Column Kim van Keken: Geen rechts geluid zonder ON? Weet je welk geluid echt nauwelijks wordt vertolkt?

Rechts komt niet aan zijn trekken op televisie. Dat vinden rechtse journalisten, althans. Hún geluid wordt nauwelijks vertolkt als Ongehoord Nederland na veelvuldig wangedrag uit het publieke bestel dreigt te worden gegooid, klaagden ze afgelopen week steen en been aan de vele talkshowtafels die ons kleine landje telt.

Volgens presentator Rutger Castricum van PowNed had de top van de NPO ook wel door dat er iets moest gebeuren. Daarom mogen andere omroepen volgens hem dat ON-geluid vanaf nu gaan vertolken - zonder Hitler-verheerlijking uiteraard. Want dat geluid, beweerde hij stellig, werd door de top van de publieke omroep tegengehouden.

‘Dat heeft ervoor gezorgd dat wij, bij PowNed, niet helemaal precies konden maken wat we wilden maken.’ Castricum met een riant salaris bij de publieke omroep, vertelde dit bij De Oranjezondag van SBS6 waar hij als vaste sidekick wekelijks schnabbelt. Dat mag allemaal wél bij de publieke omroep, maar dat terzijde. 

Zelf herinner ik mij PowNed van de rubriek ‘een Neger omdat het moet’ en het misleiden van tienermeisjes voor een ontmoeting met idool Taylor Swift (‘gillende meisjes worden sletjes’). Omroepbaas Dominique Weesie haalde dat laatste item pas na een storm van kritiek offline met het matige excuus dat PowNed ‘op het scherpst van de snede’ opereert.

‘Aan de rand van de afgrond groeien de mooiste bloemen. Maar soms donder je over het randje.’ Castricum, al bijna zeventien jaar het vaste gezicht van het rechtse PowNed wekte altijd de indruk te kunnen maken wat hij wilde, maar kennelijk werd hij al die jaren – ook toen Thierry Baudet (voor zijn politieke carrière) vaste gast was in zijn talkshow - beknot. 

Ook Eveline Bijlsma van De Telegraaf hoorde nauwelijks een rechts-conservatief geluid, zei ze bij het Mediaforum van het NPO-radioprogramma Spraakmakers. Ze werd tegengesproken met ‘WNL is extreemrechts’ (volstrekte kolder natuurlijk) en ‘inmiddels is de publieke omroep drie keer De Telegraaf’, een argument waar Telegraaf-journalist Bijlsma zich niet ‘helemaal in herkende’.

Laat ik nou net sinds het begin van het televisieseizoen, dat in het laatste weekend van augustus begon, een Excelbestand bijhouden met gasten in talkshows, de door managers gepresenteerde journalistieke ‘vlaggenschepen’ van omroepen en zenders. Van de 214 getelde gasten in de praatshows is 42 procent journalist of columnist (!).

Daarvan komt ruim een kwart van De Telegraaf, en dan heb ik niet eens gepensioneerd Telegraaf-journalist Saskia Belleman meegerekend. Nog eens 22 procent komt van SBS, PowNed en WNL, 8 procent van het AD. De rest positioneert zich als neutraal zoals de NOS, AVROTROS of RTL.

Welk geluid wordt er dan echt nauwelijks vertolkt? Volgens de gastenstelling is bijna 7 procent van de talkshowjournalisten van progressieve media als de Volkskrant of BNNVara. Eerlijk is eerlijk, hierbij zijn ook de commerciële zenders met het Telegraaf-vehikel Nieuws van de Dag meegerekend.

Bijlsma maakte nog even reclame daarvoor, net als SBS-man Marc Veeningen geregeld bij het publieke Mediaforum doet. ‘Dat haalt prima kijkcijfers, waarom zendt de NPO niet zoiets uit?’, zei ze. Nou, omdat daar óók voldoende ruimte is voor het rechtse geluid. Telegraaf-collega’s komen zes keer langs bij publieke programma’s als Goedemorgen Nederland, Eva en Pauw & De Wit. WNL- en PowNed-duiders schuiven zelfs aan bij het ‘linkse’ BNNVara. 

Dan de politici: van de 46 die publiek en commercieel aan de talkshowtafel kletsen zijn het vooral VVD’ers (tien), en dan nog eens elf politici rechts (van JA21 tot aan BBB) van die partij. En ja, die waren ook te zien bij de publieke omroep. Het enige geluid dat bij mij ontbrak nadat ik voor de derde keer Jan Struijs van 50Plus (twee zetels in de Tweede Kamer) in een talkshow zag was de vraag: wat hebben we aan zoveel omroepen als ze állemaal hetzelfde doen?

En over die vraag gaat het nou nooit als het aan de talkshowtafel over de publieke omroep gaat. Van dinsdagochtend vroeg tot dinsdagavond laat ging het in élk babbelprogramma over de toekomst van Ongehoord, ook aan de tafel van ON! zelf.

De publieke omroep is geen drie keer de Volkskrant of drie keer De Telegraaf. Hilversum is een reservaat waarin programmamakers vooral naar elkaars navel kijken in plaats van naar buiten.