Tegel Beeld en Geluid

— vrijdag 20 februari 2015, 00:07 | 0 reacties, praat mee

Blaffende waakhonden of brave sufferdjes?

Het wordt leeg op het platteland, is de constatering in een recente studie voor het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek. Bedoeld wordt het verdwijnen van de journalistieke kracht in stad en streek. Wat is de situatie in Fryslân? Waar zijn de waakhonden? Bert de Jong, tot voor kort adjunct-hoofdredacteur van de Leeuwarder Courant, zet het op een rij voor een discussie over de toekomst van de regionale journalistiek. Een somber beeld met enkele lichtpuntjes.

Er is een stukje Fryslân dat niet-Fries is. Waar de wereld anders is dan wij denken. Het is een voorbeeld voor hoe het ook kan. Opdat we geloof houden in journalistiek, ook in dorp en streek. Ondanks alle afbraak die er in de journalistiek gaande is, vooral ook in Fryslân.

Het bijzondere stukje Fryslân is het Bildt. Waar de Bilkerts een eigen taal en cultuur koesteren. Ze ontlenen er een identiteit aan en ze voelen zich verbonden. Eigenlijk is het Bildt een soort Fryslân in het klein.

De gemeente Het Bildt telt 10.500 inwoners. Verbindende schakel is de Bildtse Post. Het streekblad is een van de laatste nog overgebleven zelfstandige lokale kranten. Daar zijn ze bij de Bildtse Post best trots op. Sinds het begin van het nieuwsblad in 1934 wordt het nieuws naar eigen zeggen kritisch, maar objectief verslagen.  Met uiteraard extra aandacht voor het ‘Bildts en Bildts aigene’. Ze zouden gek zijn, als ze het anders zouden doen. Deze eigen geur, kleur en smaak zijn de kernwaarden. 

Er zijn op dit moment 1850 abonnees die deze krant trouw steunen. Jaarlijks betalen ze €61. Zo is er een totaalsom van ruim €110.000 beschikbaar, waarmee ze onder andere journalist Gerard de Jong steunen in zijn werk, in weer en wind, bij nacht en ontij. Hij voelt de ruggensteun. Uit onderzoek van de gemeente blijkt dat 90 procent van de inwoners de informatie over hun omgeving haalt uit de Bildtse Post.

Trouw volgt Gerard de Jong het democratisch proces van de gemeente Het Bildt. Het belang zit in contacten met politici, met burgers en niet – dit is niet de maat der dingen - alleen in de feitelijke gemeenteraadsvergadering. Het is een wisselwerking. Vanavond is een van de weinige keren dat hij de gemeenteraadsvergadering aan een collega heeft overgedragen. Hij is hier op deze avond, want ook hij heeft zorgen. Zeker als in 2018 het bijzondere stukje Fryslân door een gemeentelijke fusie opgaat in een groot geheel en het Bildts eigene deels verloren gaat.

Fouten
Een journalist in stad en streek heeft een bijzondere positie. Hij bericht voor en over mensen die hij bij wijze van spreken elke week tegen kan komen. Die hem tippen over nieuws, maar ook venijnig kunnen kapittelen bij fouten.

Maar komt men deze journalisten nog wel tegen? Komen ze nog wel bij de vergaderingen van Dorpsbelang of bij wijkpanels? Komen ze nog bij een gemeenteraadsvergadering? Of ten fundamentele: zijn ze in contact met de samenleving? Of zijn het de journalisten zelf die hun neus ophalen voor institutioneel nieuws? De conclusie is dat ook in Friesland de verschraling hard heeft toegeslagen, terwijl deze provincie toch een rijke traditie heeft als het gaat om nieuwsvoorziening.

Fryslân is veel journalisten kwijtgeraakt en er volgt de komende maanden een nieuwe ronde. Er is in deze nieuwe eeuw al heel veel journalistieke slagkracht verloren gegaan. Bij Friesch Dagblad en nog meer bij de Leeuwarder Courant. Bij Omrop Fryslân ook. De bonte schare weekbladen in Fryslân beschikt straks nog maar over een handvol journalisten. Bovendien worden deze kranten vooral vanachter het bureau gemaakt. Van diepgravende journalistiek is slechts incidenteel sprake, blijkt uit onderzoek.

