website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Winnaar Afstudeerprijs Villamedia over ‘de spagaat waarin de clubwatcher zit’

Eline de Zeeuw — Geplaatst in sport op Friday 16 February 2018, 11:30

Interieur van de Kuip, Feyenoord stadion.

Interieur van de Kuip, Feyenoord stadion. - © Remko de Waal/ANP

Opinie Eline de Zeeuw won onlangs met haar masterscriptie ‘Clubwatchers: vooral niet te kritisch? Onafhankelijkheid in de voetbalclubjournalistiek’ de Afstudeerprijs ­Villamedia. ‘Heel interessant om te lezen’, aldus de jury, ‘ook voor wie niet speciaal in voetbal geïnteresseerd is.’ ­Villamedia vroeg De Zeeuw haar werkwijze en belangrijkste bevindingen toe te lichten.

‘Het is moeilijk om je werk te doen wanneer je geboycot wordt’, zegt een van de club­watchers die ik interviewde voor mijn masterscriptie. De voetbalclubjournalist wordt drie maanden in de ban gedaan door de eredivisieclub die hij al jaren volgt: na een kritisch stuk over de trainer gaat de deur dicht. ‘Ik ging, ondanks het verbod, gewoon naar de volgende training. Maar op het moment dat de trainer mij zag staan, legde hij de training stil en kwam hij als een dolle op me af. Toen ik weigerde weg te gaan schakelde hij zelfs de beveiliging in.’

De ‘spagaat’ waarin de clubwatcher zit wordt hier pijnlijk duidelijk: hij moet kritisch zijn en zijn toegang tot de bron niet verliezen. Een clubwatcher specialiseert zich tot een specifiek en begrensd gebied: één voetbalclub. Daardoor kan hij een zeer goed ingevoerde journalist zijn, maar het maakt hem ook erg kwetsbaar. Wanneer de clubwatcher een stuk schrijft dat een speler of trainer niet smaakt, loopt hij het risico dat die hem de volgende keer niet meer te woord wil staan.

De steeds verderstrekkende commercialisering van de sportindustrie en de journalistiek, het steeds groter worden van de sterren in de sport en de digitalisering van het journalistieke veld bedreigen het werk van de voetbalclubjournalist. In mijn onderzoek beargumenteer ik dat er een nieuw tijdperk voor de clubwatcher is aangebroken en hij zich nog maar op één manier kan onderscheiden: door te duiden en de spreekwoordelijke luis in de pels van de club te zijn.

Onderzoek
Voor mijn scriptie interviewde ik zeventien clubwatchers uit alle hoeken van Nederland: daarbij lette ik op de grootte van de voetbalclub die zij volgen en het soort dagblad of tijdschrift (regionaal of landelijk) waarvoor zij werken. De vragen die ik de journalisten voorlegde kwamen voort uit uitgebreid literatuuronderzoek. Ik sprak clubwatchers van grote clubs (drie van Ajax, drie van PSV, twee van Feyenoord), middelgrote clubs (FC Groningen, Vitesse, FC Utrecht, twee van AZ) en kleine clubs (Heracles, PEC Zwolle, NEC en Cambuur). Vanuit mijn toenmalige thuisbasis Groningen legde ik een slordige 3350 kilometer af naar onder andere Rotterdam, Bennenkom, Eindhoven en Assen.

Ik sprak de geïnterviewden op de redactie van hun krant, in het café om de hoek of op het trainingscomplex van de club. Wat mij opviel was zowel een grote nieuwsgierigheid van de journalisten naar mijn onderzoek als de behoefte om over de aangestipte dilemma’s te praten. De problematiek rondom het volgen van een voetbalclub moest worden benoemd, de wereld in: tot nu toe was daar veel te weinig aandacht voor.

Commercialisering
De clubwatcher wordt dagelijks geconfronteerd met de vergaande fusie die de afgelopen decennia tussen sport en media is ontstaan. Meer dan de helft van de ondervraagden zegt dat het medium waarvoor ze werken en de club die ze volgen een commerciële verbintenis met elkaar onderhouden. Zo is De Telegraaf mediapartner van Ajax en heeft de Stentor een ‘Stentor-tribune’ in het stadion van PEC Zwolle. Dat kan leiden tot een botsing tussen krant en club.

