tot een echte podcastmaakster, die uiteindelijk ook zelfstandig met de recorder op pad ging. Nog een vrouwenstem die gehoord wordt.