Villamedia’s Journalist van het Jaar Tim Hofman: ‘De geest van wat wij doen met BOOS, heb ik van Kurt Cobain’

Sommige ambassades in Den Haag ontdoen zich op onrechtmatige wijze van Nederlandse werknemers, en weigeren vervolgens achterstallig loon en ontslagvergoedingen te betalen als de rechter hen daartoe veroordeelt. De gedupeerden en de Nederlandse overheid staan machteloos, omdat ambassades zich kunnen verschuilen achter hun diplomatieke onschendbaarheid. Dat onthulde NRC-verslaggever Bram Endedijk in november 2021.

‘Na die publicaties meldden zich nieuwe gedupeerden, met nieuwe casussen’, vertelt Endedijk. ‘Het leek mij interessant een samenwerking aan te gaan met een ander medium, om te proberen een nieuw soort aandacht voor deze kwestie te genereren, en een nieuwe doelgroep aan te boren.’ Na overleg met chefs en hoofdredactie zocht hij contact met BOOS van Tim Hofman en zijn team. Het resultaat was de productie: ‘Hoe ambassades levens kapotmaken en Wopke Hoekstra toekijkt’, uitgezonden op 1 december 2022. Gelijktijdig publiceerde Endedijk zijn derde verhaal in de reeks, een jaar na de eerste twee. De uitzending van BOOS van bijna vijftig minuten eindigt met een interview met de minister van Buitenlandse Zaken op het Binnenhof.

‘Wat wij vaak doen, en wat je bijna nergens anders ziet’, vertelt Hofman tijdens het interview voor dit stuk, ‘is dat we een gedupeerde meenemen naar zo’n gesprek.’ Zo ook hier. Hofman heeft Ihssane Kachaï bij zich, na bijna twintig jaar trouwe dienst op straat gezet door de ambassade van Algerije. ‘Toen ik Ihssane naar voren haalde, zag je Hoekstra denken: kut. Zeg dan nog maar eens nee.’ Dat deed hij dus ook niet. Hoekstra beloofde ter plekke actie te ondernemen, en is die belofte nagekomen.

Een serieus dagblad dat op zoek naar een mediapartner meteen denkt: even Hofman bellen. Het laat zien hoeveel de maker en presentator van BOOS in een luttele zes jaren heeft bereikt. Hofman is Villamedia’s Journalist van het Jaar 2022, een prijs die hij op 23 februari uitgereikt zal krijgen. De jury, bestaande uit de redacteuren en vaste medewerkers van Villamedia, was het daar vrij snel over eens. Het hoofdmotief voor de jury is This Is The Voice, de uitzending van 20 januari 2022 over het grensoverschrijdend gedrag tegenover vrouwen van enkele juryleden en makers van Talpa’s talentenjacht The Voice of Holland. This Is The Voice is voorbeeldige journalistiek over een heel hachelijk en gevoelig onderwerp.

BOOS is een programma van BNNVARA, onderdeel van de Nederlandse publieke omroep, maar het wordt alleen uitgezonden op YouTube. ‘Samen met 101Barz behoorden wij tot de eersten die dat zo deden’, vertelt Hofman in No Man’s Art Gallery & Bar, een even hippe als relaxede uitspanning in Hofmans woonplaats Amsterdam.

Naar This Is The Voice keken tien miljoen mensen, een aantal dat lineaire televisie slechts bij hoge uitzondering haalt (de verloren WK-finale van het Nederlands voetbalelftal in 2010 trok 12,2 miljoen kijkers). Mores.online, het meldpunt voor ongewenst gedrag in de media en de podiumkunsten, was op dat moment al bijna vier jaar actief. Maar na This Is The Voice verviervoudigde het aantal meldingen. Kennelijk gaf de uitzending veel slachtoffers de moed om voor het eerst hun verhaal te doen.

