website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

De journalistiek moet zijn rol in de samenleving blijven claimen, vindt Kim Putters (SCP)

Raymond Krul — Geplaatst in Journalistiek op dinsdag 10 april 2018, 11:00

© Wiebe Kiestra

Lessen voor de pers Het gaat goed met Nederland, hoe kan dat toch? Toen het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) het onderzoek De Sociale Staat van Nederland publiceerde, waren de media en masse hogelijk verbaasd. Zoek de nuance in het debat en wees je bewust van je eigen – cruciale – rol in de samenleving, is het devies van SCP-directeur Kim Putters.

Aan tafel zit Kim Putters. Hij heeft opmerkelijk nieuws, namelijk: het gaat goed met Nederland.’ Aldus sprak Matthijs van Nieuwkerk eind vorig jaar. De DWDD-presentator stak zijn verbazing niet onder stoelen of banken. Aanleiding voor het gesprek: het rapport ‘De Sociale Staat van Nederland’ dat het Sociaal en Cultureel Planbureau eens per twee jaar publiceert. Het SCP constateert dat de kwaliteit van leven voor veel Nederlanders sinds 1990 sterk is verbeterd. De levensverwachting is toegenomen, we zijn gezonder, hoger opgeleid, de criminaliteit is afgenomen en we gaan vaker op vakantie – om maar een paar zaken te noemen. Last but not least concludeerde het SCP ook dat we positiever staan tegenover de multiculturele samenleving.

‘Maar 2017 was toch een grimmig jaar?’, sputterde Van Nieuwkerk. Putters, terugkijkend op zijn optre­den in de talkshow: ‘Ik vond het een leuk gesprek. Het duurde even voor het lukte om de nuance over te brengen die in ons onderzoek zit. Ja, het gaat goed met Nederland, maar dat betekent niet dat iedereen het goed heeft. Een voorbeeld: onze gezondheidszorg behoort tot de beste in de wereld, maar als je chronisch ziek bent en je krijgt geen thuiszorg meer, dan ervaar je echt niet dat de gezondheidszorg zo goed is. Kijk, wij spreken over het gemiddelde en ik merk dat het voor journalisten soms moeilijk is om dat gemiddelde te herkennen. Gemiddeld gaat het goed, maar er zijn wel degelijk verschillen tussen mensen.’

Ook andere media waren verrast. Het Financieele Dagblad schreef bijvoorbeeld over ‘De wonderlijke openbaring van het goede nieuws’. Had Putters die verbazing zien aankomen? ‘Niet in deze mate. Mijn verklaring daarvoor is dat we nu naar een langere periode hebben gekeken, zo’n 25 jaar. Tegenwoordig kijken veel mensen, journalisten incluis, niet langer terug dan één of twee jaar. Een periode van 25 jaar overziet bijna niemand meer.’

Migratie
De logische vraag die zich opwerpt is of de media te negatief zijn. Focussen journalisten zich te veel op relletjes en hypes, zoals de discussie over Zwarte Piet? Ontstaat er daardoor een onterecht negatief sentiment? Putters verontschuldigend: ‘Sorry, je krijgt een onderzoekers antwoord, want veel van die berichtgeving is toch gewoon terecht. Mensen hebben wel degelijk zorgen en voelen zich onzeker over de toekomst. Alleen zie je dat sommige berichtgeving nogal zwart-wit is. Als je naar migratie en de multiculturele samenleving kijkt, dan is het niet zo dat er 10 miljoen mensen aan de ene kant staan en 7 miljoen aan de andere kant. Je kunt een prima relatie hebben met je Turkse buurvrouw en tegelijkertijd een probleem hebben met jihadstrijders. Dat laatste maakt je nog geen racist. Overigens zie ik ook berichtgeving waar die nuance juist wél naar voren komt. Laatst nog zag ik een Nieuwsuur-reportage over een Turks-Nederlands raadslid in Almelo. Hij belde aan bij mensen die op de PVV gingen stemmen. Toen legde dat raadslid uit dat hij zelf al 45 jaar in Nederland woont. “Ja maar we hebben ook niets tegen jou”, zeiden die mensen toen. Die reportage was de spijker op de kop en niet het zoveelste debat waarin mensen uit elkaar worden gedreven.’

Een ander voorbeeld waar media volgens Putters soms uit de bocht vliegen, is als ze berichten dat het land een ‘ruk naar rechts’ maakt. ‘Het is tegenwoordig veel ingewikkelder om te bepalen wat links of rechts is. Veel kiezers hebben een links standpunt over de zorg en een rechts standpunt over immigratie. Ook het politieke landschap is enorm gefragmenteerd en in beweging. Dus ook in deze discussie geldt weer dat je de nuance moet zoeken: je kunt eigenlijk niet spreken over een ruk naar rechts, het ligt allemaal veel gecompliceerder.’

