De Schepping van Peter de Ruiter en hoe je authenticiteit kan geven aan afleveringen

Terugkijkend op de bezetting, verzuchtte toenmalig minister van Justitie Van Heuven Goedhart, tevens verzetsman en journalist, eind 1945 dat ‘slecht eten, namaakkoffie en weinig huisbrand’ oneindig veel draaglijker zijn dan ‘van staatswegen te worden besnoeid en beschoolmeesterd’ als het gaat om de boeken die je leest, de films die je kijkt en de toneelstukken die je aanschouwt’. Hij zei dit voor de microfoon van het radiostation Herrijzend Nederland. Deze zender is in oktober 1944 in de lucht gekomen, kort na de bevrijding van Eindhoven.

Over het wel en wee van deze zender heb ik met Beeld & Geluid een podcastserie gemaakt van tien delen, waarvan de meeste vandaag worden gelanceerd. Herrijzend Nederland, dat uitzond via een tijdens de oorlog in het geheim bij Philips gebouwde zender, kon direct rekenen op groot enthousiasme van de luisteraar. Informatie en verstrooiing kwam immers weer van eigen bodem en dat beloofde wat voor de objectiviteit. De zender nam daarmee grotendeels de rol van Radio Oranje over. Die zond uit vanuit Londen, waar ook de regering in ballingschap zetelde. Het station moest wel spitsroeden lopen, want het bediende twee heel verschillende doelgroepen: die in bevrijd Nederland in het zuiden, dat feest vierde, en die in het nog bezette deel, dat de Hongerwinter meemaakte en leed onder toenemend geweld van de Duitsers.

Beeld & Geluid heeft tot taak het Nederlandse audio/visuele erfgoed te bewaren en voor te schotelen aan belangstellenden. Mij viel als ‘buitenproducent’ de taak toe een podcastserie te maken op basis van bewaard gebleven fragmenten. Die collectie is beslist niet compleet, want anders dan op ‘gesneden plaat’ (het omgekeerde proces van een grammofoonplaat afspelen) beschikte men toentertijd niet over praktische registratiemogelijkheden. Om het verhaal van de zender én de oorlog te schetsen, heb ik daarom ook een beroep gedaan op fragmenten van Radio Oranje en De Brandaris, de radiozender voor zeevarenden.

Authenticiteit Daan, zoals het archief van Beeld & Geluid heet, is een eldorado voor beeld- en geluidsjagers. Behalve fragmenten uit de jaren veertig, bevat het ook tal van latere interviews met medewerkers van genoemde zenders, zoals Netty Rosenfeld, Karel Nort, Arie Kleijwegt, Kees Middelhoff en A. den Doolaard. Vooral de VPRO, en in mindere mate de VARA en de NOS, hebben zich in die zin ingespannen voor het creëren van ‘oral history’. Het geheel aan opnames heeft mij de mogelijkheid geboden om authenticiteit te geven aan afleveringen, die gaan over het met kunst- en vliegwerk opzetten van de zender, over de Hongerwinter, over toenemende verzetsactiviteiten en represailles, over de radiomakers en over propaganda.

Dat laatste onderwerp boeit mij gezien mijn achtergrond zeer. Terwijl een deel van de journalistieke beroepsgroep zijn leven waagt voor de ondergrondse pers, probeert een ander deel de Nederlander te overtuigen van het heil van het nationaal-socialisme. Ik vind dat onvergeeflijk. Ik betreur het ook dat de Jodenvervolging nagenoeg geen plek had in de programma’s van de oranjegekleurde zenders.