foj 2019

— donderdag 17 januari 2013, 15:00 | 0 reacties, praat mee

Wat rest HP/De Tijd nog?

© Ruben L Oppenheimer

In korte tijd heeft HP/De Tijd een flink aantal reorganisaties doorgemaakt. Recent koos uitgever Audax voor een ‘rompredactie’ en werd er stevig in het budget gesneden. Drie redacteuren vertrokken en er is een tweekoppige hoofdredactie aangesteld: Daan Dijksman en Boudewijn Geels. ‘Hulde voor degene die het aandurft.’

Wanneer er iets verandert bij opinieblad HP/De Tijd wordt er met modder gegooid. De aanstelling van een nieuwe hoofdredacteur – en dat waren er de afgelopen twee decennia nogal wat – stond steeds garant voor een compleet andere koers: van links-liberaal, naar uitgesproken politiek incorrect tot anarcho-liberaal. De lezer blijft in verwarring achter.
Het vertrek van literatuurcriticus Max Pam, dat vorige week bekend werd, illustreert zowel de zwalkende koers als het onvermogen van (voormalige) hoofdrolspelers de frustraties binnen te houden. Pam, die voor de tweede keer het veld moest ruimen – de eerste keer was onder hoofdredacteur Jan Dijkgraaf (2009-2010) – zei ‘opgelucht’ te zijn dat hij niet langer in een ‘entourage van amateurisme’ hoefde te werken. ‘Op een gegeven moment wordt het slecht voor je naam’, voegde hij er vilein aan toe.

Het valt te begrijpen van een man die bij zijn tweede vertrek online nog eens wordt nagejouwd door Dijkgraaf (‘ik deed Pam een financieel voorstel waar hij, gezien zijn niet geheel marktconforme ego, op zeker “nee” tegen zou zeggen’). Oud-redacteur Bas Paternotte en oud-columnist Michiel Blijboom deden er op Facebook nog een schepje bovenop, en probeerden de net aangestelde hoofdredacteur Daan Dijksman bij voorbaat te desavoueren: ‘(..) WTF zegt Daan Dijksman – kersvers hoofd­redacteur van HP/De Tijd op Radio 1. Ik heb Max Pam ontslagen maar dat is de schuld van Jan Dijkgraaf die al jaren weg is.’
Welkom in de gezellige wereld van HP/De Tijd waar de nieuwe hoofdredactie het moet opnemen tegen een ‘overstelpende concurrentie’, zoals Dijksman de Volkskrant toevertrouwde. ‘We moeten proberen een blad te maken dat er nog niet is’, was zijn hoopvolle conclusie.

Voormalig adjunct Thieu Vaessen noemt de benoeming van de ervaren Dijksman (die een LOF-prijs ontving voor zijn succesvolle ingrepen bij Vara TV Magazine en die in de jaren ‘70 al bij de Haagse Post werkte) echter ‘een briljante’ beslissing. ‘Hij is iemand die de traditie van het blad door en door kent. Hij is eigenzinnig en kan het blad een eigen gezicht geven. Voorganger Frank Poorthuis (2011-2012) is daar niet in geslaagd. Voor Dijksman zal het overigens een heksentoer blijken de urgentie van de titel te bewijzen, met een uitgeklede redactie en dito budget. Maar als het mislukt zal niemand hem dat kwalijk nemen.’

Ook voormalig hoofdredacteur Henk Steenhuis (2000-2008) heeft een hoge dunk van Dijksman. ‘Hulde voor degene die het aandurft. Ik vind het een mooie benoeming. Dijksman is mister HP/ De Tijd. Markant, creatief. Als je geen geld hebt moet je het van je charme hebben. En dat heeft hij.’ Het blad lijkt volgens Steenhuis het scenario van De Groene Amsterdammer te gaan volgen. ‘De vraag is hoe ver je daar mee komt. Want goede reportages en reconstructies vragen journalistiek handwerk. En daar is geld voor nodig.’

Volgens Vaessen moet HP/De Tijd onder Dijksman inzetten op ironie en schrijfkunst. ‘Een satirisch blad als het Franse Charlie Hebdo kennen we niet nog in Nederland. En online is eigenlijk alleen GeenStijl succesvol in dit genre.’ HP/De Tijd was volgens hem ‘politiek incorrect’ sinds het aantreden van Steenhuis. ‘Hem werd Fortuynisme verweten. Maar daar was sterk behoefte aan en het was commer­cieel aantrekkelijk. Politiek incorrect is nu salonfähig geworden. Zelfs de Volkskrant is minder dogmatisch links. Mijn advies is dus: satire. Onder Steenhuis is eerder overwogen een satirisch katern op te zetten.’

