website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Interview met Charles Groenhuijsen, de apostel van het optimisme

Boudewijn Geels — Geplaatst op donderdag 13 december 2018, 12:00

© TRIK

Interview Hij was al ‘tv-hoofd’, Amerika-duider en boekenschrijver. Nu is hij ook beroepsoptimist en artiest. Boudewijn Geels praat met Charles Groenhuijsen (64) over zijn gang naar het theater en zijn missie: de media ‘eerlijker en dus positiever’ laten berichten over wat er in de wereld gebeurt. ‘Wat ik schrijf gaat ook Henk en Ingrid aan.’

De apostel van het optimisme heeft voor wat zijn eigen huisvesting betreft geen reden voor chagrijn. De bovenste twee verdiepingen van een ruim bemeten grachtenpand aan de Utrechtse Oudegracht zijn van hem. Op de bank ligt een gitaar. Sinds 7 november is het een bekend instrument, want de eigenaar trad er die avond live mee op in Pauw. Dat was spannend. Ook voor de kijkers, voor wie Charles Groenhuijsen, in 2006 ontslagen door de NOS, nog steeds een tv-icoon is. Jarenlang was hij correspondent in Washington en presentator van NOVA.

‘O jee, wat gaat hij nóú doen?’, dachten de kijkers. Groenhuijsens zangcoach zat ook in de studio. Ze glimlachte geruststellend: yes he can! Maar zelfs Jeroen Pauw leek er niet helemaal gerust op.

Groenhuijsen, auteur van het boek ‘Optimisten hebben de hele wereld’, haalde diep adem en deed wat hij zich had voorgenomen: een meewarig lied zingen over bange en boze Nederlanders. Zijn vingers blokkeerden niet en zijn stem sloeg slechts één keer heel even over. ‘Je eigen gelijk is wel fijn maar verstard, en daarom praten veel mensen zo hard’, zong Groenhuijsen (64). En ook: ‘Hun woorden en nijd zijn zo redeloos, en daarom zijn veel mensen zo boos.’

Het applaus was luid en opgelucht. Groenhuijsen wist: nu ben ik behalve freelance Amerika-duider, congresvoorzitter, boekenschrijver en beroepsoptimist ook officieel artiest.

Was dat lied bij Pauw zingen het griezeligste dat je ooit hebt moeten doen?
‘Nou, het staat wel in mijn Top-5. Mijn vrouw zat achterin de zaal en deed het ook in haar broek van angst.’

Heb je het teruggekeken?
‘Jazeker. Het was niet perfect, maar ik was eigenlijk wel tevreden. Waar het mij om ging was: kan ik de sympathie van de kijker winnen in mijn nieuwe rol? Dat is globaal wel gelukt.’

Ik was 22 november op weg naar je theatervoorstelling, die net als je boek ‘Optimisten hebben de hele wereld’ heet, in Middelburg. Helaas sprong er iemand voor de trein. Iemand die kennelijk anders in het leven stond dan jij.
‘Ja. Als je een uur eerder was vertrokken had je hem of haar mijn boek kunnen geven.’

Dat boek, dat eind 2017 verscheen, is voor journalisten best ingewikkeld. Aan de hand van 96 ‘tipping points’ legt Groenhuijsen uit waarom de journalistiek te vaak te somber is. Wereldwijd, maar zeker ook in Nederland. Armoede, geweld, gezondheidszorg: het gaat heel veel beter dan de media laten zien. Het roer moet dus ‘radicaal om’, betoogt de man die zelf decennialang slecht nieuws uitventte. Maar goed nieuws is in de journalistiek vaak geen nieuws. Groenhuijsen: ‘En het enige wat beter verkoopt dan seks, is angst.’

Zijn favoriete voorbeeld is de angst voor terrorisme. ‘De grootste angst van de gemiddelde Nederlander, blijkt uit onderzoek. Het aantal doden door terrorisme per jaar in Nederland is 0,5. Die angst heeft dus alles met beeld­vorming te maken.’

Wie tegen hem zegt: ‘Wat weet jij nou van terrorisme?’, weet blijkbaar niet dat zijn vrouw Karin zich op honderd meter afstand bevond toen de eerste bom ontplofte bij de marathon van Boston, in 2013. Maar als zijn eega nou wél een been was kwijtgeraakt – of erger? Had Groenhuijsen dan óók gezegd dat de angst voor terrorisme ­irreëel is? Monter: ‘Ja, want het verlies van haar been – of haar dood – zou niet de nuchtere statistiek veranderen.’