Zo vertelt een geïnterviewde clubwatcher van het Noordhollands Dagblad dat voormalig AZ-eigenaar Dirk Scheringa van hem eiste zijn toon te matigen, anders zou de zakenman drukorders bij de krant weghalen. Ook dreigde Scheringa te stoppen met adverteren in De Telegraaf na een confrontatie met een clubwatcher van die krant. Hoewel de geïnterviewde journalisten hun poot stijf hielden, gaat het ook wel eens mis. Zo schrapte Johan Derksen, als hoofdredacteur van Voetbal International, een kritisch artikel over Scheringa omdat die daar op dat moment voor tonnen in adverteerde. ‘Dat is moreel gezien verwerpelijk’, zegt een van de ondervraagden, ‘maar het is te romantisch om te zeggen dat je alles altijd maar kunt schrijven’. Het legt de risico’s van een commerciële verbintenis tussen clubs en kranten nadrukkelijk bloot.

Bovendien worden spelers en clubs steeds minder open. Enkele decennia terug interviewden voetbalclubjournalisten spelers bijvoorbeeld nog buiten de club om, nu moet dit vrijwel altijd via de PR-persoon worden geregeld. Die probeert de informatiestroom over de club meer en meer te controleren en ziet de kritische journalist vooral als lastig. En omdat een watcher een groot deel van zijn tijd op de club doorbrengt is hij, in tegenstelling tot meer algemene sportjournalisten, vaak de gebeten hond bij clubs.

‘Het ging bijvoorbeeld niet goed bij NEC. Daar vielen meerdere media over’, legt een geïnterviewde uit. ‘Maar wie had het gedaan? Ik. Ik sta als clubwatcher dicht bij de club en daarom wisten ze mij als eerste te vinden. Ze gaan zelfs zo ver dat ze me intern willen evalueren met de hoofdredactie van mijn krant. Maar NEC heeft geen ruk over mij en mijn werk te vertellen.’

Niet alleen deze journalist, meerdere geïnterviewden maakten mee dat krant en club om de tafel gingen na een geschil over wat de clubwatcher ‘het simpelweg uitvoeren van zijn werk’ noemt. Hoewel dit er vaak toe leidt dat een ‘lijntje’ met een speler, trainer of bestuurder breekt, heeft dit soms ook extremere consequenties. Drie van de zeventien ondervraagden werden geboycot door de club die zij al jarenlang volgden.

Een boycot is een paniekreactie, ontstaan uit angst, wanneer het de club niet lukt om controle uit te oefenen. In dit soort gevallen is het cruciaal voor de clubwatcher om zich niet te laten chanteren. Een onvoorwaardelijke rugdekking van de krant is daarbij essentieel. Hoewel onafhankelijke clubvoetbalverslaggeving onmogelijk lijkt, moet dat wel het streven zijn.

Celebrity
De sterren in de sport worden steeds groter. De liefdesrelaties van Rafael van der Vaart krijgen meer aandacht dan zijn voetbalcarrière en het aantal koffers dat Memphis Depay bij zich heeft op trainingskamp wordt uitvoerig besproken. De clubwatcher heeft daar last van. Hoewel showbizzjournalisten vooral over het privéleven van de voetballer schrijven, wordt hij hierop aangesproken. Dat schaadt onderlinge relaties.

De voetballer lijkt er sowieso minder zin in te hebben om de journalist nog uitvoerig te woord te staan. De sport kent inmiddels sterren zo groot als beroemdheden uit de entertainmentindustrie: spelers kunnen hun eigen imago onderhouden en die ook lucratief exploiteren. Ze kiezen er dan ook al geregeld voor nieuws eerst via de eigen (sociale) mediakanalen te publiceren. De journalist hebben ze niet meer nodig, of in ieder geval minder. ‘Een ster als Depay wil bijvoorbeeld bijna nergens aan meewerken’, vertelt een clubwatcher. ‘Die zegt: “Waarom moet ik met journalisten praten als ik zelf mijn fans kan bereiken?” En dan wordt het moeilijk. (…) Je gaat óver hem schrijven en maakt een verhaal waar die jongen geen invloed meer op heeft.’

Toch is het groter worden van de sterren binnen het voetbal niet per se nadelig. Onderwerpen als ziekten, de dood of vluchtelingenproblematiek zijn zowel zwaar als actueel, maar spreken in sec nieuwsberichten moeilijk tot de verbeelding. Wanneer een beroemdheid, in dit geval een voetballer, openhartig vertelt over zelfmoord, kan dit helpen taboes rond een onderwerp te doorbreken. Bovendien krijgt een lezer die enkel de sportsectie van de krant leest en de vluchtelingencrisis in Europa niet volgt, toch een beeld bij de problematiek ervan wanneer hij leest over een speler van Vitesse die zelf moest vluchten.

