website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Zoek de verschillen

Raymond Krul — Geplaatst in Werk op dinsdag 2 juni 2015, 12:01

© Berend Vonk

Ze werken fulltime op de krant, bevolken de redactie van een tv- of radioprogramma of vullen de rompredactie aan van een tijdschrift. Steeds vaker doen freelance journalisten hetzelfde werk als vaste krachten, alleen is dat niet zelden tegen aanzienlijk mindere condities. Hoe gaan freelancers hiermee om?

Ze doet niets liever dan freelancen in de journalistiek. Een vaste baan zou niets voor haar zijn, ze heeft de keuze voor het vrije bestaan als ZZP’er bij haar volle verstand gemaakt. Maar de beloning, die is vaak schokkend laag, zegt een freelance journalist die liever anoniem wil blijven. Ze werkte enkele maanden fulltime (freelance) bij een dagblad, per maand factureerde ze nog geen 2000,- euro. ‘Ik heb een goedkoop huis, geen kinderen en geef weinig geld uit. Tegen collega’s met een vaste baan maakte ik regelmatig grappen over mijn karige beloning, daarin vielen ze me wel bij. Al met al is het best pijnlijk dat ik een stuk minder verdien en twee keer zo hard werk.’

Soms maakte ze een mooi groot verhaal waar ze met ziel en zaligheid aan kon werken, soms deed ze ‘rotklusjes’, familieleden nabellen van overleden BN’ers bijvoorbeeld. Klussen die ook vaak worden toebedeeld aan stagiairs. ‘Op veel redacties is de stagiair tegenwoordig de grootste concurrent van de freelancer, want de stagiair is nóg goedkoper. Op een goede dag wandelden er tot mijn stomme verbazing in één keer tien nieuwe stagiairs binnen. Zij krijgen nu alle simpele klusjes. En als er een feestje is, mogen de stagiairs wel mee en de freelancers niet.’

Is ze ziek, dan is dat voor eigen rekening. ‘Ik voelde me eens zo beroerd dat ik ‘s nachts naar de huisartsenpost ben gegaan. Toch zat ik de volgende ochtend weer op de redactie. Maar ik wil niet te veel klagen, want laten we wel wezen: vooral in de zomer is het hengelen naar werk, dus ik ben blij als ik in die periode een paar maanden fulltime bij de krant kan werken. En los van de rotklusjes is het werken in de journalistiek wel wat ik het liefste doe.’

Tweederangs medewerker
Kranten en tijdschriften hebben het al jaren moeilijk. Omroepen gaan gebukt onder aanzienlijke bezuinigingen. Op vrijwel alle redacties waren – en zijn – ontslagen aan de orde van de dag. Eén ding is in die turbulente tijd niet veranderd: het werk moet nog steeds gedaan worden. Waar de freelancer voorheen werd gevraagd om zijn of haar specifieke kwaliteiten, huren redacties freelancers nu steeds vaker in om de capaciteit op orde te brengen, liefst tegen zo laag mogelijke kosten. Alleen de sterverslaggever, het grote talent of de journalist met een gewild specialisme wordt nog beloond met een vaste aanstelling. Zo dreigt de freelancer te verworden tot een tweederangs medewerker, iemand die hetzelfde werk doet als de vaste mensen, maar die minder verdient en bovendien niet de secundaire arbeidsvoorwaarden van de vaste krachten geniet.

Na een carrière van meer dan dertig jaar bij de Wereldomroep werkt Belinda van Steijn nu als freelancer voor verschillende omroepredacties. Het gevaar om tweederangs medewerker te worden ligt op de loer, maar Van Steijn voorkomt dat op verschillende manieren. ‘Ik heb voor mezelf een ondergrens gesteld als het om mijn tarief gaat: als een omroep minder dan mijn minimum tarief biedt, dan doe ik de klus niet. Daarnaast kies ik er bewust voor om niet ergens fulltime te gaan werken, bijvoorbeeld met een freelance jaarcontract, want dan word je al snel een soort verkapte werknemer. Ik wil het risico spreiden, daarom werk ik voor meerdere redacties. Op de redacties waar ik werk, word ik een paar dagen per week ingevlogen.’

Sjoske Cornelissen begon als stagiair bij Villamedia en is nu freelancer, onder meer voor het AD. ‘Ik ben vorig jaar juni afgestudeerd aan de School voor Journalistiek en in november ben ik begonnen als freelancer. Eerlijk gezegd ben ik nog niet zo bezig met de tarieven, ik ben al blij dat ik als net afgestudeerde journalist leuke klussen kan vinden. Laatst werkte ik een dag bij het AD voor 120 euro. Voor de regio-editie Utrecht maakte ik de Buurten-pagina, met verschillende nieuwtjes uit de wijken. Ik voel me nog niet in de positie om een gesprek te gaan voeren over het tarief, misschien doe ik dat over een paar jaar wel.’ 