Hij kijkt erbij alsof hij het meent.

Eerst Middelburg, dan Roermond. Kom daar maar eens op tijd aan na een Amsterdamse werkdag. Doe je expres eerst een paar try-outs ver weg?
‘Nee hoor. Mijn theaterproducent Senf heeft me gewoon in de aanbieding voor 2018 en 2019 gedaan en tegen ­theaters gezegd: komt u maar. Zo sta ik als beginneling toch in twintig theaters. Op 31 januari sta ik in Amstelveen. Dat beschouw ik als een soort première.’

Hoeveel mensen waren er in Middelburg?
‘Zeventig ongeveer. Je trekt er geen volle zalen mee.’

Stond je in de grote zaal?
‘Ja. Maar voor het balkon hing wel een gordijn. Ik had niet het idee dat ik tegenover een lege zaal stond. En de mensen die er waren, waren enthousiast.’

Ik heb geen recensies kunnen vinden. Ook geen tweets.
‘Ik ook niet. Ik heb nog geprobeerd om Radio Zeeland en de PZC te interesseren. Maar dan krijg je niet eens antwoord. Tja, zo gaat dat.’

Voel je je dan beledigd?
‘Dat heeft weinig zin. Het gaat ook niet altijd zo. Vanochtend zat ik uitgebreid aan de telefoon met een huis-aan-huisblad in Amstelveen. Die zijn dus nu al bezig. En ik heb ook artikelen in onder meer de Volkskrant, het AD en Tubantia gehad. Maar ik heb ook wat theaterdirecteuren aangeschreven die me niet hebben geboekt: “Het lijkt me leuk om een keer bij jullie op te treden.” Nul keer antwoord.’

Merk je dan dat je toch te veel uit de picture bent?
‘Ik merk, ook op straat, dat heel veel mensen weten wie ik ben. Maar inderdaad, vroeger was ik elke dag op tv. Maar zelfs dan heb je niet de garantie dat je 50.000 boeken verkoopt.’

Wat is je score met dat optimisme-boek?
‘Slecht. Ik krijg het niet aan de gang. Ik zit nu tegen de drieduizend stuks. Voor het geld kun je dan beter ramen gaan lappen.’

Is je theatertour ook een poging om de verkoop aan te slingeren?
‘Zo werkt dat niet. Theaters zijn er niet dol op als iemand iets gaat zitten verkopen. Bovendien kost een kaartje al 25 euro, dat is een rem. Bij lezingen zit wel vaak de plaatselijke boekhandel erbij. Als die er dan twintig verkoopt, krijg ik twee euro per boek. Kortom: het levert gewoon geen omzet op. Ten eerste is er natuurlijk veel concurrentie. Maar de bulk van de mensen leest dit soort boeken überhaupt niet. In 2005 schreef ik ‘Amerikanen zijn niet gek’. Werden er 130.000 van verkocht. Dat gaat dan opeens lopen. Bij Joris Luyendijk zie je dat ook. Zijn boek over banken in Londen is prima en Joris kan er goed over vertellen, maar ik kan ook wel wat, en ik ben lang bekender geweest dan Joris. Enfin, je moet gewoon geluk hebben.’

Je zou het ironisch kunnen noemen dat een optimistisch boek dat uitdraagt dat slecht nieuws een ‘dying business’ is, zelf slecht verkoopt.
‘Eh, ja, het is dus geen aspect van het dagelijks leven waar veel mensen over nadenken. De lol zit in het maken en mensen aan het denken zetten. En dan ga ik wel weer wat congresjes voorzitten voor de hypotheek. Wel had ik gehoopt dat het boek iets meer zou bijdragen aan de discussie hierover.’

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Op 17 november besteedde het NOS-programma Nieuwsuur aandacht aan de Canadese psycholoog ­Steven Pinker. Die zei: ‘We leven langer, er sterven minder mensen door oorlog en misdaad, er is meer gelijkheid voor vrouwen en etnische minderheden, meer vrije tijd en minder armoede.’ In zijn boek ‘Verlichting nu’ onderbouwt Pinker dat met 75 grafieken.

Nieuwsuur meldde niet dat Groenhuijsen zulks al eerder betoogde. ‘Dat was wel vrij verdrietig’ beaamt de oud-Amerika-correspondent. ‘Ik had het best leuk gevonden als Nieuwsuur me even had genoemd, of mij voor een vergelijkbaar verhaal had gevraagd. Dan ben je iets dichter bij huis. Maar ja, zo’n Canadees is natuurlijk sexyer.’

