Column Kim van Keken: Op primetime zit er bijkans op elke zender wel een of andere betweter

Onlangs drukte de Volkskrant een wonderschone lezersbrief af van Hans Lasschuit uit Maastricht. Er was een nieuwe irritatie in zijn dagelijkse leven geslopen: de opiniemaker, een term die hij tegenwoordig niet alleen op tv, maar ook in zijn Volkskrant boven veel columns tegenkomt.

En heus niet alleen daar. Waar het woord ‘opiniemaker’ in 2016 nog geen vijftig keer voorkwam in de archiefdatabase LexisNexis (alleen Rob de Wijk noemde zichzelf zo in zijn column in Trouw), stond het woord vorig jaar (2025) in meer dan duizend artikelen. De lezer wordt, kortom, bedolven onder opiniemakers, want de mediabazen zijn nou eenmaal dol op meningen.

Er is natuurlijk niets mis met een goed onderbouwde opinie, maar kranten zijn steeds meer columnistenfabriekjes geworden met nogal voorspelbare meningen. Een beetje krant heeft minstens vijftig columnisten aan zich verbonden die zichzelf steeds vaker de nietszeggende maar interessant klinkende term ‘opiniemaker’ geven. Zij leveren de clicks en abonnementen op voor hun uitgevers. Niet voor niets noemde Mark Koster in zijn boek ‘De Belg’ AD-columnist Angela de Jong de grootste ster in het Gouden Kwadrant van DPG Media. Medewerkers (vaak columnisten) die daarin terechtkomen kunnen een loons- of tariefsverhoging tegemoetzien, al helemaal als ze geregeld met hun kop op televisie komen.

Dat laatste is niet zo heel moeilijk. Op primetime zit er bijkans op elke zender wel een of andere betweter luidruchtig ‘te zeggen wat er niet gezegd mag worden’. Niet zozeer om een taboe te doorbreken, maar vooral om aandacht te trekken.

Desalniettemin worden deze opiniemakers als helden op het schild gehesen. Zo zond de NPO in juni het programma ‘Mischa en de mannen die het beter weten’ (Avrotros) uit, waarin presentator Mischa Blok ‘uit interesse voor dit type man’ op zoek ging naar ‘de drijfveren’ van de mannen Wierd Duk, Maarten van Rossem, Victor Vlam en Maurice de Hond.

Ze had beter kunnen zoeken naar het antwoord op de vraag waarom haar bazen bij de publieke omroep zo verslaafd zijn aan meningen. Een kwart van het programmabudget (radio en televisie) dat de NPO volgens het jaarverslag 2025 verdeelde over de omroepen ging volgens het jaarverslag naar het genre ‘journalistiek’. Dat klinkt veelbelovend, maar ook ‘opinie’ valt onder dit genre, en de NPO rapporteert al enkele jaren niet meer over hoeveel dat genre opsoupeert. De laatste keer dat dit wel gebeurde (in 2021), ging 18 procent (!) van het totale programmabudget naar ‘opinie’, ruim 7 procent bleef erover voor ‘nieuws’ (zeg maar de eerstelijnsverslaggeving waar al die meningen op zijn gebaseerd).

Meningen zijn goedkoop, luidt het cliché, en ik kan uit ervaring vertellen dat dit klopt. Deze column levert mij als freelancer meer geld op dan een nieuwsverslag waarvoor ik de deur uit ga, interviews afneem en onderzoek doe. Een paar minuten wat roepen op tv is een nog beter betaalde bijbaan, variërend van een paar honderd euro bij de publieke omroep tot zo’n vijftienhonderd euro bij Vandaag Inside op SBS6. Veel contraire dingen roepen is lucratief en het levert je nog andere klussen op ook.

Terug naar de brief van lezer Hans Lasschuit. Hij legt zijn grondige bezwaar tegen het woord ‘opiniemaker’ helder uit. Het is ‘hyperig en hijgerig, te herkennen als een geforceerd alternatief voor de term influencer’. Opinies worden niet gemaakt, schrijft hij terecht, maar gevormd. ‘De krant heeft als taak mij te informeren en te ondersteunen door daarbij regelmatig opiniërend te zijn, maar dat is toch echt iets anders dan het uit de term ‘’opiniemaker’’ sprekende verlangen om macht over mij uit te oefenen. Laat dat maar over aan reclamebureaus, lobbyisten, spindoctors en – inderdaad – influencers.’

Het is een brief die iedereen die zich ‘opiniemaker’ noemt, op zijn bureau zou moeten terugvinden.