foj 2019

— vrijdag 2 december 2011, 20:28 | 0 reacties, praat mee

Cruijff, Cruijff, altijd maar weer Cruijff

Zowat alle nieuwsmedia kunnen dezer dagen niet voorbijgaan aan de kwestie-Ajax, met Johan Cruijff in de hoofdrol. Een groot deel van het Nederlandse volk raakt immers opgewonden zodra zich een onderwerp rond hem aandient. En dat vraag om analyses. Waarom?

Is de berichtgeving over het wel en wee van een voetbalclub niet voorbehouden aan de sportjournalisten? Zijn zij niet het meest ingevoerd in kwesties als deze? Kennelijk niet. Want ook de redacties van andere nieuwsmedia gaan er gretig op in. Niet alleen de nieuwsjournaals openen met Cruijff zodra zich weer een onderwerp rond hem aandient.

Praatprogramma’s van welk niveau ook maken minuten vrij om betrokkenen en zelfs niet-betrokkenen hun mening te laten geven. Met mensen die nota bene vaak heel ver van de materie staan en nauwelijks iets wezenlijks bijdragen. Geen programma laat het onderwerp aan zich voorbijgaan. Want wie als medium niet meedoet wordt niet gelezen of gevolgd. Toename van kijkcijfers en abonnees dienen als leidraad. Het gaat namelijk om Johan Cruijff. Een icoon dat graag zijn mening ventileert en doordrukt. Wie Cruijff – het liefst nog alleen – kan interviewen, is gezegend. Kijkers, lezers en aandacht verzekerd.

Los van wat hij zegt, dicteert of probeert uit te leggen is een groot deel van het volk geïnteresseerd in zijn performance. Altijd prijs. Heb je gisteravond Cruijff gezien? Heb je vanmorgen of vanavond Cruijff gelezen? Cruijff is spraakmakend. Niet Ajax, zijn club die hij voor een val uit de top van de voetbalwereld wil behoeden, maar Cruijff, altijd Cruijff.

Een programma of krant met Cruijff of een betrokken persoon is spraakmakend. Zie daarom de kudde journalisten zich aan de rand van de arena verdringen om een uitspraak van Cruijff, of in mindere mate van zijn mede- dan wel tegenstanders op te vangen. Sportverslaggevers proberen in hun territoriumdrift algemene verslaggevers weg te houden van het epicentrum.

Niet alleen de erkende tornadojagers staan likkebaardend vooraan, ook de media waarvan we doorgaans een afstandelijke benadering kennen gebruiken hun ellebogen. Opnameapparatuur schiet tekort. Exclusieve interviews of uitspraken worden gekoesterd, als het kan opgeblazen en door de gretigheid en noodgedwongen snelheid om nieuws te brengen uit hun context gehaald om het ‘nieuwswaardiger’ te maken. Een aangestuurde opmerking over ‘racistische trekjes’ wordt al gauw ‘racisme’. Met alle gevolgen van dien: hoor en wederhoor dus, ontkenning dus, welles nietes.

Waarheden worden leugens of andersom. Nuances of niet, de sneeuwbal is niet meer te stoppen en wordt al rollende als een maatschappijbedreigend projectiel gekwalificeerd. Het gaat niet meer om de kern van het probleem, maar zelfs in enkele media over de betekenis van racisme. Zo ontwikkelt de affaire zich tot een pingpongwedstrijd, die veel toeschouwers gebiologeerd blijven volgen.

Het doet zelfs de buitenstaander verlangen naar het volgende item over Cruijff versus zijn vijanden. Als een soap zonder script: As the world turns. Seks, drugs en rock ’n roll verkoopt. Reljournalistiek (sensatieklopperij) en metajournalistiek kruisen elkaar. Is het kuddegedrag, blind op iets afstormen zonder te weten waarheen?

Om in de voetbaltaal van Cruijff te spreken: ‘Hardlopen heeft geen zin als je niet weet waar je heen loopt.’ Domweg meerennen uit vrees iets (een quote) te missen. Daar heeft het veel van weg. De nieuwsrenners voeren aan dat hun lezers, kijkers en luisteraars alles willen weten. Stel dat ze iets missen. Ik begrijp dat gevoel. Als ik de nieuwsmedia in deze kwestie volg – drie tot vier kranten per dag, elk journaal, actualiteitenprogramma of talkshow – is er geen enkele volledig. Sommige zijn zelfs partijdig. Ik moet dus alles volgen om goed geïnformeerd te zijn.

En nog weet ik niet alles. Is de kwestie dan zo ondoorgrondelijk, begrijpen de betrokkenen elkaar niet in het machtspel en is de kwestie zoals Cruijff zijn leven lang al daardoor onnavolgbaar geworden? Metajournalistiek, maximale distantie, maximale betrokkenheid. Dat is wat ik ook mis. Links en rechts wordt wel los uit de pols beweerd dat het om macht gaat, om een gevecht tussen sport (emotie en idealisme) en zakelijkheid (beursnoteringen en commercie).

