Onderzoek: wat nieuwsredacties nodig hebben voor een cultuur van innovatie

Porcu’s onderzoek draait om het concept van de Innovatieve Leercultuur (ILC), een volgens haar noodzakelijke voorwaarde om creativiteit en innovatie binnen nieuwsredacties te stimuleren. Porcu definieert haar kernbegrip als een sociale omgeving die flexibiliteit, experimenteren en creativiteit stimuleert, met een nadruk op hiërarchievrije samenwerking en persoonlijke groei.

Ze blijft ver weg van innovatie als technologische vooruitgang maar benadrukt juist de noodzaak van een bredere, cultuur-gerichte benadering. “Innovatie komt van de mensen die bereid zijn risico’s te nemen en nieuwe ideeën te delen.”

ILC herbergt aspecten van professioneel leren en exploratieve innovatie. Het integreert leiderschap dat verandering ondersteunt, open communicatie tussen teamleden en vertrouwen als basis voor samenwerking en creatieve autonomie.

De uitdagingen van nieuwsredacties
Porcu’s onderzoek laat zien dat veel nieuwsredacties worstelen met een ‘korte-termijn’-mentaliteit. De nadruk ligt vaak op directe resultaten, zoals snellere producties en kostenbesparingen. Porcu waarschuwt dat dit een cultuur van “efficiency creep” kan creëren, waarbij innovatie op lange termijn wordt verwaarloosd. Bovendien speelt angst een grote rol: journalisten zijn vaak terughoudend om nieuwe ideeën te delen uit angst voor negatieve reacties of hiërarchische belemmeringen.

In haar proefschrift wijst Porcu ook op de schadelijke gevolgen van wat ze het shiny things syndrome noemt. Dit fenomeen beschrijft redacties die worden afgeleid door nieuwe technologieën zonder duidelijke strategie of doelen. “Het risico is dat dit leidt tot stagnatie en zelfs innovatieverlamming,” schrijft ze.

Praktische toepassing
Zoals altijd komt het aan op de praktische invulling van al die mooie gedachten. Daarvoor is het volgens Porcu noodzakelijk dat de impliciet aanwezige hierarchische structuren worden doorbroken. Ze verdeelt redacties op basis van haar onderzoek in twee hoofdgroepen, die elk weer subgroepen kennen. Er is, zo ontdekte ze, een sociale hiërarchie, met daarbinnen een groot verschil tussen de ‘newsroom elites’ en de ‘larger newsroom’. De positie van een redacteur binnen een van de hoofdgroepen bepaalt of deze onderdeel kan zijn van een cultuur van innovatie. Voor iemand van de larger newsroom is het veel lastiger om een innovatief idee onder de aandacht van de hoofdredactie te krijgen.

“Met name de groepen die horen bij de newsroom elites, die vaak een hechtere relatie onderhouden met de hoofdredactie, ervaren meer verticaal vertrouwen dan andere groepen”, schrijft Porcu. “De groepen die horen bij de larger newsroom, die veelal op meer afstand van de hoofdredactie werken, ervaren vaak minder verticaal vertrouwen en vaker verticale angst.

De newsroom elites ervaren zowel horizontaal als verticaal vertrouwen: zij voelen zich vrij genoeg om hun nieuwe ideeën te delen met de hoofdredactie. “De larger newsroom ervaart vaak alleen horizontaal vertrouwen. Dit stelt redacteuren wel in staat om nieuwe ideeën te delen met collega’s rond de eigen (nieuws)verhalen, maar niet per se andersoortige nieuwe ideeën waarvan de hele redactie zou kunnen profiteren.”

Om dat te doorbreken moeten innovatieve gedragingen volgens Porcu worden ondersteund door het creëren van een inclusieve omgeving waarin ideeën vrij kunnen stromen. Een voorbeeld hiervan is het organiseren van brainstormsessies waarbij hiërarchie wordt losgelaten, zodat iedereen zich gehoord voelt. Daarnaast benadrukt ze het belang van training en professionele ontwikkeling. “Journalisten moeten niet alleen worden opgeleid in nieuwe technologieën, maar ook in creatieve denkprocessen.”

Als redacteuren op de werkvloer een cultuur ervaren die creativiteit en innovatie stimuleert, stimuleert dit hen zelf ook om innovatief gedrag te vertonen, zoals het delen van hun creatieve en nieuwe ideeën.

“Zo treedt een experimenteel vliegwiel in werking met meer kansen op het soort innovaties die de veerkracht van nieuwsorganisaties op termijn vergroot. Het omgekeerde is ook het geval: zonder toekomstbestendige veerkracht van de organisatie delven nieuwsmedia bij disrupties het onderspit.”