Column Kim van Keken: ‘Het is volgens Alexander Klöpping allemaal vervangbaar door AI’

In de podcast Max & de Media schetst Klöpping kortom een heel zwarte toekomst voor de medewerkers in de media. Bekende koppen zullen het nog wel redden, vermoedt hij, en er is nog plek voor wat hij noemt “talent” – de smaakmakers. Voor de rest valt “alle middelmaat eruit”.

Draaiboeken maken of gasten bellen: het is volgens hem allemaal vervangbaar door AI. Oké, dat “ene quootje halen” voor een item in het NOS Journaal blijft mensenwerk. “Maar de gemiddelde NU.nl-redacteur heeft wel echt een probleem”, beweert hij stellig. “Of de gemiddelde krant” die “voor een groot deel” bestaat uit “het overschrijven van bronnen”. Hij bedoelt het “niet neerbuigend”, “maar het is allemaal vervangbaar werk”.

Nu wil ik heus niets neerbuigends zeggen over technerds, toch neem ik meer aan van mensen die wél wat weten van journalistieke redacties als het gaat over de toekomst van de journalistiek. Van Menno van den Bos bijvoorbeeld. Deze freelancejournalist, die veel schrijft over de misleidende kanten van de media, was onlangs te gast bij de podcast Inktvingers.

Hij nam als voorbeeld het doorgronden van jaarrekeningen. “Als je die door een AI-tool laat samenvatten moet je er maar op hopen dat die het belangrijkste eruit haalt.” Vaak is het ook de kunst om te weten wat er níet in staat. “In dat soort verslagen staat wel eens wollige taal van een bedrijf, als journalist denk je dan: wat voor rookgordijn wordt hier opgetrokken, wat probeert men te verhullen?” Door zélf te lezen, en AI niet te laten samenvatten, “train je je journalistieke intuïtie”.

Journalistiek is handwerk: erop uitgaan, bronnen spreken, mensen interviewen, goed observeren, sparren met collega’s, eindeloos puzzelen, twijfelen en grondig lezen om juist belangrijke weggestopte details eruit te halen. Elke dag staan de kranten boordevol uitstekende verslaggeving, gebaseerd op de vakkennis van journalisten. Niet alles is meteen spraakmakend, maar wel vaak de basis voor de bekendere journalisten om columns mee te schrijven.

“Wat denk je dat een stukje uit Sudan kost: de inspanningen om er te komen, mensen te vinden die willen praten, het gevaar, de complexiteit van de materie” schreef de bekende Volkskrant-columnist Sheila Sitalsing onlangs op Bluesky in een discussie over betalen per artikel. “En wat denk je dat een lollig stukje van Sitalsing kost (dagje werk van anderen rippen en er tekst van klutsen)?”

De structuur achter nieuwsredacties is kostbaar en complex, en niet zo middelmatig en vervangbaar als Klöpping zo stellig beweert. Hij was de man achter Blendle waar mensen tot een paar jaar geleden tegen betaling een artikel konden kopen - en waar freelancers geen cent van terugzagen. Vaak kochten die mensen dan vooral: columns en luchtige stukjes. Waarschijnlijk heeft hij daardoor het idee dat de kopij uit kranten vooral bestaat uit overgeschreven bronnen.

Dat hij dit zomaar roept is schadelijk in een tijd dat mensen twijfelen aan wie, of beter gezegd wat, de kranten vult. Mensen denken dat “alles dat je in de krant AI-gegenereerd kan zijn, want zelfs de oud-hoofdredacteur van NRC gebruikte het”, aldus Van den Bos, die onlangs onthulde dat Peter Vandermeersch AI-gegenereerde citaten gebruikte in zijn analyses over AI. Maar dat zijn incidenten. “Terwijl elke dag mensen zweten en ploeteren om feiten te checken en te zorgen dat dat wat in de krant staat klopt.” Zonder dat werk wordt AI niet meer gevoed, en bijt het zichzelf in zijn staart.

In de Correspondent stond een uitstekende analyse over “het krankzinnige idee” dat superslimme artificial general intelligence de mensheid binnenkort inhaalt, en vooral dat dit nergens op is gebaseerd: “De grootste kracht van de techindustrie is níet dat ze AGI bijna bereikt geeft. Haar grootste kracht is mensen ervan overtuigen dat haar modellen, meer dan wij zelf het rationele vermogen hebben om de wereld te begrijpen en de gevolgen van onze daden te doorgronden.”

Alleen daarom al moet de journalistiek iets minder luisteren naar het defaitistische verhaal van een technerd, en met meer zelfvertrouwen uitleggen wát we doen.