BOOS heeft inmiddels 900.000 abonnees, bijna twee keer zoveel als de half miljoen Nederlanders die nog lid zijn van BNNVARA – al betalen die daarvoor, terwijl een abonnement op BOOS gratis is. Zelfs een ‘gewone’ uitzending van BOOS haalt gemiddeld 680.000 kijkers. Hofman en zijn team maken er 45 tot 50 per jaar, die steevast op donderdag online gaan. BOOS heeft enorme power verworven, en daarmee Hofman tot een beroemdheid gemaakt, met 288.000 volgers op Twitter.

Teamspeler
Tijdens het interview is hij constant in beweging, wippend met zijn bovenbenen, trommelend met zijn vingers op het tafelblad. Zijn ogen staan wijdopen, alsof hij permanent verbijsterd is door iets. De interviewer denkt aanvankelijk: hoe ga ik in godsnaam de aandacht trekken van deze gast?

Maar eerste indrukken bedriegen vaak. Hofman is een teamspeler, die ook goed naar anderen kan luisteren. Hij is altijd nadrukkelijk aanwezig, wat hij ook doet, waar hij ook is. Maar hij is niet het soort ster dat alle licht bij anderen wegzuigt. Als de andere gasten in No Man’s Art hem al herkennen, dan geven zij daar geen enkel blijk van. Niemand staart of spreekt hem aan, niemand komt om een handtekening vragen.

BOOS heeft hij ‘mede’ bedacht, benadrukt hij. Na drie voortijdig gestaakte universitaire studies werd hij in 2011 aangenomen door BNN University, de eigen opleiding van de jongerenomroep die ooit door Bart de Graaff was opgericht, en die in 2014 zou fuseren met de VARA. Bij BNN en VARA leerde Hofman veel van de mensen kennen met wie hij nog steeds samenwerkt. Hij begon als co-maker en presentator van programma’s als FC Gay, Spuiten en Slikken en Je zal het maar hebben.

Mijn toenmalige mentor en producent, wijlen Gerke Nauta, wilde iets maken voor NPO 3 dat B.O.O.S. moest gaan heten, als hommage aan Bart de Graaff

Na een jaar of vier, vijf volgde een nieuwe wending. ‘Mijn toenmalige mentor en producent, wijlen Gerke Nauta, wilde iets maken voor NPO 3 dat B.O.O.S. moest gaan heten, als hommage aan Bart de Graaff. Hij had een consumenten-achtig programma voor ogen.’ Hofman ging aan de slag met Hubert van der Want, Marije de Roode en Leon Zervos, ‘mijn beste vriend’. Samen bedachten zij een simpele, geheel door de kijkers gedreven formule. ‘Stel: je wordt opgelicht of je baas is een bully, of je krijgt niet geleverd waarvoor je hebt betaald. Kortom: je bent boos! Weet ons dan te vinden, want wij helpen jou met de grote én kleine problemen.’

De bedenkers, twintigers toen nog, mikten vooral op hun eigen generatie, de jongeren die de NPO al jaren nauwelijks meer weet te bereiken met lineaire televisie. Vandaar ook dat zij exclusief wilden uitzenden via een eigen YouTube-kanaal. Dat was tegen de regels. ‘Van de NPO mocht je destijds alleen iets doen op YouTube in het verlengde van een bestaand lineair tv- of radioprogramma’, legt Hofman uit. ‘Maar BNNVARA-directeuren Gerard Timmer en Marc Adriani vonden het prachtig. Zij steunden ons volop.’

Tekst loopt door onder de foto.

Zij bleven ook achter hem staan toen Hofman spoedig na de eerste uitzending in juni 2016 een publieke rel uitvocht met Suzanne Kunzeler, destijds de netmanager van NPO 3. Kunzeler liet zich in Het Parool nogal laatdunkend uit over de brutale nieuwkomer. Hofman reageerde per ingezonden brief, dat ‘Suurzan Kunstelaar het internet niet snapt’. De twee praatten het uit bij een kop koffie, met als resultaat meer ‘wederzijds begrip’, zo vertelde hij tijdens een van zijn eerste interviews, met Linda Nab voor Villamedia Magazine.