Een vastere koers lijkt in ieder geval geboden. Nog geen jaar geleden meldde de per 1 januari vertrokken Poorthuis trots dat Audax fors zou investeren in maandblad en site. Hij had van de uitgever de verzekering gekregen dat er drie jaar niet in budget en redactie zou worden gesneden. Poorthuis spreekt nu over ‘een misverstand’ als hem naar de garantie wordt gevraagd. Boudewijn Geels – destijds redactiechef en sinds kort hoofdredacteur herinnert zich de afspraak nog wel helder: ‘Je neemt je iets voor, maar op een gegeven moment kijk je onder de streep en moet je handelen’.
De huidige gedelegeerd uitgever (namens Audax-oprichter Jacques de Leeuw) Hans van Brussel antwoordt op vragen naar het schenden van de afspraak: ‘Poorthuis kon een goed onderscheid maken tussen wat je naar buiten roept en dat wat je niet weet. Als die afspraken zwart op wit zouden zijn gesteld, had de redactieraad dat moeten verifiëren. Maar geen redelijk denkend mens kan verwachten dat tot in lengte van jaren een weekbladredactie in stand wordt gehouden voor een maandblad. De redactie heeft willen horen wat haar goed uitkwam. Ik ben vorig jaar in een rijdende trein gestapt en ik doe nu veel per mail. Dan liggen dingen tenminste vast.’

Volgens oud-hoofdredacteur Bert Vuijsje (1996-2000) tekent het breken van de afspraak de grilligheid van Audax, en meer nog die van inmiddels 80-jarige oprichter Jacques de Leeuw, wiens rol onverminderd groot lijkt.
De Leeuw stichtte Audax ruim vijftig jaar geleden en gaf zijn bedrijf het motto ‘vir audax vir beatus est’ (de stoutmoedige leeft gelukkig) mee. Audax is principieel niet-beursgenoteerd. ‘Ik heb ooit een bordje neergezet: dit bedrijf is NIET te koop’, zo zegt De Leeuw hierover in het vorig jaar verschenen boek ‘Het leven is een carrousel’ van Joke Knoop (Brabants Dagblad) over De Leeuws leven als ondernemer.

Vuijsje: ‘De Leeuw is impulsief en neemt beslissingen waarbij hij geen tegenspraak duldt. Een alleenheerser. De diepste reden voor mijn vertrek bij HP/De Tijd was dat ik niet bereid was me als hoveling te gedragen.’
Ook Steenhuis herinnert zich de bedrijfscultuur als niet bepaald positief. ‘Bij Audax is altijd ruzie en er worden altijd hoge afkoopsommen betaald. Zelf kreeg ik ook een hoge vertrekpremie. Het zegt iets over het bedrijf. Zonde, want dat geld zou ook besteed kunnen worden aan journalistiek.’

Vuijsje spreekt van een ‘treurig slotbedrijf van een tijdschrift dat zijn hoogtepunt beleefde in de jaren ‘70’. Het is er daarna volgens hem niet beter op geworden en in de 21ste eeuw zelfs ronduit ‘slecht’. ‘Na mijn vertrek kwam Steenhuis. Intern werd het tijdschrift destijds de LPF-bode genoemd. Toen kwam superproleet Dijkgraaf, waarmee na de reeds ingezette tragedie dus nog een klucht volgde. Maar Audax was zo blij met Dijkgraaf dat ze hem – als een soort Rob van Vuure bij Sanoma – al snel benoemde tot algemeen hoofdredacteur van de Audax-titels. Het mocht niet lang duren.’
Steenhuis, in reactie: ‘Heel goed dat we als redactie Vuijsje in 2000 hebben weggewerkt. Die man schreef vorig jaar nog in de Volkskrant dat we allemaal op de SP moesten stemmen. Wat is dat voor een politieke stroman? Ik ben er trots op dat ik met mijn adjuncten Gerard Mulder en Thieu Vaessen de politiek correcte journalistiek in het blad heb weten te beëindigen.’
Vuijsje merkt op dat niet de HP/De Tijd-redactie maar directie en uitgever hem destijds tot vertrek dwongen. ‘De redactie bleef mij juist tot het eind in meerderheid steunen.’
Volgens Vuijsje heeft het zwalkende beleid te maken met een ‘bepaalde bedrijfscultuur’ bij Audax. ‘Er zijn altijd botsingen en HP/De Tijd verwerd het afgelopen decennium tot een weekblad voor de rancuneuze kleinburger. Het benepen Brabants ressentiment van Audax leek het tijdschrift definitief te hebben overgenomen, maar dat werd weer gelogenstraft door de benoeming van Poorthuis. Er is dus geen enkele lijn te ontdekken in het beleid, behalve dat ze altijd netjes betalen bij afvloeiing. Dat heeft in de loop der jaren veel geld gekost.’
Over de toekomst is hij somberder dan de andere voorgangers. ‘Als je je journalistiek wilt onderscheiden wordt het lastig wanneer je zo ongeveer de laatste drie schrijvende redacteuren ontslaat en de hoofdredactie verdubbelt. Wie moet dan die mooie journalistieke projecten gaan maken?’

