Commissariaat richt zich op AI en pluriformiteit in Mediamonitor 2025

In de Mediamonitor (.pdf) is te lezen dat het gebruik van AI-tools in korte tijd sterk is toegenomen. Bij het Commissariaat zijn er signalen dat het gebruik van deze tools tot minder verkeer leidt naar nieuwssites van nieuwsmedia. Die uiten hun zorgen hierover. “Hun verdienmodel staat onder druk als steeds minder bezoekers naar hun websites en apps komen als gevolg van de AI-overzichten.”

Volgens de mediawaakhond is duidelijk dat: “het zoeken naar nieuws – en het gebruiken van informatie in brede zin – door AI-modellen in een belangrijke transitie bevindt, die grote impact heeft op hoe het internet er nu en in de toekomst uitziet. Anders dan andere innovaties van de afgelopen jaren, zoals smartspeakers en de metaverse, kunnen deze tools een ongekende disruptieve impact op het medialandschap hebben.”

“Over het algemeen neemt het belang van grote internationale platforms in het nieuwsgebruik toe.” Bovendien kunnen de AI-tools en het toenemende gebruik daarvan de macht van de platformbedrijven als poortwachter van het nieuws verder vergroten, stelt het CvdM. Deze ontwikkelingen worden dan ook scherp in de gaten gehouden en de mediawaakhond zal ook met aanbevelingen komen als er meer data en informatie is over de impact van het gebruik van deze tools.

Pluriformiteit
Dit hangt deels samen met de pluriformiteit, een ander punt waar de mediawaakhond zich op gaat richten. Want de mediawaakhond wil dat pluriformiteit een grotere rol krijgt in de beoordeling van mediafusies en -overnames. Het CvdM heeft nog steeds kanttekeningen bij de recente overname van RTL door DPG Media. 

“Door fusies en overnames neemt mediaconcentratie toe en mediaconcentratie is niet zonder risico’s, met name in het geval van nieuwsmedia. De nieuwsmarkt vervult namelijk een belangrijke rol in de samenleving en is geen gewone markt met gewone producten. Het is onwenselijk dat één mediabedrijf door zijn grootte het vermogen zou kunnen krijgen (politieke of commerciële) invloed uit te oefenen op de publieke opinie in Nederland. Ondanks de uitdagingen voor de nieuwsmediasector blijft het daarom van belang toe te blijven zien op mediaconcentratie en de gevolgen daarvan voor pluriformiteit en onafhankelijkheid van het nieuwsmedia-aanbod.”

Het Commissariaat geeft aan het positief was dat pluriformiteit is meegewogen in het besluit van ACM om de overname, onder voorwaarden, goed te keuren. “Maar het Commissariaat vindt ook dat een beoordeling van de gevolgen voor pluriformiteit als consumentenbelang is iets anders dan een beoordeling van de gevolgen voor pluriformiteit binnen een democratische rechtstaat.” De maatschappelijke gevolgen van een fusie of overname voor de pluriformiteit van het media-aanbod worden naar oordeel van het Commissariaat nu onvoldoende meegewogen in het beoordelingsproces.

De mediawaakhond wil daarom ook zo mogelijk de implementatie zijn van de recent aangenomen European media Freedom Act (EMFA) in de Nederlandse wetgeving, want dan wordt die pluriformiteitstoets een “substantiële rol” in de besluitvorming over toekomstige fusies en overnames in de mediasector. “Daarmee waarborgen we dat de gevolgen van mediaconcentratie voor pluriformiteit niet alleen worden beoordeeld vanuit economisch perspectief, maar ook vanuit publiek belang.”

Diversiteit
Verder wordt de Mediamonitor uitgebreid, om vast te stellen of mediaconcentratie gevolgen heeft voor de pluriformiteit van het (nieuws)media-aanbod. Dit wordt gedaan in samenwerking met de nieuwsmediasector. “In de jaarlijkse Mediamonitor worden diversiteit van het aanbod en diversiteit van het media-gebruik in kaart gebracht. Dit breiden we in 2026 uit met monitoring van de diversiteit van de inhoud en de productiediversiteit.”

Het Commissariaat geeft wel aan dat er geen garantie is “op de continuïteit van toegang tot de benodigde data”. Daarom wordt de wetgever gevraagd bevoegdheden te geven “om een minimale toegang tot bronnen te krijgen, die het mogelijk maken om pluriformiteit te meten”.

Andere aanbevelingen
Het Commissariaat voor de Media doet nog meer aanbevelingen om tot een “robuuste nieuwsvoorziening’ te komen. De mediawaakhond adviseert om het nieuwsecosysteem te versterken door bijvoorbeeld prominentiebeleid te voeren waarbij Nederlandse media-aanbod beter zichtbaar is.

Daarnaast moeten platformen gereguleerd worden, “met passend beleid en toezicht zodat hun opiniemacht wordt ingeperkt” en er moet worden geïnvesteerd in mediawijsheid van jongeren en in (tijdelijke) maatregelen waarmee de nieuwssector jongeren beter kan bereiken.

En als laatste moet de overheid “zorg dragen voor adequate, stabiele financiering van publieke nieuwsvoorziening”. Meer bij de Mediamonitor