Kwaliteit
Lijdt de kwaliteit van de journalistiek onder het toenemende aantal freelancers op redactie? Op lange termijn wel, denkt Van Steijn. ‘Als het gaat om het programma dat nu gemaakt moet worden werkt iedereen keihard, of je nu freelancer bent of niet. Al is het kunst- en vliegwerk, we zorgen dat we een goed programma maken. Probleem is alleen dat een freelancer niet snel beleidsmatig meedenkt. Het overgrote deel van de redacties waar ik werk, bestaat uit steeds wisselende freelancers. Die zijn vooral bezig met de waan van die dag en denken minder mee over de ontwikkeling of vernieuwing van programma’s. Op de lange termijn heeft dat invloed op de kwaliteit en continuïteit van die programma’s.’

Van Steijn heeft best wat collega’s de journalistiek zien verlaten. ‘Ze zien er de lol niet meer van in om te moeten knokken om ergens voor een redelijk tarief te mogen werken. Of ze kunnen niet mee met alle nieuwe ontwikkelingen.’ Mist Van Steijn de geneugten van een vast dienstverband niet? ‘Het freelancen bevalt me goed. Het is soms wel even wennen dat je niet meer altijd voor feestjes wordt gevraagd. Je wordt soms zelfs ingehuurd omdat de vaste krachten een uitje hebben. En het kerstpakket mis ik ook niet. Ik geef mezelf nu gewoon een kerstpakket.’

Wat vindt Sanoma?
Sanoma is nog altijd van mening dat een freelancer zoveel mogelijk moet worden ingehuurd om zijn of haar specifieke kwaliteiten, zegt een woordvoerder van het mediabedrijf. ‘De redactie krijgt steeds meer een coördinerende taak en vult productie extern in door met name freelancers. Zo kun je per keer kijken wie het beste is voor de klus. Uiteraard komt het ook voor dat een ‘vaste’ functie freelance wordt ingevuld. Maar dit is dan invulling op ad interim-basis tot de vacature vervuld is.’
Redacties zijn er vrij in of ze ex-medewerkers weer terughalen als freelancer, zolang dat maar binnen de geldende regels is. ‘Dat betekent dat je als freelancer, om in aanmerking te kunnen komen voor een VAR WUO, over meer dan twee opdrachtgevers moet beschikken. Een fulltime opdracht bij Sanoma - of het freelance vervullen van iemands oude baan - is hiermee dus lastig te verenigen.’ 
Sanoma denkt niet dat het toenemend aantal freelancers ten koste gaat van de kwaliteit van de titels. ‘Als je als tijdschriftmerk je DNA goed op orde hebt en je doelgroep door en door kent, dan is het met een vaste kernredactie en een goede groep freelancers om je heen zeer goed mogelijk om mooie producten te blijven maken. Flow en Story zijn daar goede voorbeelden van.’

NVJ: vraag minimaal € 40,- per uur
Hoe denkt de NVJ over de toenemende tweedeling op redacties? Rosa García López, secretaris Zelfstandigen van de NVJ: ‘De kloof tussen de beloning van journalisten in loondienst en zelfstandige (foto)- journalisten wordt steeds groter. Alle journalisten hebben er belang bij om deze kloof te beslechten. Als het aan mediaorganisaties ligt, wordt de flexibele schil steeds groter. Het aantal zelfstandigen zal dus toenemen.
Om te voorkomen dat zelfstandige (foto)journalisten niet kunnen leven van de journalistiek is het zaak om minimaal een uurtarief van 40 euro te vragen. Na aftrek van belasting en premies houdt de zelfstandige iets meer dan 20 euro over. Dat is een ­minimaal bedrag dat nodig is om vaste lasten en een belegde boterham te kunnen betalen. Als alle zelfstandige journalisten lagere tarieven zouden weigeren, dan prijzen sommige opdrachtgevers zich vanzelf uit de markt.
De NVJ voert nu de druk op opdrachtgevers op door de krachten te bundelen met ondernemingsraden en redactieraden. De roep om een goed tarief moet ook van binnenuit komen. Journalisten die nu nog in loondienst werken, moeten zich hier sterk voor maken. Daarnaast heeft de NVJ de SER opgeroepen om onderzoek te doen naar de uurtarieven van zelfstandige (foto)journalisten en om te bepalen of deze tarieven billijk zijn en in verhouding staan met kosten, tijdsinvestering en baten. De NVJ is zelf alvast met het onderzoek gestart om vooruitlopend op het wetsvoorstel Auteurscontractenrecht gegevens te kunnen overhandigen aan de geschillencommissie die per sector zal uitmaken wat ‘billijk’ is. Het wetsvoorstel gaat naar verwachting met ingang van 1 juli van kracht.’

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.