Putters vindt dat de media wat vaker mogen kijken naar ontwikkelingen die over een langere termijn spelen. ‘Het is terecht om aandacht te besteden aan de mevrouw die aan de keukentafel hoort dat haar thuiszorg verdwijnt. Maar grotere ontwikkelingen zijn minstens zo belangrijk, misschien wel belangrijker. Als je bijvoorbeeld ziet hoe in sommige grensstreken de verhouding tussen het aantal kwetsbare ouderen en het aantal potentiële mantelzorgers zich ontwikkelt, dan hebben we over vijftien, twintig jaar een levensgroot probleem. Die ratio gaat pijlsnel naar beneden. Politiek en beleidmakers doen hier heel weinig mee, dus er is een uitgelezen kans voor de journalistiek om zo’n probleem op de agenda te zetten. Want ook dit is een probleem dat tot onzekerheid leidt bij mensen. Als we geen oplossing bedenken, zijn die mantelzorgers en zorgprofessionals er straks gewoon niet.’

Zinvolle gesprekken

Er is in Nederland veel kwaliteitsjournalistiek, vindt Putters. Óók aan de talkshowtafels. ‘Natuurlijk zie ik soms een discussie die wat te zwart-wit is, of erger ik me als bij Jinek een cabaretier badinerend mag doen over de gemeentelijke politiek. Maar veel vaker zie ik toch dat er bij Pauw, Jinek en RTL Late Night zinvolle gesprekken worden gevoerd.’

Putters is van mening dat de media een cruciale rol hebben in de samenleving. ‘Ik heb daarover veel geleerd van Herman Tjeenk Willink. Hij heeft het altijd over de drie pijlers in de democratie: de politiek is de eerste pijler. De tweede is de maatschappelijke democratie: wat hebben mensen te zeggen in hun wijk, op scholen, in de buurt, het ziekenhuis… En dan heb je als derde pijler de controlerende media. Zo zit Nederland in elkaar. Door ontwikkelingen als ontzuiling en privatisering is de maatschappelijke democratie nagenoeg verdwenen. Bovendien staat de journalistiek onder druk. Ik heb het gevoel dat journalisten zich de laatste jaren weer bewuster zijn geworden van hun rol in de democratie en vaker de verdieping zoeken. Wij werken ook steeds vaker samen met media, ze gebruiken onze cijfers als basis voor hun verhalen of reportages.’

De kracht van de media in onze samenleving is een optelsom van wat alle journalisten doen. ­Putters: ‘Natuurlijk snap ik dat de een zich meer met entertainment bezighoudt, terwijl de ander als een havik de politieke ontwikkelingen in de gaten houdt. Maar de optelsom bepaalt sterk wat de positie van de journalistiek is. Ik zie veel positiefs, maar ik maak me ook zorgen. Bijvoorbeeld over de rol van de regionale en lokale journalistiek, een rol die steeds verder wordt uitgehold. Gemeenten communiceren over van alles. Dat doen ze met de beste bedoelingen, maar die informatie is niet neutraal. We weten allemaal dat de lokale journalistiek in zwaar weer verkeert, dat kunnen we simpelweg niet op z’n beloop laten. Niets doen is geen optie, juist vanwege dat evenwicht in de samenleving. Ik weet dat het een beladen idee is, maar op een gegeven moment kunnen we besluiten dat de overheid de lokale journalistiek gaat subsidiëren. Dat kunnen we netjes regelen in dit land, met de politiek op afstand.’

Premiersdebat
We spreken Putters in de periode dat de campagne voor de gemeente­raadsverkiezingen in volle gang is. ‘Als media de controlerende rol serieus nemen betekent ook: af en toe je eigen werkwijze tegen het licht houden en je afvragen: waarom krijgt de ene partij met twee zetels heel veel aandacht en de andere heel weinig?

Putters heeft er geen moeite mee dat de landelijke politici debatteren over de gemeenteraadsverkiezingen, ‘mits je de lokale en de landelijke thema’s met elkaar verbindt’. Wél een steen des aanstoots is het zogeheten premiersdebat dat RTL altijd rond de Tweede Kamerverkiezingen uitzendt. ‘Sorry, maar dat vind ik volstrekt idioot. Ik zeg dit nu even als de persoon Kim Putters, want ik kan niet terugvallen op onderzoek, maar ik heb er moeite mee als ik zes politici zie staan terwijl het er eigenlijk twaalf moeten zijn. De bottom line is: we kiezen in dit land geen premier. Als je als medium net doet of het wel zo is, dan ben je niet zuiver op de graat. Ik geef toe, het komt een beetje uit mijn tenen, maar Nederland is op dit moment zo divers dat ik tegen de journalistiek zou willen zeggen: laat dat dan ook zien.’

De lessen voor de pers van Kim Putters
• De journalistiek moet zijn rol in de samenleving blijven claimen. Laat je niet in een bepaalde hoek drukken, maar maak duidelijk wat goede journalistiek is en waarom die er is. Wees transparant en leg verantwoording af, een opgave die alle instituties hebben. Doe je dat niet, dan gaan mensen gewoon om je heen en verlies je steeds meer vertrouwen.
• Het gaat goed met Nederlanders, dat neemt niet weg dat veel Nederlanders zich zorgen maken over de toekomst. Dus kijk wat vaker naar de langetermijntrends in de samenleving.
• Als het om beladen onderwerpen als migratie of ontwikkelingen in stemgedrag gaat, laat dan de complexiteit van de materie zien. Mensen staan niet zo vaak frontaal tegenover elkaar en begrijpen dat samenleven ook vraagt om geven en nemen.
• We kiezen in Nederland geen premier, dus zendt dan ook geen ‘premiersdebat’ uit; het vergroot de afstand tussen kiezers en het politieke systeem.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Festival vrije woord