Kunzeler was bepaald niet de enige met wie Hofman slaags raakte – soms letterlijk. Vaste prik in iedere uitzending, meestal aan het eind, is de confrontatie op camera van de boosdoener-van-dienst met wat deze heeft aangericht bij de boze kijkers. De boosdoeners zijn daar zelden van gediend, en worden regelmatig zelf boos. Een Nijmeegse huisjesmelker, een gilde dat opvallend vaak in BOOS figureert, sloeg Hofman in 2017 een gebroken kaak en andere verwondingen, waarvan hij deels nog altijd last heeft. Ook een cameraman raakte geblesseerd. Nu haalt Hofman er zijn schouders over op. Maar hij ging wel krachttrainen. ‘Ik wilde sterker worden, me veiliger voelen in mijn lichaam. En ik ga ook niet meer draaien zonder beveiligers.’ Dat laatste komt mede door de verruwing in de samenleving: ‘Op straat reageren mensen soms heel heftig op de pers. Dat ervaren wij ook zo.’

Lachwekkend goedkoop
BOOS was een onmiddellijk succes. Al na vier maanden had het kanaal 176.000 abonnees, bijna allemaal tussen de 18 en 35 jaar oud. Toch bleef de NPO hardnekkig mokken. ‘BNNVARA was heel lang onze enige geldschieter. De eerste jaren was het in feite een vrijetijdsproject. Wij wilden BOOS zó graag maken, dat we dat deden naast het werk waarvoor BNNVARA ons betaalde.’ Pas een paar jaren geleden begon de NPO bij te dragen – eerst voor de helft van het budget, en sinds kort voor het geheel.

‘Wij vallen nu onder Gijs van Beuzekom, de nieuwe genremanager Journalistiek. Hij was heel enthousiast en zei: “Ik snap niet waarom dit al die tijd zo gegaan is. Wat heb je nodig? Hier heb je het.” Maar toen waren we dus wel zeseneenhalf jaar verder.’ En dat terwijl BOOS naar NPO-maatstaven bijna lachwekkend goedkoop is.

Eén aflevering van Op1, de primetime talkshow die het troetelkind is van NPO-directeur Frans Klein, kost 30.000 euro, ofschoon de duurste krachten, de presentatoren, bij de publieke omroep op de loonlijst staan. Op1 wordt gemaakt door buitenproducent TVBV, een tussenschakel die de productiekosten van publieke tv-programma’s met gemiddeld 72 procent opjaagt, zo berekende de Algemene Rekenkamer in 2019. Hofman moet hard lachen als hij van die dertig mille hoort. ‘Ik mocht lijden dat ik dat had!’ Eén aflevering van BOOS kost 1250 euro – exclusief de honoraria van de makers, dat dan weer wel. Maar die worden betaald door BNNVARA, en zij dragen daar vaak ook nog bij aan andere programma’s.’

De eerste afleveringen was BOOS nog een beetje een belletje-trek-programma

‘De eerste afleveringen was BOOS nog een beetje een belletje-trek-programma’, zo blikt Hofman terug. ‘Kwajongensstreken. Er zat wel al een journalistieke toon in, maar we kozen een anti-journalistieke vorm, met veel kleuren. Een aflevering duurde toen ook maar tien minuten.’ Inmiddels is dat 30 tot 75 minuten, en is het team uitgedijd tot twaalf mensen: presentator Tim Hofman, eindredacteur Marije de Roode, drie redacteuren, een fulltime animator, twee camjo’s annex editors, een webredacteur, een producer en twee stagiairs. ‘We zijn meegegroeid. Met onszelf, met onze kijkers, met de onderwerpen die we behandelen. This Is The Voice was eigenlijk een strak vormgegeven krantenartikel.’ Ook na enig nadenken kan Hofman geen andere programma’s noemen die als inspiratiebron dienen. ‘Wij maken een journalistiek product dat geen voorbeeld in Nederland kent, dus we hebben dat zelf een beetje moeten uitvinden. Het verhaal staat op één, maar de vorm, hoe je dat verhaal aan de wereld geeft, is even belangrijk.’

