De Schepping van oorlogsjournalist Rudi Vranckx: hoe geef je vorm aan een nieuwe wereld?

Een goed idee zweeft meestal ergens in de lucht. Je moet het gewoon eruit plukken. Het was eind 2022. De oorlog in Oekraine woedde al ruim een half jaar toen ik de kans kreeg Vitali Klitsjko, burgemeester van Kiev, te interviewen op het stadhuis. Op het einde waarschuwde hij….’You know. A new iron curtain has come down and we are in the frontline.’

Ik ben historicus en ik besefte dat dit het bredere plaatje was van de dagelijkse berichtgeving waar journalisten vaak in gevangen zitten. Terug op de redactie, trok ik op het bord met een zwarte stift een denkbeeldige lijn langs de nieuwe grenzen van het Hoge Noorden, via Noorwegen, Finland, Polen, Oekraïne, Moldavië en zo langs de Zwarte Zee tot Georgië. Dit is de nieuwe wereld die steeds meer vorm krijgt.

Daarna volgden enkele maanden van research. We gingen op zoek naar verhalen van mensen die geconfronteerd werden met die realiteit. Het bleek de rode draad te zijn die de versnipperde berichten van het voorbije jaar met elkaar verbond. Spionage, militaire oefeningen, ondermijningsactiviteiten en burgerverweer. Het is dan noodzakelijk om langs die nieuwe grenslijn een breed scala aan verhalen te selecteren, opgebouwd rond mensen. En met oog voor de geschiedenis en de dreiging.

De volgende stap is het kiezen van een format. Een reisdocumentaire is vaak het meest geschikt om mensen mee in het verhaal te trekken. Maar daadwerkelijk de hele route afleggen van ettelijke duizenden kilometer is evenwel niet productief en dreigt bovendien saai en repetitief te zijn.

Om praktische redenen hebben we het project opgedeeld in een vijftal reizen beginnend van Noord naar Zuid, gekoppeld aan telkens een andere aflevering van onze reeks. Op die manier konden we met twee teams, research en regie aan de slag. Zo kon de productie en montage blijven draaien. En kon via een netwerk van lokale ‘fixers’ de verhalen gecontroleerd en practisch voorbereid worden.

Achtereenvolgens naar Noorwegen-Finland, Baltische staten-Polen, Moldavië-Roemenië en Georgië. De reis naar de frontlijn in Oekraïne, van Odessa tot Bachmoet en Charkiv hebben we tot op het laatst opgespaard omdat daar de situatie nog kon veranderen.

We hebben er bewust voor gekozen om spaarzaam om te springen met historische verhalen en dan nog alleen indien we dit konden verbinden met getuigen en situaties in het heden. Je moet ook altijd vertrekken van een centrale vraag. Hoe springen de mensen om met de nieuwe realiteit en de spanningen ermee verbonden? Hoe leven ze? Hoe zien ze de toekomst?

Ikzelf had de rol van geïnteresseerde en bevoorrechte getuige en ontdekker, niet die van een klassieke alwetende nieuwspresentator die te rade gaat bij experts. Het resultaat is de docuserie ‘Het Nieuwe Ijzeren Gordijn’. Het was ook voor mij een prikkelende ontdekkingsreis in een wereld die toch erg dichtbij is en bovendien relevant is voor ons. En ik hoop dat dit ook zo is voor de kijker.