Maar als de sportjournalistiek daarin niet de weg kan vinden, waarom ziet de algemene journalistiek daarin dan geen uitdaging? Het blijft op alle fronten toch vooral bij de mythologisering van Cruijff in het bijzonder en Ajax in mindere mate, als de succesvolste voetbalclub van Nederland. Wetenschappers, sociologen, (massa- of media)psychologen, filosofen, communicatiedeskundigen of mogelijk andere hooggeleerden, zouden hun licht op de kwestie kunnen werpen.

Of is het uiteindelijk toch maar voetbal? Eens bestempeld als de belangrijkste bijzaak van de wereld. Wijlen Bill Shankly, de legendarische manager van FC Liverpool – in Engeland qua mythologische betekenis ongeveer van dezelfde orde als Cruijff, zei in de jaren ’70 na een botsing tussen de rivaliserende clubs Liverpool en Everton: ‘Some people believe football is a matter of life and death. I am very disappointed with that attitude. I can assure you it is much, much more important than that.’

En zo is het, nog steeds. En steeds meer. De samenleving is doordesemd van voetbal. Of dat een bedenkelijke ontwikkeling is, is wetenschappelijk niet aangetoond. In samenlevingen waar armoe, honger en chaos heerst, wordt het geloof in voetbal beleden om het leed en de crisis te verzachten en zelfs te vergeten. Passie en emotie gieren er door de stadions, voetballers worden als heilsprofeten gezien. Helden worden vereerd. Hun woorden en daden worden geloofd en geprezen zolang ze maar scoren.

De media gaan er in mee, elk woord, elke actie, elke handeling, elk doelpunt, elke gemiste kans, elke hoekschop, elke overtreding, elke scheidsrechtersbeslissing wordt geanalyseerd. Elke dag pagina’s vol met alle betrokkenen, elke dag radio- en tv-programma’s met kenners en leken. Hoofdredacteuren kijken wel uit om voetbal uit hun kolommen te houden.

Het volk vraagt om voetbal, brood en spelen. In die wereld gloriëren mensen als Cruijff. In Argentinië werd zijn evenknie als beste voetballer aller tijden Diego Maradona bondscoach. Of hij nu wel op school had gezeten, een trainersdiploma had behaald of zich sportwetenschappelijk had verdiept, deed er niet toe. Of hij nu wel over communicatieve vaardigheden beschikte, wel een verantwoorde opvoeding had genoten, van onbesproken gedrag was of niet, het volk wilde Maradona als bondscoach. Omdat hij eens een geniale voetballer was en zich door zijn turbulente levenswandel en overlevingsdrift een schijn van heiligheid had verworven. Hoe het is afgelopen, is bekend. Het werd een chaos rondom Maradona, omdat de emotie het verstand te boven ging.

Cruijff is heel anders, slimmer en verstandiger. Maar op een of andere manier blijven de mensen die hem bewonderen Cruijff nog steeds als het idool zien dat hen vroeger zoveel geluksmomenten heeft bezorgd. En het moet gezegd: hij heeft nog steeds overtuigingskracht. Wie hem bij Pauw&Witteman heeft zien zitten en praten, heeft vast gezien dat de ‘algemene verslaggevers’ Jeroen Pauw en Paul Witteman geen greep kregen op zijn betoog en gedrag.

Terwijl je toch (hoopvol) verwacht dat zij als geroutineerde interviewers Cruijff over zijn hoofdrol in de kwestie met Ajax op zijn knieën krijgen. Dat is geen kritiek op de journalisten, hoewel iets meer achtergrondkennis niet had misstaan. Het geeft vooral aan hoe ongrijpbaar Cruijff is. Dat wist de redactie toch ook van tevoren. Waarom zat hij daar dan? Om het plaatje, om kijkers te trekken, omdat hij nu eenmaal de talk of the town is én Cruijff?

Cruijff exclusief! Niets meer en minder waarschijnlijk. Geen tegenstander van Cruijff aan tafel. Maar dat kan ook de wens van het ‘kamp-Cruijff’ zijn geweest of de weigering van de tegenpartij om aan te zitten. De vraag is of het zogenoemde ‘koningsdrama’ ook meeslepend zou zijn als alleen voetbaljournalisten over de kwestie zouden berichten. Waarschijnlijk niet.

De sportpagina’s en sportprogramma’s op radio en televisie worden doorgaans met enige afschuw gemeden door mensen die zich afkeren van het ‘ordinaire voetbal’. Sportartikelen met pedagogische en sociologische waarde daargelaten. Maar zodra andere rubrieken en de voorpagina’s van de kwaliteitskranten zich met een voetbalaffaire gaan bezighouden, is er kennelijk wat aan de hand.

Nieuws dat kennelijk andere onderwerpen – politiek, economie, wetenschap, misdaad, ontwikkelingshulp en kunst – qua maatschappelijk belang overstijgt. En zo zijn we aangeland in een medialandschap met mediterrane en Latijns-Amerikaanse taferelen. Sport in het algemeen en voetbal in het bijzonder krijgen volop aandacht.

Dankzij Johan Cruijff. De sport is daarbij allerminst gebaat. Het gaat over een kwestie met een negatieve lading. Er zijn meer ontwikkelingen in de sportwereld die media-aandacht verdienen. Daar kan Cruijff als weinig anderen over vertellen. Maar dat is niet spectaculair genoeg om kijkers en lezers te werven.

Bekijk meer van

vvoj 2019

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.