Montere toon
Mochten er nog lezers zijn die nog nooit een BOOS hebben gezien: de eindejaarsspecial van 2022 geeft een goed overzicht van hoe het was en hoe het is geworden. ‘Die is weer een beetje zoals vroeger’, vindt Hofman zelf. Bewust slordige cuts, waardoor het beeld tussen scènes opzichtig verspringt, de presentator die een fles bubbels zodanig ontkurkt dat de inhoud zijn script bruisend aan het zicht onttrekt. Maar dan wel afgewisseld met serieuze gesprekken tussen Hofman en De Roode.

Zo verbazen zij zich over speculaties, als zou BOOS de informatie over Matthijs van Nieuwkerks ‘burn-outfabriek’, zoals eind vorig jaar opgetekend in de Volkskrant, bewust onder de pet hebben gehouden om deze BNNVARA-‘broeder’ te beschermen. ‘Als we meldingen van jullie hadden gekregen, waren we daar zeker achteraan gegaan. Maar we hebben niet één melding over DWDD ontvangen.’ Ook corrigeren zij elkaar schalks, wanneer zij hun boosdoeners in een onbewaakt ogenblik ‘oplichters’ noemen. ‘Hoho! Het zijn moeilijke mensen!’

Wat vooral opvalt als je een paar afleveringen terugkijkt, is de montere, nimmer bittere toon van BOOS. Ook na een matpartij, zoals in de uitzending met Léon, een jonge homo die boos is op Anthonie Kort, een gereformeerde dominee in Krimpen aan den IJssel die zijn preken doorspekt met homohaat. Als Hofman en Léon de dominee thuis opzoeken, worden zij aangevallen door enkele van diens volgelingen.

‘Daar waren wij helemaal niet op uit, natuurlijk’, zegt Hofman. ‘Maar toen dat eenmaal gebeurd was, dachten wij wel: dit gaat ons extra kijkers opleveren.’ Zij benutten die gelegenheid voor een animatie-item over artikel 6 van de Grondwet, dat de zeer uitgebreide privileges van kerkgenootschappen regelt. En dat mede verklaart waarom justitie weigert de dominee om zijn haatzaaiende preken te vervolgen. ‘De uitzending trok 1,3 miljoen kijkers die waarschijnlijk voor het eerst van hun leven in aanraking kwamen met dat artikel 6.’

Wat wij van meet af aan de beginnersfout vonden die de NPO maakte, was dat het lineair en online tegen elkaar wegschreef, alsof het elkaars vijanden zijn.

Andere kanalen
‘We proberen altijd te bereiken dat mensen van de eerste tot de laatste minuut blijven kijken. En uit onze scores blijkt ook dat dat doorgaans goed lukt.’ Dat is niet voorbehouden aan internet, benadrukt Hofman. ‘Wat wij van meet af aan de beginnersfout vonden die de NPO maakte, was dat het lineair en online tegen elkaar wegschreef, alsof het elkaars vijanden zijn.’

Arjen Lubach scoorde op zondagavond 2,5 miljoen kijkers. ‘Lineair. Daar kwamen dan nog enkele honderdduizenden bij via NPO Start, én nog eens een miljoen via YouTube. Dus al die kanalen kunnen mák-ke-lijk naast elkaar bestaan. Je moet alleen per kanaal de juiste dingen maken, en per kanaal op de juiste manier presenteren en programmeren.’

