website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Overzicht: Bij de EU beoordelen 14 mensen nepnieuws

Lars Pasveer — Geplaatst in Journalistiek op Tuesday 23 January 2018, 11:55

Nieuws Berichtgeving van Geenstijl, de NPO en De Gelderlander werd door een Europese taakgroep genaamd ‘EU vs Disinfo’ beoordeeld als ‘pro-Kremlin’. Wat is dat voor club die namens de EU media de maat neemt? En bijzonder dat nepnieuws alleen uit Rusland komt. Een overzicht van de taakgroep en de werkzaamheden.

De Europese taakgroep die vanuit Brussel vermeend nepnieuws analyseert, ontvangt sinds vorig jaar ruim 1 miljoen euro uit het budget voor strategische communicatie. De EU versus Disinformation-campagne, waar in Nederland vorige week de discussie oplaaide, heeft 14 mensen in dienst. Europarlementariërs zouden die groep graag uitgebreid zien.

Tijdens een debat vorige week werd niet besproken of dergelijke bemoeienis vanuit Europa wenselijk is, wel dat het huidige budget van de ‘piepkleine’ taakgroep in schril contrast staat tegen ‘Russische propagandamiddelen’ als nieuwssites Sputnik en Russia Today, die samen een miljard euro aan budget te besteden hebben.

Debat

Tijdens zijn spreektijd in het parlement stelde eurocommissaris Julian King dat desinformatie en onwrichtende propaganda slechts een van de middelen in het Russische wapenarsenaal en achter de Russische doctrine is.

King is belast met de Veiligheidsunie, een relatief nieuwe functie waarin de strijd tegen terreur en andere ontwrichting van de Europese Unie centraal staat.

Volgens King is een van de grootste uitdagingen mensen ervan te overtuigen dat beïnvloeding via nepnieuws een feit is. De bestrijding ervan is het komende jaar een van de speerpunten van de Commissie, stelt hij. King verwelkomt oproepen om het team dat nepnieuws beoordeelt uit te breiden.

King verwees verder naar een Europabrede internetconsultatie rond nepnieuws en disinformatie, waar EU-burgers nog tot 23 februari hun visie en ervaringen met betrekking tot nepnieuws kunnen delen.

Europarlementariër Hans van Baalen (VVD) noemt desinformatie van alle tijden, maar stelde dat internet het lastiger heeft gemaakt de bron te herkennen. Mediawijsheid is daarbij noodzakelijk. Nieuwsproductie moet volgens Van Baalen vrij zijn, maar oorsprong en eventuele sponsoring moeten duidelijk zijn. De EU moet wat hem betreft rond nepnieuws geen tegen-propaganda inzetten, maar feiten.

Budget

Op een pagina met veelgestelde vragen over EU vs Disinfo worden wat betreft het budget geen cijfers genoemd. “De taakgroep leunt op bestaande bronnen binnen EU-organisaties en lidstaten”, meldt EU vs Disinfo.

Het Britse dagblad The Guardian meldde eind november op een bron nabij het team dat er 1,1 miljoen euro is vrijgemaakt uit het algemene EU-budget. Het voorkomt dat individuele lidstaten aan de taakgroep moeten bijdragen of het geld uit andere potjes moet worden gehaald. Het bedrag wordt tot 2020 elk jaar toegekend.

Tijdens het debat in het Europees Parlement van vorige week riepen parlementariërs op om de weerbaarheid van burgers te vergroten en harder op te treden tegen hate speech en bewustwording over media-beïnvloeding te vergroten. Verder zou onafhankelijke journalistiek moeten worden gestimuleerd.

Een deel van die doelen zou via de richtlijn Audiovisuele mediadiensten gerealiseerd moeten worden. Praktische plannen zijn er niet; de Europese Commissie wil rond de lente met een strategie rond de aanpak van nepnieuws komen.

Verspreiders én melders van desinformatie

Overigens valt het in Nederland mee met nepnieuws, concludeerden onderzoekers vorig jaar.

In Nederland zijn inmiddels Kamervragen gesteld over de werkwijze van EU vs Disinfo, dat naast GeenStijl en TPO ook De Gelderlander en NPO Radio 1 als verspreiders van desinformatie heeft bestempeld.

