Column Kim van Keken: ‘En wéér komt er een talkshow’

Nadat RTL bekend had gemaakt te stoppen met het geflopte RTL Tonight, kondigde de commerciële zender meteen aan te beginnen met een nieuw praatprogramma in de late avond, met als vast gezicht Renze Klamer. Dat begint na de zomer,  wanneer Pauw & De Wit van BNNVARA niet alleen doordeweeks, maar ook op zondagavond te zien zal zijn op het eerste net van de publieke omroep.

De Nederlandse televisiemakers zijn dol op praatprogramma’s, ook al denkt 59 procent van de kijkers dat daar - als er dan toch bezuinigd moet worden - wel als eerste het mes in kan, bleek in januari uit een enquête van De Telegraaf. ‘In vergelijking met andere landen hebben we in Nederland ontzettend veel talkshows’, zei kijkcijferexpert Tina Nijkamp.

Waar in veel landen experts wel degelijk kennis van zaken hebben, grossiert Nederland in allesweters aan de talkshowtafel. Jort Kelder weet als beste vriend van Mark Rutte alles over de politiek, Amerika en sinds kort de NAVO. Coks Donders is de ene dag historicus, de andere dag Binnenhofwatcher, weer een andere dag politicoloog, maar zeker ook inzetbaar als Amerikadeskundige.

Ze zitten bij Eva van AVROTROS, maar net zo makkelijk bij Nieuws van de Dag van SBS6. En terwijl een woordvoerder van de NPO verklaart dat ‘iedere talkshow zijn eigen invalshoek heeft’, schuiven duiders van WNL met gemak aan bij talkshows van BNNVARA of AVROTROS waardoor je je als kijker afvraagt wat nou het verschil is tussen omroepen.

‘Het helpt als je vaste gezichten hebt’, verklaarde televisieproducent Paul Römer de meningencarrousel afgelopen week bij het Mediaforum van het radioprogramma Spraakmakers. ‘Mensen die goed kunnen formuleren, die er vaak goed uitzien en die vertrouwd zijn. Daar houden kijkers van, maar het is niet per se zo dat je dan de best onderbouwde feitelijke analyses krijgt’, waarschuwde de oud-manager van de NTR en meer recent Talpa.

Juist die studioprogramma’s, volgepropt met mensen met een mening, zijn populair bij de omroep- en zenderbazen. ‘VI heeft laten zien dat je met een heel klein reservoir aan gasten heel goed kan scoren en dus zijn die gasten veel geld waard’, aldus Römer. Het betalen voor meningen gaat ten koste van reportages en nieuwsverslagen die steeds vaker moeten wijken voor het studiogesprek.

Expertise is een bijzaak geworden. Universitair docent conflictstudies Nora Stel (Radboud Universiteit) sprak daarover met een beschamend voorbeeld in hetzelfde Spraakmakers. Ze werd de laatste tijd vaak gebeld door journalisten om iets te zeggen over Libanon, een land waar ze veel verstand van heeft. Ze werd ook gevraagd de interne situatie te duiden in Iran. Toen ze zei dat ze daar niet veel van wist, luidde het antwoord: ‘o jawel, doe nou maar.’

Vertrekkend politiek commentator Kees Boonman kijkt met verbazing naar collega’s die overal over meepraten. ‘Als ik naar gasten in talkshows kijk, ben ik soms jaloers’, vertelde hij in Trouw. ‘Wat een lef dat je daar zoveel over durft te zeggen, denk ik dan. Strikt genomen vind ik het een devaluatie van het metier van de journalistiek. Het zijn talking heads. Het gaat om meningen, liefst controversieel, en hoe je die goed weet te verkopen.’

Boonman is mild. Comment is free, but facts are sacred, schreef de Britse journalist C.P. Scott. Ruim honderd jaar later verdrinken we dankzij sociale media in meningen en zijn de feiten steeds moeilijker te vinden. En al die meningen worden op televisie vertolkt door een ons-kent-ons-clubje. Het mediapark krijgt vaak het verwijt te naar binnen gekeerd te zijn. Dan helpt het niet om met een vast ploegje allesweters de wereld te duiden aan tafels waar nog nauwelijks ruimte is voor nieuwsgierigheid.

‘Het gaat niet meer over de mensen zelf of wat ze beweegt’, zei de vorige week overleden talkshowkoningin Sonja Barend over de huidige stand van de praatprogramma’s. ‘Iedere keer zet je dat ding aan en dan zijn ze er weer allemaal, al die bekende Nederlanders.’ Ze noemde dat een ‘enorme armoede aan ideeën. Verzin eens iets anders!’