Is het ook Mediapark-kinnesinne, vanwege zijn rumoerige vertrek bij de NOS? ‘Daar ga ik niet vanuit. Ik had destijds ruzie met Journaal-hoofdredacteur Hans Laroes en de chef buitenland, maar verder niet.’

Groenhuijsen moest in 2006 weg na een conflict. Hij zou – volgens de NOS met tegenzin  – terugkeren naar Nederland om presentator van het Acht Uur Journaal te worden. Maar hij en Laroes kregen ruzie over zijn bijverdiensten. In een mail noemde hij Laroes ‘schnabbel­gestapo’. De rechter, die er uiteindelijk aan te pas moest komen, had daar wel enig begrip voor, want post voor Groenhuijsen ging eerst langs de ­hoofdredactie. Uiteindelijk kreeg hij een ontslagvergoeding van 489.375 euro mee.

‘Schnabbelen’ blijkt nog steeds een gevoelig onderwerp. ‘De Volkskrant framede me in 2015 als Charles de schnabbelkoning, omdat ik congressen voorzat voor onder meer de overheid. Maar ik deed niets stiekem, het stond gewoon op internet. En het was geen schnabbelen, maar gewoon omzet als ZZP’er.’

De redenatie is: journalisten moeten de macht controleren. Als die journalisten zich dan in een andere setting laten betalen door diezelfde macht, wordt het onduidelijk. Groenhuijsen: ‘Er wrong nooit iets. Ik had me nota bene uitgeschreven als actief journalist bij perscentrum Nieuwspoort.

Als het over zuiverheid in de journalistiek gaat, weet ik nog wel een paar andere kwesties. Zoals de tomeloos eenzijdige berichtgeving, 365 dagen per jaar, over geweld, immigratie, armoede! En altijd negatief over de machthebbers! Berichten over bestuurders in bijvoorbeeld de zorg zijn voor 90 procent negatief. Nou, gezondheid, scholing, pensioen, geluk: Nederland staat in de Top-10 van elk internationaal lijstje.’

Dat weet ook de Villamedia-verslaggever. Daarom belde hij Denker des Vaderlands René ten Bos. De filosoof en columnist maakte in oktober in Het Financieele Dagblad gehakt van het boek van Steven Pinker vanwege diens, aldus Ten Bos, onuitstaanbare gedram. Zoals Pinkers ‘relativerende’ observatie ‘Zelfs Hiroshima bestaat nog steeds’.

Ten Bos heeft Groenhuijsens boek niet gelezen, maar hij zegt: ‘Uit de cijfers zal best blijken dat het met veel mensen individueel beter gaat. Maar niet met de mensheid. Zie bijvoorbeeld de klimaatrapporten.’ Volgens Ten Bos moeten wetenschappers en journalisten zich gewoon blijven richten op wat er beter moet. ‘Dat is hun vak.’

De Villamedia-verslaggever sprak ook radiomaker en commentator Bernard Hammelburg (71), die Groenhuijsen goed kent. Hij zegt: ‘Charles’ verhaal is dat van de elite. Die kan onder het genot van een glas wijn filosoferen: eigenlijk gaat het zo slecht nog niet met de wereld.’

Groenhuijsen is even van zijn stuk gebracht als hij dat hoort. ‘Zei Bernard dat zo? Ik had inderdaad het voorrecht om een paar maanden met dit onderwerp bezig te zijn. Dat heeft Joe Sixpack niet. Maar wat ik schrijf over gezondheid gaat ook Henk en Ingrid aan. Als die te somber naar de wereld kijken… Boosheid en pessimisme zijn een twee-eenheid, zie je bij Thierry Baudet en Geert Wilders. Zowel bij henzelf als bij hun aanhang.’

Het klimaat is een onderwerp waar je je niet aan brandt.
‘Ik heb het er wel over, maar ook ik ken de afloop niet. Ja, er zijn alarmerende rapporten. Honderd jaar geleden waren we machteloos geweest, maar nu hebben we techniek in ontwikkeling die ons vooruit helpt.’

Geen cabaretier of cartoonist durft nog een grap over de islam te maken.
‘Is dat helemaal gestopt? Treurig. Zo maak je jezelf gijzelaar van de radicale “fringe”. Het kan een generatie duren, maar als je structureel opgroeit in een samen­leving waar homoseksualiteit kan, waar vrouwen rechten hebben en je als homo’s hand in hand over straat kunt, zal er verbetering optreden.’

