Arbeidsmarktmonitor: DBA-handhaving treft radio- en tv-freelancers het hardst

Dat blijkt uit onderzoek dat is uitgevoerd in het kader van de NVJ Arbeidsmarktmonitor, een grootschalig onderzoek naar de journalistieke arbeidsmarkt. Bij het onderzoek zijn freelancers in een enquête gevraagd naar hun journalistieke praktijk. Een aantal van de vragen had betrekking op de gevolgen van de strengere DBA-handhaving.

Voor meer informatie over het onderzoek en de onderzoeksmethode, zie de verantwoording onderaan dit artikel.

Van alle freelance journalisten zegt 16,06% een deel van hun opdrachten te zijn verloren. Ruim drie op de vier (77,4%) zegt dat de verscherpte controle op schijnzelfstandigheid geen invloed heeft gehad op hun werk.

Audiovisuele freelancers getroffen
Opvallend zijn de verschillen tussen typen freelancers. Audiovisuele zzp’ers – freelance journalisten die werken aan video- en audioproducties - worden het hardst getroffen door de strengere controles. Ruim één op de vijf van hen (21,37%) is opdrachten verloren sinds de Belastingdienst in januari is gaan controleren. Bij schrijvende journalisten ligt dat percentage op 19,50%.

Fotojournalisten lijken het minst last te hebben van de verscherpte handhaving: slechts 8,96% van hen zegt opdrachten te zijn verloren. Tegelijkertijd kan 86,57% van de freelance fotojournalisten al hun opdrachten voortzetten - aanzienlijk meer dan bij andere typen freelancers.

Overstap naar loondienst
Een kleine groep freelancers maakt de overstep naar een dienstverband. 4,66% van alle ondervraagde zzp’ers overweegt de overstap naar een volledig dienstverband of heeft die al gemaakt. Bij audiovisuele freelancers ligt dat percentage hoger: 6,84% denkt erover om volledig in loondienst te gaan werken.

Daarnaast combineert een deel van de freelancers zzp-werk nu met een deeltijd dienstverband. 1,90% van alle ondervraagden zegt weliswaar opdrachten te zijn verloren, maar werkt nu ook deels als werknemer in loondienst. Ook hier scoren audiovisuele journalisten hoger dan gemiddeld: 3,42% van hen combineert nu freelance werk met een dienstverband.

Opdrachtgevers zijn bang geworden
Freelancers hebben met regelmaat te kampen met opdrachtgevers die bang zijn om zzp’ers in te huren. Vanwege de handhaving op schijnzelfstandigheid en onduidelijkheid van de regels durven zij minder of geen zelfstandigen in te huren. Bijna drie op de tien journalistieke freelancers (29,34%) zegt met deze angst te maken te krijgen. Ook zzp’ers zelf vinden de regels voor werken als zelfstandige niet altijd duidelijk. Ruim één op de zes (17,4%) vindt de regels onduidelijk.

7,1% van de freelance journalisten zegt nu – in plaats van opdrachten – alleen nog kleine loondienstcontracten aangeboden te krijgen. Dat zijn contracten van één of twee dagen per week. Bijna één op de tien (8,7%) vindt dat het ondernemen en het werken in loondienst lastig te combineren is. Freelance journalisten die zo’n contract accepteren merken ook dat een deel van de opdrachtgevers niet wil dat ze ook voor anderen werken. Bepalen hoe groot dat probleem is, is lastig vanwege het geringe aantal respondenten dat antwoord gaf op vragen hierover.

Onzekerheid bij opdrachtgevers
De cijfers laten zien dat de strengere DBA-handhaving vooral heeft geleid tot voorzichtigheid bij opdrachtgevers. Hoewel het merendeel van de freelancers hun werk kan voortzetten, ervaren velen dat hun opdrachtgevers huiverig zijn geworden voor het inhuren van zzp’ers.

De verschillen tussen typen freelancers suggereren dat audiovisuele journalisten vaker in situaties werken die door opdrachtgevers als risicovol worden gezien onder de huidige regelgeving. Fotojournalisten lijken relatief weinig last te hebben, mogelijk omdat hun werkzaamheden minder snel als schijnzelfstandigheid worden beschouwd.