Respectabele titels als Heerenveense Courant, Drachtster Courant, Franeker Courant en Jouster Courant zijn nu grotendeels gevuld met rondgepompt nieuws, vooral afkomstig van voorlichters. De titels blijven, maar feitelijk worden het binnenkort kopbladen van een grotere weekbladenformule. Er zal amper meer plaats zijn voor het institutionele nieuws. We moeten het niet mooier maken dan het is, deze oude titels hebben een groot deel van hun rol als spiegel van de samenleving verloren. Dit wordt nog erger, nu de formule van deze weekbladen tot een soort van Hart van Nederland wordt omgebogen.

Wâldnet
De nieuwssite Wâldnet is de ogen en oren van de samenleving in de Friese Wouden geworden. Voor jong en oud in de gemeenten Tytsjerksteradiel, Smallingerland, Dantumadiel, Dongeradiel en Achtkarspelen is Wâldnet de belangrijkste bron geworden. Gemiddeld trekt de nieuwssite per dag 50.000 unieke bezoekers, zegt Jan-Jelle Klomp over zijn tien jaar geleden begonnen initiatief.

Er werd in aanvang door andere journalisten schamper gedaan over Wâldnet. Maar in weerwil van dat groeide de positie. Bijzonder is dat Wâldnet een nauwe band heeft met de bevolking. De burgers zijn de correspondenten. Het tragische ongeval met de dug-out in Twijzel stond binnen een kwartier op de website. Het waren de op het voetbalveld aanwezige moeders, ontdaan en verontrust, die Wâldnet snel informeerden.

Het succes van Wâldnet zit in de berichten over ongelukken en in die waar emotie bij zit. Een voorbeeld van een van de best gelezen berichten van de afgelopen weken:

Griet Wiersma redt gewonde kat

DOKKUM – De bekende zangeres Griet Wiersma uit Wâlterswâld heeft dinsdagmiddag een gewonde kat van de rondweg bij Dokkum gered. De kat was aangereden en kon niet meer wegkomen.

Dit bericht past in de formule Hart van Nederland, zoals veel weekbladen die voor ogen hebben. Het opvallende is dat Wâldnet meer wil dan dit. De nieuwssite investeert juist in ogen en oren die het democratisch proces bij gemeenten volgen. De raadsleden van Dongeradeel, Dantumadiel, Achtkarspelen, Smallingerland en Tytsjerksteradiel krijgen vast een verslaggever van Wâldnet op bezoek.

Godsgeschenk
Er is een burgemeester in Nederland, Dominic Schrijer van Zwijndrecht, die de afwezigheid van de pers een godsgeschenk noemt voor de omgangsvormen en de besluitvorming in de gemeenteraad. Er zijn burgemeesters in Fryslân die de afwezigheid van de pers zeer betreuren, juist vanwege het belang van de waakhond van de democratie. Er zijn ook burgemeesters in Fryslân die het vanwege het overeind houden van het aanzien van de gemeenteraad en het democratisch proces wel prettig vinden dat er soms geen journalisten bij zijn, omdat de vertoning in de raadszaal te gênant is.

De journalistiek over gemeentezaken staat onder druk. Er zijn gemeenten in Fryslân die inmiddels de taak van de journalistiek overnemen. Uit arren moede, omdat er amper journalisten meer zijn die schrijven over wat er in de raadszaal gebeurt. De gemeente Heerenveen doet een proef. Deze huurt een tekstschrijver in om verslag te doen van de komende gemeenteraadsvergadering.  De gemeente Achtkarspelen heeft in een contract met het nieuwsblad Aktief opgenomen dat een journalist de raadsvergadering bijwoont. Los daarvan wordt er in Achtkarspelen een broodschrijver ingehuurd om de vergadering te verslaan voor alle media die het willen publiceren. Zo erg is het, het zijn kunstgrepen.

Het ligt niet alleen aan journalisten. Er is nog iets anders aan de hand. Met de komst van het duale bestel is er meer veranderd dan menigeen lief is. De positie van de gemeenteraad is verzwakt, of beter, de politici kunnen zich minder goed profileren. Het is het bestuur van een gemeente dat de aandacht naar zich toetrekt, niet de beslissende gemeenteraad. De gemeentevoorlichters helpen daarbij, zij zijn een verlengstuk van burgemeester en wethouders, niet van de raadsleden.

Kort gezegd, het debat in de gemeenteraad is vaak mosterd na de maaltijd. Het beleid is vaak al bekokstoofd. Voor burgers, en ook voor journalisten, is de gemeenteraadsvergadering al niet meer interessant. Het is volstrekt voorstelbaar dat burgers zich afkeren. Ze worden te vaak verrast door beleid dat uit de hoge hoed lijkt getoverd.