Inmiddels zoekt Hofman zelf die andere kanalen op. Sinds 2018 presenteert hij op NPO 1 Over Mijn Lijk, over de levenslust van jonge mensen met een ongeneeslijke kwaal. Pak de Macht op NPO 3, dat hij twee jaar lang zelf presenteerde, was een wat abstracter uitvloeisel van BOOS, dat de ‘machtsconstructen’ onderzoekt achter de ‘moeilijke mensen’. ‘Ben ik heel trots op’, zegt Hofman opgewekt. ‘Keek niemand naar.’ Trok de eerste uitzending nog zo’n 280.000 kijkers, wat al heel weinig is voor lineaire televisie, tegen het einde waren dat er zo’n 100.000. De serie is inmiddels gestopt.

‘Maar waar ik dus trots op ben, is dat het programma heel erg in lijn lag met wat er in de maatschappij gebeurt.’ Spraakmakend was bijvoorbeeld de uitzending over Schiphol, die eindigde met een interview met Dick Benschop. Schoorvoetend zegde de toenmalige CEO op camera toe te zullen aftreden als hij zijn beloften niet zou kunnen waarmaken. Enkele maanden later vertrok hij inderdaad. ‘Je kunt niet één op één een lijn trekken naar ons interview met hem, maar het was wel het laatste dat hij als CEO gaf.’

De redacties van BOOS en Pak de Macht zaten lange tijd vlak naast elkaar, en overlegden vaak en veel. ‘Daardoor ontstond een soort 360 graden-rondje van tegelijk YouTube en lineaire tv programmeren. Ik was heel benieuwd hoe dat zou gaan.’ Maar je moet ook weer niet teveel tegelijk willen doen. Daarom concentreert Hofman zich nu op de programma’s BOOS en Over Mijn Lijk, die hij zijn ‘kernproducten’ noemt.

Zelfreflectie
De verpletterende invloed van This Is The Voice zette Hofman en zijn team aan het denken over hun eigen macht als programmamakers. ‘Het moet niet zo zijn dat, als wij nu ergens aanbellen met draaiende camera, de schade groter wordt dan-ie al is, omdat BOOS nog een tweede gedupeerde partij creëert: die kleine ondernemer die in de fout is gegaan.’

Zulke zelfreflectie is nog altijd geen gemeengoed in de journalistiek. Laat staan dat je die zoekt achter een show die serieuze journalistiek presenteert met slapstick – een presentator die bubbels over zijn script laat stromen. Waar komt die mix vandaan? ‘De geest van wat wij doen met BOOS … die heb ik van Kurt Cobain en de rapper Tyler, the Creator. Dat gaat over punk en feminisme, eigenlijk. Met die ogen heb ik altijd gekeken naar wat ik maak.’

Maar ook met de ogen van anderen. ‘Sladjana Labovic , toen nog redactiecoördinator bij BNNVARA voor onder meer DWDD, zei in 2011: “Het kan wel wat worden met jou, maar dan moet je vanaf nu wel iedere dag de krant gaan lezen.” Haar advies heb ik heel serieus genomen, en dat heeft wel geholpen.’ Sindsdien leest hij ‘alles, de hele dag’. NRC, de Volkskrant, Twitter, en TikTok. ‘Op social media kun je je maatschappelijke voelsprieten ontwikkelen. Ik volg daar mensen van alle denkbare signaturen. Vooral uit de nieuwe generaties. De Gen Z’ers. Ik zou het vervelend vinden als ik achter de feiten aan kom te lopen. Ik ben zelf ook alweer 34 nu. Ik doe dit werk al twaalf jaar.’

Team Hofman overweegt nu met BOOS ook TikTok op te gaan. De toestemming van de NPO hebben zij al op zak – dat gaat nu heel anders dan in 2016. Maar er resteert één groot obstakel: de invloed van de Chinese Big Brother-staat op dit populaire kanaal. ‘Binnenkort gaan we weer een paar dagen de hei op, om met elkaar te praten over de toekomst. Dan gaan we het ook over TikTok hebben. We zijn er nog niet uit.’

Lees ook: Villamedia roept Tim Hofman uit tot Journalist van het Jaar 2022