Op wat Eu vs Disinfo als debunking of ontkrachting aanvoert valt soms wel wat af te dingen. Het artikel van De Gelderlander rond MH17 dat als desinformatie wordt bestempeld, betreft enkel een feitelijke en neutrale weergave van de reactie van de Russische fabrikant van de BUK-raket. Dat die het oneens zijn met de conclusies van de Nederlandse Onderzoeksraad voor Veiligheid verbaast niet.

We vroegen de EU vs Disinfo-taakgroep of het stempel ‘disinforming outlet’ niet veel te zwaar is voor enkel het neutraal weergeven van een afwijkende mening.

De EU-woordvoerder stelt: “Als een artikel of stuk informatie in de desinformatie-database op de site wordt opgenomen, impliceert dat niet dat de betrokken uitgave is gelinkt aan het Kremlin, pro-Kremlin is of dat er doelbewust is geprobeerd te misleiden. Dat onderscheid wordt op de website uitgelegd.”

Volgens de woordvoerder is de taakgroep zich ervan bewust dat fouten mogelijk zijn. Die kunnen via ‘een eenvoudige en heldere procedure’ worden gemeld en worden, indien nodig, gecorrigeerd.

In het geval van De Gelderlander is de klacht ingediend door de organisatie ‘Promote Ukraine’. De naam laat weinig ruimte voor twijfel over hun doelstelling. Is zo’n organisatie niet zelf ook bezig met een vorm van propaganda? Wordt die achtergrond bij een melding ook meegewogen?

De woordvoerder zegt dat de focus altijd op het originele artikel en informatie daarin ligt. Het medium in kwestie noch de indiener van de klacht telt mee in de uiteindelijke beoordeling, aldus de woordvoerder: “Als het bericht valse informatie bevat en pro-Kremlin desinformatie herhaalt, wordt het als een geval van desinformatie op de site gepubliceerd.”

Het ‘myth busting network’ dat onder EU vs Disinfo ligt bestaat uit ruim 400 experts, journalisten, bewindslieden, non-gouvernementele organisaties en denktanks, stelt de woordvoerder ter verdediging. Een melding wordt meerdere keren gecontroleerd. Fouten kunnen via de eerder genoemde procedure worden hersteld, aldus de woordvoerder voor EU vs Disinfo.

De kwalificatie te hebben meegewerkt aan het verspreiden van nepnieuws en desinformatie is bij de genoemde Nederlandse media slecht gevallen. Enkel een fomulier onder een melding lijkt nogal dun voor zo’n zware beschuldiging. Is er geen officiële bezwaarprocedure?

De woordvoerder verwijst opnieuw naar het correctieformulier en herhaalt dat vermelding van een medium in de desinformatie-database niet betekent dat er bewust is misleid of er banden bestaan met het Kremlin. Een andere methode dan protest aantekenen via de site zelf is er niet.

Bestreden artikelen bij GeenStijl verwijzen naar feitelijke externe bronnen of verslaggeving. Een filmpje uit 2016 waarin Nederland met een terreuraanslag werd bedreigd, werd met hun gebruikelijke satirische toon gefileerd. Een toon die vermoedelijk lost in translation raakt wie geen Nederlands spreekt of GeenStijl niet goed kent.

In het geval van GeenStijl heeft de site een eigen woordenschat en scherpe en cynische schrijfstijl, waarvan de subtiliteiten mogelijk verloren gaan als je geen moedertaalspreker bent. Zitten er in het huidige EU vs Disinfo-team ook mensen van wie het Nederlands de moedertaal is?

De woordvoerder stelt dat er mensen ‘met Nederlandse taalvaardigheden’ in het team zitten. “Indien nodig, kan het team gebruik maken van ondersteuning vanuit de vertaaldiensten van de Europese Unie en Nederlandstalige collega’s binnen EU-instellingen”, aldus de woordvoerder.

Nederlandstalige vrijwilligers die willen meewerken aan het project, worden uitgenodigd zich te melden.

Naschrift

Naar aanleiding van berichtgeving in Nederlandse media heeft EU vs Disinfo besloten de gewraakte terminologie over ‘disinforming outlets’ aan te passen. De taakgroep wil daarmee benadrukken dat niet het medium, maar de desinformatie in de artikelen centraal staat.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.