De acceptatie van homo’s neemt niet per se toe. En veel moslims worden juist conservatiever.
‘Sommige moslims zakken terug, dat hoor ik ook van mensen. Maar dat migranten bij structurele integratie op den duur zo’n separate groep blijven, gaat er bij mij niet in. Met velen gaat het nu al prima.’

Zeker. Maar als er onrust is merk jij daar weinig van. Jij woont bepaald niet in Overvecht of Kanaleneiland.
‘Ik wandel ook wel eens in wijken buiten de grachten­gordel. Overvecht is absoluut onveiliger geworden, maar qua infrastructuur is het geen slechte buurt. Je kunt niet volhouden dat Nederland qua sociale structuur even erg is als Amerika. Daarom is Donald Trump ook zo populair. Alleen doet hij er helaas geen zak aan.’

In je boek betoog je dat de media hun eigen verdienmodel opblazen met al dat negativisme. Toch lezen nog steeds 6 miljoen Nederlanders een papieren krant.
‘Klopt, maar de oplages dalen spectaculair. De “unbreaking news”-benadering van De Correspondent spreekt me erg aan, maar dat abonnement heb ik opgezegd. Hun toon is me te zelfingenomen.’

Zou jij een goeie talkshow kunnen maken, met jouw ‘andere’ kijk?
‘Eén keer per week zou ik dat best willen. Het zou niet over Holleeder, Sylvana Simons en de borsten van ­Dionne Stax gaan. Een VPRO-benadering vind ik het meest interessant: praten over Steven Pinker en daar dan een paar interessante politici bij uitnodigen. Dus niet de rel van de dag. Twan heeft nu Patty Brard als tafelgenoot. Dat wekt bij mij geen grote gevoelens van jaloezie op.’

Dan fluisterend: ‘Dat is toch vreselijk?!’

Jij en Twan Huys zijn gebrouilleerd. Voel je enig leedvermaak?
‘Nee hoor. Twan en ik zijn inderdaad geen vrienden, maar ik gun hem het allerbeste. Wel zit ik met onbegrip: waarom heeft hij dit in vredesnaam gedaan? Het enige dat ik kan verzinnen is geld. Kijk, ik ben een buitenstaander, een nono, dus ik kom nergens binnen. Is niet erg, dat geldt voor alle freelancers. Maar Twan zat echt op een troon bij de publieke omroep. Hij had bijvoorbeeld ook documentaires kunnen gaan maken. En dan gaat hij naar een journalistieke omgeving waarvan ik denk: Twan, jij bent geen RTL-mens, punt! Humberto Tan, met zijn flair, werd eruit geflikkerd met een half miljoen kijkers. Twan zit daar, behalve als hij na The Voice zit, ver onder. En helaas, het verbaast me niet. Ik vind het heel verdrietig. Ook voor de redacteuren die hij heeft meegenomen.’

Je hebt altijd ‘keurig’ D66 gestemd, zei je in een interview. Toch gold je vroeger als een vrij rechtse anchor. Word je milder naarmate je ouder wordt?
Groenhuijsen denkt lang na. ‘Dat “is rechts” is oude, onterechte beeldvorming. Maar ik denk dat ik inderdaad wel wat wel milder ben geworden. In mijn NOS-periode heb ik wel dingen gezegd die ik betreur. Dat de Nederlandse journalistiek “intellectueel lui” is en zo. Dat vind ik eigenlijk…’

Nog steeds?
‘Hmja, ik zou het nu nooit meer zo typeren. Het gaat fundamenteel over de rol van media wereldwijd. Die moeten echt gaan nadenken over hun bijdrage aan de mentale volksgezondheid.’

Charles Groenhuijsen (Joure, 1954) brak in 1974 zijn studie geschiedenis af toen hij voor de Volkskrant kon gaan werken. In 1983 stapte hij over naar de NOS. Hij was onder meer VS-correspondent en presentator van NOVA. In 2006 zou hij het Acht Uur Journaal gaan presenteren, maar een vertrouwensbreuk met hoofdredacteur Hans Laroes gooide roet in het eten. Sindsdien is hij freelancer. Hij hoopt een producent te vinden voor een tv-serie over veroordeelden die in gesprek gaan met hun slachtoffers. Ook Amerika is nog steeds ‘zijn’ onderwerp. Groenhuijsen vindt Nederlanders - journalisten incluis - te vooringenomen. ‘Democraten kunnen geen kwaad doen, Republikeinen geen goed. De werkelijkheid is veel genuanceerder.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

COP Bladenmaken

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.