Ajouad el Miloudi: ‘Als kind paste ik al in geen enkel hokje’

Ajouad el Miloudi en Jeroen Pauw zitten schouder aan schouder in een café. Ze hebben het volgende gesprek:

‘Misschien ben ik wel te beschermend voor mezelf door me niet uit te spreken over mijn islamitische achtergrond’, zegt El Miloudi.

‘Ben je bang dat je erop wordt aangesproken door de Marokkaanse gemeenschap?’, vraagt Pauw.

‘Ja, dat is wel een belemmering.’

‘Zou je daar niet los van willen komen?’

Het fragment is te zien in de serie ‘Kaaskop of mocro?’ (KRO-NCRV) uit 2018. Jeroen Pauw zet Ajouad el Miloudi aan het denken over zijn keus om zich niet te profileren als Marokkaanse Nederlander. Jarenlang weigerde hij aan te schuiven in talkshows over identiteitskwesties. Hij koos bewust voor ‘neutrale’ programma’s als Puberruil en De Reünie.

Twee jaar later spreekt El Miloudi (33) zich al meer uit in interviews. Sinds januari presenteert hij ‘De nieuwe maan’ (NTR), een wekelijkse talkshow over ontwikkelingen in de multiculturele samenleving. En hij weet het vertrouwen van beruchte criminele jongeren te winnen in zijn tweedelige documentaire ‘Ajouad en de Top 600’ dat begin mei werd uitgezonden (NTR). De beelden van een 17-jarige jongen die een hakbijl uit zijn broek haalt gaan viraal.

We spreken af in een standpaviljoen in Badhoevedorp - zonder zee, maar met parasols en uitzicht op de A9. El Miloudi is vrolijk en ontspannen. Onder de tafel heeft hij zijn schoenen uitgedaan. Vast onderdeel van het loopbaaninterview is een jeugdfoto. Op het computerscherm laat El Miloudi een 3-jarig jongetje zien bij een grote tv en een stereo-installatie.

Tekst loopt door onder de foto.

‘Ik ben daar in de slaapkamer van mijn zus. Zij was 20 en zat op de politieacademie. Ik was een nakomertje in een gezin met vijf kinderen in Amsterdam-Oost. In de jaren 60 waren mijn ouders uit Noord-Marokko naar Nederland gekomen. Mijn vader werkte kort in een fabriek, maar werd al snel leraar, tolk bij de rechtbank en belangen- behartiger voor Marokkaanse werknemers. Mijn moeder was huisvrouw. Bij mijn zus hing ik vaak op de kamer. Ik was heel nieuwsgierig naar de knoppen op die tv.’

Wat was je verder voor jongetje?
‘Uniek als je kijkt naar de omgeving waar ik opgroeide. Ik had daar een schizofrene positie, want ik zat als enige op een witte basisschool in de Watergraafsmeer met kinderen van artsen, advocaten en archeologen. In hun ogen had ik een rare naam. Mijn moeder was de enige met een hoofddoek. Bij jongens uit mijn straat kwam hun vader soms pas om twee uur uit bed. Mijn vader zat ’s ochtends vroeg al te werken. Hij nam me mee naar actiebijeenkomsten en demonstraties. Hij heeft altijd zijn nek uitgestoken voor de Marokkaanse gemeenschap, maar daar heeft hij nooit de erkenning voor gekregen die hij verdiende. Sparen voor een mooi huis in eigen land, daar draaide het bij die generatie vaak om. Niet geven, maar nemen. Zonder dankjewel.’

Nu steek jij ook je nek uit. Niet iedereen zal je dit in dank afnemen.
‘Als programmamaker wil ik taboes aan het licht brengen. Maar ik ben ook bezig met mijn loopbaan. Daarin ben ik individualistischer dan mijn vader. Als kind wilde ik hem trots maken. Hij was streng, een 8 had ook een 10 kunnen zijn. We woonden in een buurt waar alles gebeurde wat God verboden had. Steekpartijen, drugs, ruzies, ambulances die loeiden. Mijn vader heeft me op het rechte pad gehouden. Hij volgde en observeerde me op straat en liet me meeluisteren als hij intellectuele discussies voerde.’