Een van de doelen van Poorthuis was, naast het in de markt zetten van een maandblad, te proberen een online verdienmodel met HP/De Site van de grond te krijgen. Hiervoor werd Rogier Swagerman als chef aangetrokken, die de site tot een mooi digitaal podium omtoverde en de bezoekersaantallen omhoog wist te krijgen (ruim 125.000 unieke bezoekers per maand, waarmee de site meer lezers heeft dan het tijdschrift).

Maar die aantallen kunnen hoger door goede redactionele invulling, vermoedt huidig uitgever Van Brussel: ‘De alertheid die sommige tijdschriftjournalisten bezitten om als ze nieuws horen onmiddellijk een stukje voor de site te tikken, werd bij HP/De Tijd niet aangetroffen. Het gaat hier om redacteuren die in totaal rond de 80.000 euro per jaar kosten. Het kan toch niet zo zijn dat die drie weken uit het raam staren en in de vierde week een stuk gaan schrijven voor het maandblad.’
Onder de pseudoniemen Dr. Doom en K. Buldermans schrijft Van Brussel zelf geregeld voor de website. ‘Daar wil ik bij gezegd hebben dat ik al mijn hele leven schrijf en schilder’, wijzend naar een foto aan de wand van zijn werkkamer waarop hij een zilveren legpenning en geldprijs voor dienstplichtige kunstschilders krijgt overhandigd van prins Claus. ‘Ik vind dat leuk en ik doe het heel makkelijk. Het was de afgelopen tijd ook een signaal aan de redactie dat het niet zoveel tijd kost een stukje voor de site te tikken.’

Van Brussel was in 1990 al als uitgever betrokken bij de fusie van het opinieweekblad Haagse Post met het katholieke weekblad De Tijd. ‘In 1993 gingen we op onze bek met de zondagskrant HP/De Tijd op Zondag, waarvoor nauwelijks markt bleek te bestaan. Maar toen ik in 1994 vertrok (een jaar voor Audax het tijdschrift overnam van de Hollandse Pers Unie, VNU en Mees Pierson) werden er mooie winstcijfers geschreven.’ Volgens Van Brussel hadden de vele uitgevers die HP/De Tijd sinds de overname door Audax heeft gekend niet allemaal evenveel verstand van ‘dit segmentje’, want opinieweekbladen uitgeven vergt een specifieke aanpak. ‘HP/De Tijd was weliswaar de liefdesbaby van De Leeuw, maar een fruitvliegje in het Audax-concern. Het is altijd een couveusekindje gebleven.’

Toch heeft Audax altijd alles uit de kast gehaald om het blad goed in de markt te zetten en te houden, vindt Van Brussel. ‘Het is de kracht van Audax dat ze het blad op zo’n 6000 prominente verkoopplekken in Nederland weet te distribueren. En ook aan marketing heeft het niet gelegen. Bij de overgang naar maandfrequentie is vorig jaar tonnen geïnvesteerd in een reclamecampagne op tv, radio en in kranten.’ (De oplage per nummer is inderdaad gestegen. In het derde kwartaal van 2012 bedroeg de oplage van het maandblad 33.972 exemplaren tegenover 21.926 van het weekblad in hetzelfde kwartaal van 2011. Toch zakte door de frequentiewisseling het totaal aantal verkochte exemplaren in dat kwartaal met 183.122 in 2012 ten opzichte van 2011. En ook de adverteerders lieten het afweten.)

