Willem Oltmans is overleden, maar zijn AI-stem leest in deze podcast voor uit eigen werk

Voor onze podcast waren de dagboeken van Willem Oltmans een belangrijke bron. Hij schreef elke dag in zijn dagboek en zo konden wij goed nagaan hoe zijn onderzoek naar de moord op Kennedy gedurende dertien jaar was verlopen. We wilden de teksten van die dagboeken in onze podcast verwerken. Dan kun je ze zelf inlezen of het door een acteur laten doen. Maar AI gaf ons de mogelijkheid het door Oltmans eigen stem voor te laten lezen. Zo blijven we in de podcast dichtbij de bron zelf.

De AI-stem is gemaakt met behulp van de voice-generator ElevenLabs. We hebben archiefmateriaal van Oltmans’ eigen stem gebruikt, waar de uiteindelijke AI-stem op is gebaseerd. We hebben bewust gekozen voor fragmenten waarin Oltmans rustig praat, omdat het moest lijken alsof hij hardop zijn eigen tekst aan het schrijven of voorlezen was. In interviews kon Oltmans nogal eens tekeer gaan en met zijn stem de hoogte en laagte op zoeken, maar dat zou minder geschikt zijn voor ons doel.

‘Oltmans had het fantastisch gevonden’
Wij vermoeden dat Oltmans het zelf fantastisch had gevonden dat hij na zijn dood op deze manier toch nog van zich kan laten horen. We hebben wel toestemming gevraagd aan de Willem Oltmans Stichting die zijn nalatenschap beheert, waaronder zijn dagboeken en de rechten ervan. De secretaris van de stichting, Arendo Joustra, vond het een goed idee en gaf ons toestemming.

Wat in onze eigen ethische afweging meespeelde was dat wij Oltmans geen dingen wilden laten zeggen die hij zelf nooit gezegd zou hebben. Dus geen nieuwe teksten, echt puur en letterlijk zijn eigen, geschreven woorden. Een transcript van een ooit gevoerd telefoongesprek, een interview waarvan de audio verloren is gegaan, of, zoals in ons geval, een voordracht uit eigen werk, dat mag. Wel met een duidelijke disclaimer erbij dat het een door AI gegenereerde stem betreft.
Zeker wat betreft de wijze waarop wij het hebben aangepakt is er ruimte voor meer AI-stemmen in NPO-podcasts. Wel moet het inhoudelijk toegevoegde waarde hebben - niet dat je een herrezen stem puur als gimmick inzet.’