Hij komt vaak voor in je programma’s, maar waar is je moeder?
‘Ik heb vaak mijn dank uitgesproken aan mijn vader, maar mijn moeder is de stille kracht. Zij zorgde dat iedereen op tijd at en sliep. Ze is warm, zorgzaam en altijd ongerust: als ik buiten speelde, keek zij toe. Vanwege haar bleven we in Amsterdam-Oost. Naast buurvrouw Fatima voelt ze zich normaal, in de buurt van mijn school zou ze apart zijn.’

De journalistiek trok al toen El Miloudi op de Havo zat. Op zijn 16-de zocht een ontwikkelingsorganisatie een leerling die kansarme kinderen in Peru wilde interviewen. ‘Met mijn vlotte babbel ben ik het geworden. Mijn ouders vonden het maar niets. Maar ik mocht drie weken naar Peru en daar begon het journalistieke avontuur. Ik interviewde 11-jarige moeders die met hun baby’s onder de brug sliepen.

Terug in Nederland ben ik overal gaan vertellen over dit project. Ik stond met mijn beugelbekkie en mijn Amsterdamse bravoure voor zalen met vijfhonderd leerlingen. Iemand zei toen: jongeman, hier heb jij talent voor. Ik mailde naar jongerenradio FunX en daar had ik binnen een jaar een eigen programma.’

Als voorwerp dat symboliseert hoe hij in zijn werk staat kiest El Miloudi een blauwe Mercedes 240. Met zijn ouders reed hij daar elke zomervakantie mee naar Marokko. Aan de ritten, op de achterbank met zijn moeder, heeft hij warme herinneringen.

‘Die auto staat voor een reis van drieduizend kilometer die nooit leek te stoppen. Toch was het eind eerder in zicht dan ik dacht. Ik leerde dat ik niet te lang moet stilstaan bij hoe lang de weg nog is. De kleur van die auto was heel opvallend in Marokko. Iedereen had zilver of crème. Zo’n kobaltblauwe Mercedes ben ik nu ook - in Hilversum en in de Marokkaanse gemeenschap.’

Pijnlijk duidelijk wordt dat laatste tijdens een interview met Salaheddine Benchikhi voor ‘Kaaskop of mocro’ in 2018. De sfeer slaat om als deze vlogger hem verwijt dat hij zich teveel aanpast en zijn Marokkanse identiteit verloochent. De kritiek raakt El Miloudi zo diep dat hij de opname stillegt. ‘Na die botsing en vergelijkbare incidenten ben ik gaan nadenken wie ik was, wie ik ben en wie ik wil zijn. Dat was een confronterend proces. Het lukt me nu beter mijn eigen route te kiezen. Als kind paste ik al in geen enkel hokje. Dat begin ik te accepteren.’

Voel je je in Hilversum ook een blauwe Mercedes?
‘Het begint te veranderen, maar de meeste collega’s hebben hoogopgeleide ouders, bier gezopen, ze kozen een studie die ze leuk vonden en ze backpackten in Vietnam. Ik heb een andere kijk op het leven dan de gemiddelde Hilversumse mediamaker. Mijn vragen kunnen daardoor prikkelend zijn. Toen een veelpleger in ‘Ajouad en de Top 600’ een beetje slachtoffer-achtig zei dat hij zich als een crimineel behandeld voelde, zei ik: “Dat ben je toch ook?” Ik zag hem schrikken, maar hij werd niet boos. Die vraag floepte eruit.’

Hoe zou je jouw interviewstijl typeren?
‘Ik ben geen rebelse presentator of treiterjournalist. Mijn vragen kunnen confronterend zijn, maar ik wil er niet mee laten zien hoeveel ik durf. Brutale vragen zijn niet mijn doel. Ik zie presentatoren in Hilversum die daar te ver in gaan - nee, ik noem geen namen. Ook criminelen interview ik eerlijk en respectvol. Ik ben er niet op uit om een sensatiemomentje te maken.’

Toen hij presentator werd van ‘De nieuwe maan’, mocht hij een coach kiezen. Hij wist meteen dat hij dezelfde leermeester wilde als Eva Jinek en Rutger Castricum. ‘De eerste vraag die ik Jeroen Pauw stelde was: hoe zie je mij? Hij noemde me onbevangen, verrassend, nooit gespeeld. Dat wil ik vasthouden in mijn volgende projecten.’

Wat is je grootste zelfinzicht?
‘Ik ben minder veroordelend geworden. In achterstands- wijken worden snel harde conclusies getrokken. Dat is een boef en dat is een racist. In mijn werk leer ik vragen te stellen voordat ik met een oordeel kom.’