Worstelen met Wilders

We spreken Van der Valk in zijn favoriete koffiehuis in hartje Amsterdam, om de hoek van zijn werkplek waar hij de laatste hand legt aan de montage van de film, die hij samen maakt met vriendin en filmmaker Mags Gavan. Een worsteling, zo blijkt. Vooral omdat Van der Valk niet kon werken zoals hij eigenlijk wilde. ‘Het liefste kruip ik zo dicht mogelijk aan tegen de hoofdpersoon. Maar het verzoek om tijdens verkiezingscampagne met Wilders mee te lopen werd direct resoluut geweigerd.’ Daarom besloot hij Wilders te volgen tijdens zijn publieke optredens – zoals de reguliere televisierubrieken dit doen – en daarnaast een aantal andere verhaallijnen uit te werken. Zo gaf hij zich op als PVV-vrijwilliger, reisde hij naar Israël waar Wilders van zijn zeventiende tot zijn negentiende woonde en werkte in een kibboets, bezocht hij een pro-Wilders-demonstratie in Duitsland en dook hij in de geldstromen die de PVV-kas spekken. Hij sprak onder andere met historicus Bat Ye’or en de conservatieve Amerikaan Daniel Pipes, die te kennen gaf ‘grote bedragen’ aan Wilders te hebben gedoneerd. Hoeveel Pipes exact doneerde krijgt Van der Valk niet achterhaald. Tot zijn frustratie. ‘Het onderwerp Wilders is bijna te hot, waardoor het journalistieke en documentaire genre teveel door elkaar gingen lopen. Ik moest veel graven en lezen, terwijl ik Wilders aanvankelijk vanuit een antropologische benadering wilde belichten. Ik houd van journalistiek graafwerk, maar het gevoel moet in mijn films overheersen. Voor deze film heb ik bij uitzondering mijn handtekening als documentairemaker bewust achterwege gelaten. Het onderwerp dicteerde dat ik zo moest werken.’

In eerdere documentaires van zijn hand toonde Van der Valk zich een meester in het doorgronden van zijn onderwerp. In Crips: strapped ‘n strong (2009) krijgt de kijker een ontluisterend inkijkje in de gelijknamige Haagse bende van Antillianen en Surinamers die zich toeleggen op drugsdeals en een moord niet schuwen. Vijf jaar lang werkte hij aan deze film, aanvankelijk om toegang te krijgen tot de criminele incrowd van de Crips en later om te draaien op momenten dat de bende hem dat toestond en dit voor de documentaire interessant was.

In 2009 ontving hij, samen met Gavan, een Britse Academy Award en een Emmy voor Saving Africa’s Witch Children, een documentaire over kinderen in Nigeria die door lokale priesters als heks worden bestempeld. Dit etiket heeft tot gevolg dat de kinderen vervolgd, gemarteld en in het ergste geval worden gedood. ‘In deze film kon ik een perfecte balans aanbrengen tussen gevoel en ratio. Bij de biografie van Wilders is dat anders omdat het onderwerp zo beladen is. Ik had een aantal mooie verhaallijnen bedacht die ik uiteindelijk niet hard kon maken. Het is vooral een overzicht vanuit verschillende perspectieven met toch wel een aantal verrassingen.’

Eén van die verassingen is het verhaal van de PVV’er die Kamerlid zou zijn geworden als hij er niet was ‘uitgekieperd’ omdat hij te kritisch was. ‘Ik heb beloofd zijn naam nog niet bekend te maken.’

Ook vijf aanhangers van Wilders komen aan bod, allen PVV-lid vanuit een ander motief. Van der Valk: ‘Er is iemand uit een vooraanstaande familie, iemand die in de zorg werkt en een gewone jongen van de straat.’ Ze praten openhartig over hun politieke voorkeur.

Van der Valk legt momenteel de laatste hand aan de montage van de film. Wanneer deze exact wordt uitgezonden is nog niet bekend. Mogelijk wacht hij de uitspraak af in de rechtszaak tegen Wilders (wegens haatzaaien en discriminatie van moslims) op 2 november.