In ieder project ziet Gwen van der Zwan wel iets van schoonheid, behalve in de wereld van ‘gore’
In de rubriek De Schepping schrijven journalisten zelf over de totstandkoming van hun werk. Dit keer Gwen van der Zwan over de documentaireserie 'Een like voor een lijk'. In de vierdelige serie onderzocht ze waarom extreem geweld voortdurend viraal gaat.
Like voor een lijk begon met twee mensen uit mijn directe omgeving die naar ‘gore’ kijken. Via een van hen leerde ik jaren geleden al over het bestaan van gore: de letterlijke vertaling van gore is bloed, en het betreft websites, fora en WhatsApp-groepen waarin video’s van extreem geweld en leed centraal staan. Ik vroeg me al langer af waarom hier geen wetgeving voor is. Waarom is het toegestaan om video’s van bijvoorbeeld kinderen die vermoord worden rond te sturen en op je website te plaatsen, terwijl dat niet mag als het gaat om diezelfde kinderen die seksueel misbruikt worden?
zo gruwelijk als je het kunt bedenken – het is gebeurd, gefilmd en op het internet gezet.
Toen ik recent zag hoe gore steeds vaker op mainstream sociale media verschijnt, besloot ik er iets mee te doen. Techbazen kiezen ervoor om minder te modereren. Minder modereren betekent minder kosten en méér winst. Dat moord- en martelvideo’s onder deze vlag aan onze kinderen worden voorgeschoteld, maakte dat ik een boodschap wilde afgeven: zo gruwelijk als je het kunt bedenken – het is gebeurd, gefilmd en op het internet gezet. Dit is wat er op ons afkomt.
In de wereld van gore
Om iets aan te kaarten over een plek waar het schuurt, dompel ik mezelf er graag in onder. Voor Like voor een lijk betekende dit dat ik de gorevideo’s die me op sociale media werden voorgeschoteld bekeek en bewaarde. Juist omdat ik bleef hangen bij die video’s, kreeg ik er steeds meer te zien. Ook ben ik een tijd lid geweest van een WhatsApp-groep waarin gore centraal stond, en ik heb rondgekeken op gorewebsites waar je het meest bloederige leed kunt aanschouwen.
Wat me hierin trof, was niet alleen de inhoud, maar ook de toon. Geweld krijgt een soort meme-achtige vorm. Sites tonen bijvoorbeeld beelden van onthoofdingen en martelpartijen met teksten als ‘death is watching you’, voorzien van bloemetjes en galgemoticons. In de comments wordt gelachen, worden grappen gemaakt over de mensen die sterven, en de muziek uit deze video’s wordt verzameld in Spotify-playlists alsof het soundtracks zijn.
Nadat ik genoeg materiaal verzameld had, ben ik begonnen met de opnames. Omdat ik alle kanten van het verhaal wilde belichten, ben ik zowel in gesprek gegaan met slachtoffers van gore als met mensen die het actief kijken. Ook zette ik een kleinschalig breinonderzoek op om te begrijpen waarom extreem geweld zo vaak viraal gaat.
Ik kwam erachter dat het uitdagend is om een journalistiek verhaal te vertellen over iets dat je liever niet ziet. Ik vind in iedere wereld waar ik me als journalist in onderdompel wel iets van schoonheid – maar in de gorevideo’s die ik bekeek om deze serie mogelijk te maken, vond ik dat niet. Voor Like voor een lijk wilde ik tijdens het maken eigenlijk mijn ogen dichtdoen.
Gwen van der Zwan (1990) is schrijver, documentairemaker en journalist. Ze schreef onder meer voor Vrij Nederland en De Groene Amsterdammer, werkt aan een tweede boek en was als host en researcher betrokken bij verschillende documentaires. In 2020 ging ze undercover als journalist op het livestreamplatform Twitch om onderzoek te doen naar de complexe rol van vrouwen daar. Haar ervaringen vormden de basis voor de documentaire Amstergwen, waarmee ze prijzen won op verschillende filmfestivals. Gwen gebruikt zichzelf vaak als instrument om onderbelichte, vreemde of schokkende werelden te onderzoeken.
‘Een like voor een lijk’ is sinds 28 maart te zien op de website van 3LAB en NPO Start.
Trigger warning: dit programma bevat beelden van heftig geweld, mishandeling, automutilatie en suïcide(pogingen).
Praat mee