De gemeenteraad is het hoogste orgaan, de raadsleden voelen zich met recht belangrijk, maar het wordt amper meer gezien dat ze belangrijk werk doen. Raadsleden maken zich zorgen over de positie van de regionale en lokale journalistiek, maar vooral ook over hun eigen rol. Ze zetten weliswaar hun eigen sociale media in, maar dat blijft vooral beperkt tot zenden.

Het is daarom juist de opvallende keuze van journalist Andries Veldman van de Leeuwarder nieuwssite Liwwadders om te zoeken naar wat er leeft in de burgerij. Hij bezoekt in zijn stad de wijkpanels om te horen wat er speelt en wat mensen dwarszit. Het levert hem in ieder geval andere en afwijkende verhalen op. Opvallend, hij ontmoet daar geen andere journalisten van Friese media.

De gemeenteraadsvergadering beoordeelt hij als minder interessant. Veel raadsleden zouden in zijn ogen meer moeite kunnen doen om van zich te laten horen.  Ze zouden de stem van het volk moeten laten horen. Waarmee de vraag op tafel ligt, of raadsleden in staat zijn om op attractieve wijze journalisten en burgers te verleiden om naar de politieke arena te komen. 

Burgers en journalisten zouden een verbond moeten voelen om in een democratie de tegenmacht te zijn. Het is zaak dat burgers bewust worden dat journalistiek van waarde is. De urgentie neemt toe. Maar journalisten zijn niet alleen slachtoffer, zij kunnen zelf het verschil maken door aan te tonen dat duidende en kritische journalistiek waardevol is. Door het te doen, langs nieuwe wegen. Ze zijn ook vooral zelf aan zet om te strijden tegen de verloedering van hun eigen ambacht.

Het is van belang dat er journalisten zijn die zich verwonderen. Die de moeite nemen om vragen te stellen, om feiten te verzamelen, om te luisteren en ook nog het lef hebben om een eigen verhaal te vertellen, om te zeggen hoe het zit. Zij moeten het antwoord op vragen vinden en geven, niet een lezer, kijker of luisteraar in een doolhof sturen met het doorgeven van reacties van hotemetoten of het ongewijzigd publiceren van aangeleverde persberichten.

En ja, het is een taak, plicht en verantwoordelijkheid van de overheid, ook de gemeenten, om te waarborgen dat er voldoende journalistieke kracht in een samenleving actief is. Hoopvol is dat uit onderzoek voor het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek blijkt dat 30 procent van de nieuwsconsumenten vooral waarde hecht aan duidende journalistiek. Verdrietig is dat het huidige aanbod achtergrondjournalistiek van regionale en lokale media maar 8 procent is.

Binnen de huidige structuren van uitgevers van kranten en omroepen is duidende en kritische journalistiek dus niet in goede handen. Het is tijd voor alternatieven, vooral om opnieuw journalistiek te organiseren. Het gaat erom hoe we journalisten aan het werk zetten, niet hoe we bestaande instituten overeind houden.  Journalistiek is belangrijk, niet per se kranten of radio of televisie. 

Gemeenteraden, statenleden en Kamerleden mogen bij zichzelf te rade. Daar waar zij hebben ingestemd met het optuigen van een groot apparaat voor communicatie en voorlichting, vooral ten faveure van de beleidsmakers, kunnen ze ook geld steken in fondsen, ook regionale, om daarmee structureel onafhankelijke journalistiek te financieren. Zo kunnen journalisten in hun eigen regio blijven spitten en graven. Het kan, als men maar het lef heeft om journalisten in volle vrijheid hun werk te laten doen en dit ook te waarborgen. Het kan, Denemarken bewijst het. Onafhankelijk, jazeker, niemand twijfelt toch aan de onafhankelijkheid van de NOS en de BBC, ook al zijn deze door de overheid gefinancierd?

Er zijn in Fryslân veel journalistieke talenten beschikbaar voor kritische en duidende journalistiek. Het gaat om het opnieuw organiseren van macht en tegenmacht. Het is alle hens aan dek. Ik nodig bestuurders en politici en journalisten uit om stappen te zetten. Het is nodig voor een vitale democratie en ja, ook om journalisten de blaffende waakhond te laten zijn, in plaats van een braaf sufferdje op schoot.

Bekijk meer van

vernieuwing

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.