Het was volgens Van Brussel vaak de redactie die zich in het verleden niet aan afspraken hield. ‘Een voorbeeld? Auke Kok werd in de jaren ‘90 binnengehaald om over economie te schrijven. Binnen korte tijd schreef hij prachtige verhalen, alleen gingen ze niet over economie. En zo ging het eigenlijk altijd. Uitgever en redactie legden een koers vast, maar binnen de korte tijd werd de koers door de redactie weer verlegd, werden de budgetten overschreden en had de uitgever het nakijken.’
Dat De Leeuw geen tegenspraak duldt en impulsief zou zijn noemt Van Brussel ‘aperte onzin’.

Van Bussel: ‘Jacques de Leeuw is een krachtige persoonlijkheid, dat zeker. Maar wij hebben het afgelopen jaar samen elke twee weken, beurtelings in Amsterdam en Gilze vergaderd. Met een compleet team - uitgever, marketing, distributie, controller – waarvan ook de hoofdredactie deel uit maakte. De Leeuw heeft ideeën, legt ze op tafel, bespreekt ze en past aan of gooit ze overboord. Al naar gelang de opmerkingen die de overige aanwezigen. Zowel Frank Poorthuis als ik waren daar in 2012 ruim twintig maal getuige van.
De ‘visie’ van Dijkgraaf heeft het blad volgens hem ‘vele duizenden lezers’ gekost. ‘Het vertrouwen in hem had er niet moeten zijn. Bij zijn vertrek bedroeg de oplage nog maar ongeveer 16.000 exemplaren.’
Van Brussel zet nu in op continuïteit met de aanstelling van Boudewijn Geels naast Daan Dijksman, die in allerlei fases van het tijdschrift een rol heeft gehad.
Voor de website wil de uitgever een cluster van stagiairs van de scholen voor journalistiek aan zich binden, die voor weinig geld stukjes schrijven voor de website. ‘We hadden de laatste tijd uitstekende stagiairs, waar je dan helaas na een paar maanden al weer afscheid van moet nemen. Ik vroeg een van die stagiairs wat hij ging doen als hij bij ons wegging. Hij zei: “Borden afwassen”. Ik zei: “Ik betaal je hetzelfde bedrag als je voor onze site stukken gaat tikken”. Volgens mij wordt iedereen hiermee een dienst bewezen. De stagiairs kunnen ervaring opdoen en het heeft voor ons het voordeel dat die stagiairs weer nieuw talent aanbrengen via de scholen.’
Voor de tarieven van de andere freelancers zegt Van Brussel de tarievencalculator van de NVJ te hebben gevolgd. NVJ-secretaris Yvonne Dankfort beaamt dit, al is ze het niet helemaal eens met de eenzijdige interpretatie ervan. ‘De uitgever bepaalt namelijk - eenzijdig - hoe lang een freelancer nodig heeft om een stuk te schrijven. Toch ben ik blij dat hij de calculator hanteert. En het moet gezegd: HP/De Tijd betaalt freelancers beter dan veel andere titels.’
Boudewijn Geels is blij met wat hij de ‘doorstart’ van het maandblad noemt. Hij ziet ook dat het ‘steeds rustiger’ wordt op de redactie terwijl de hoofdredactie is uitgebreid. ‘We hebben gekozen voor een kleine rompredactie en dat heeft natuurlijk ook financiële redenen. We zitten in de hoek waar klappen vallen. Kijk naar een titel als Newsweek. Maar het geld is niet helemaal op, zoals Pam suggereert. Het is aan de hoofdredactie om te zorgen dat er mooie verhalen worden gekocht van freelancers. Het is niet gezegd dat het blad daar slechter van wordt. Ook met een grote redactie kun je een slecht blad maken.’
Hoe lang zal hij het zelf uithouden? ‘Hoofdredacteuren blijven hier niet lang zitten. Redacteuren trouwens ook niet. De trend is steeds dat ze een aantal jaren voor ons werken en dan weer een ander avontuur zoeken. Die cultuur is ook wat HP/De Tijd typisch maakt. Never al dull moment. Bij Vrij Nederland zijn ze veel honkvaster. Maar ik ben van plan het lang uit te houden. Dit is helemaal mijn blaadje.’

Bekijk meer van

vvoj 2019

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.