Digitalisering
Journalistiek is dankzij digitalisering niet meer alleen voor journalisten, maar ook voor de ‘gewone burger’. Door de komst van zogenaamde ‘fanwatchers’, vervagen niet alleen de grenzen tussen journalist en burger, maar wordt ook de lijn tussen nieuws en mening grijzer. Hoewel fanwatchers niet beschikken over een bronnennetwerk om geruchten te checken, hebben ze wel een groot online bereik. ‘Dan pikken ze ergens een gerucht op en verspreiden ze dat via Twitter’, zegt een gefrustreerde clubwatcher. ‘Vervolgens bereiken ze er duizenden mensen mee.’

Het levert de journalisten een hoop extra werk op, – ‘geruchten checken, checken en nog eens checken’ – maar het houdt hen ook scherp. De clubwatcher moet zich van de waan van de dag distantiëren en zich als kritisch waarnemer en betrouwbaar journalist onderscheiden.

De groeiende populariteit van ClubTV baart de geïnterviewden grotere zorgen. Vooral volgers van de grote topclubs (Ajax, PSV, Feyenoord) zien dit PR-kanaal als belangrijke concurrent. Dat lijkt niet voor niets: clubs investeren fors in ClubTV. Zo presenteert AjaxTV ‘Kick off’, een programma met prominente Ajacieden dat live vanuit de Johan Cruijff Arena wordt uitgezonden. ­Feyenoord zendt op het eigen YouTube-kanaal wekelijks de rubriek ‘De sociale mediaweek van…’ met een speler uit en PSV geeft fans een uniek kijkje achter de schermen in ‘Blik op de Herdgang’.

Bovendien staan spelers na wedstrijden steeds vaker eerst de eigen clubmedia te woord, daarna beantwoorden ze pas vragen van clubwatchers. Veel onderwerpen die zij dan willen aansnijden zijn daardoor al besproken. De clubwatcher moet zich onderscheiden door een ander verhaal te schrijven en dat te zijn wat ClubTV nadrukkelijk niet is: kritisch en onafhankelijk.

Luis in de pels
Door commercialisering, het steeds groter worden van beroemdheden in de sport en digitalisering ontstaat een steeds grotere, irrelevante angst onder clubs voor clubwatchers. Die angst wordt gevoed door sites als Voetbalzone en Voetbalprimeur blijkt uit mijn onderzoek. ‘Knip- en plaksites’ die stukken uit bestaande interviews overnemen en uitvergroten, of enkele ‘sappige’ quotes in een andere context plaatsen. Vervolgens bereiken ze er online een groter publiek mee dan de watcher zelf. Dit vereist meer transparantie tussen journalisten en clubs over de manier waarop ze werken. In plaats daarvan lijken de twee elkaar de laatste jaren steeds meer tegen te werken: clubs gooien de boel op slot om de informatiestroom over de club te controleren, waardoor clubwatchers soms genoodzaakt worden een verhaal óver iemand te schrijven en niet meer met behulp van diegene.

De relatie tussen de voetbalclubjournalist en zijn bronnen is een grijs gebied en kent vele valkuilen. Club­watchers stellen zichzelf verschillende grenzen. Desondanks is de manier waarop hij met voetballers, trainers en bestuurders omgaat de afgelopen decennia sterk veranderd. Als het beeld van de voetbaljournalist die zich met voetballers mengt al bestaat, is dat tegenwoordig in ieder geval een illusie. Hij laat zich niet manipuleren door de bron en dat heeft tot gevolg dat het werk van de clubwatchers verandert.

Quotes van helden uit het voetbal worden minder belangrijk voor de journalist. En door de toegenomen snelheid van het nieuws is het verhaal dat de club­watcher vroeger schreef niet meer interessant. In de voetbalclubjournalistiek is een belangrijke ruimte ontstaan die opgevuld moet worden. De enige manier waarop de clubwatcher zich nog kan en moet onderscheiden, is door te duiden, achtergrond te geven en die spreekwoordelijke luis in de pels van de club te zijn.

Eline de Zeeuw (25)
Opleiding: BA Geschiedenis, MA Journalistiek aan de Rijksuniversiteit Groningen
Loopbaan: Liep stages bij NOS Sport en NOS Bureau Washington, is nu buitenlandredacteur bij de NOS. Schrijft voor NOS.nl en werkt voor het Radio 1 Journaal.
De Zeeuw won de Villamedia Afstudeerprijs 2017.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

De orde van Chaos 2018