website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Veiligheid journalisten: Twee aanslagen gaven Grapperhaus het laatste duwtje

Dolf Rogmans — Geplaatst op donderdag 23 augustus 2018, 13:42

De onderhandelaars komen met goed nieuws naar buiten op 19 juli voor het ministerie van Veiligheid en Justitie in Den Haag

De onderhandelaars komen met goed nieuws naar buiten op 19 juli voor het ministerie van Veiligheid en Justitie in Den Haag - © Robin van Lonkhuijsen/ANP

Actueel Politie en justitie gaan er werk van maken dat journalisten veilig hun werk kunnen doen. En niet meer worden afgeluisterd. Het gevolg van een succesvolle lobby van de NVJ en het Genootschap van Hoofdredacteuren. Twee aanslagen op redacties en drie afluisteraffaires van journalisten gaven het beslissende duwtje. Een reconstructie.

‘Je bent met je beroepsuitoefening bezig. Er is dan geen enkele reden dat mensen je lastig vallen.’ Woorden van minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie. ‘We gaan bij het aangifteproces extra aandacht geven aan journalisten als een van de kwetsbare groepen.’ Zegt politiecommissaris Ruud Verkuijlen.

‘Journalisten krijgen een speciale juridische status. Ongeveer vergelijkbaar met bedreigde ambulancebroeders of ambtenaren’, aldus Gerrit van der Burg, voorzitter van het college van procureurs-generaal van het OM.

Het was wat je zegt een mooi plaatje, half juli buiten voor het ministerie van Veiligheid en Justitie in Den Haag. Op een rijtje de minister van Justitie, de hoogste baas van het OM en een politiecommissaris. Alle drie verklaren ze dat journalisten veilig en vrij hun werk moeten kunnen doen. Tegenover hen een stuk of tien journalisten die het nieuws de wereld in slingeren. Net daarvoor hadden Van der Burg en Verkuijlen onder toeziend oog van de minister hun handtekening gezet onder een rits afspraken tussen OM, politie, NVJ en het Genootschap om die veiligheid te vergroten.

Nu is afspraken maken één, maar ze nakomen is twee. De informele persconferentie half juli voor de deur van het ministerie was de best denkbare handtekening onder de afspraken. Als er de komende jaren nog journalisten worden afgeluisterd door de politie of aangiftes van bedreigingen en geweld verdwijnen in een la, dan zijn er drie topmensen die iets uit te leggen hebben.

De basis voor het akkoord werd een jaar eerder gelegd toen Alex Brenninkmeijer (oud Nationaal Ombuds­man en nu lid van de Europese Rekenkamer) met het rapport ‘Een dreigend klimaat. Verslag van het onderzoek “Bedreigingen van ­Nederlandse journalisten” kwam.

Op verzoek van de NVJ herhaalde hij met criminologe Marjo­lein Odekerken min of meer een onderzoek van professor Frank ­Bovenkerk uit 2009. Die zag destijds de werkomstandigheden verslechteren, maar alarmerend was het nog niet.

Een kleine tien jaar later ziet Brenninkmeijer dat anders. ‘Dit onderzoek laat zien dat het klimaat waarin journalisten in Nederland werken, dreigend is geworden. (…) Een en ander heeft gevolgen voor hun mentaliteit en hun manier van werken: ze worden terughoudender en angstiger en mijden bepaalde plekken en onderwerpen. Voor sommigen wordt zelfcensuur een bron van bescherming. (…) Het is dus niet meer dan redelijk om te kijken in hoeverre de overheidsinspanningen voor de bescherming van de publieke beroepsgroepen ook toegepast kunnen worden op journalisten.’ Alleen makkelijk wordt dat niet, constateert Brenninkmeijer.

Daar stond de NVJ met haar goede gedrag. Op eigen verzoek lag er een rapport met een stevige conclusie. Hoe nu verder?

Zoals het meestal gaat, is praten dan de meest logische vervolgstap. Op initiatief van de NVJ werd de Stuurgroep Geweld en Agressie tegen Journalisten opgericht. Politie, OM, Genootschap, de Vereniging van Onderzoeks­journalisten en natuurlijk de NVJ zelf nemen in het najaar van 2017 zitting in de praatgroep.

Dat leidde niet meteen tot resultaten. Begin december stelt D66-Kamerlid Joost Sneller maar eens een paar vragen aan de minister. Aanleiding is het nieuws dat Telegraaf-verslaggever John van de Heuvel beveiligd moet worden vanwege bedreigingen aan zijn adres. Kern van de vragen: voelt hij wat voor een beschermde status voor journalisten? Op 29 januari van dit jaar volgt het antwoord van de minister. Een vergelijkbare bescherming zoals het programma Veilige Publieke Taak (onder meer voor ambulance personeel) zit er niet in. Het antwoord geeft de verhoudingen in de Stuurgroep aardig weer. De overheid heeft geen zin in nog meer regels. En eerlijk is eerlijk, journalisten zelf zijn ook huiverig hun veiligheid te veel in handen van de overheid te leggen, die ze immers zelf controleren. Maar het probleem ligt er wel.

Kamerlid Sneller organiseert half maart een rondetafelgesprek  in de Tweede Kamer. Journalisten zoals Peter Olsthoorn, Danny Ghosens, Paul Vugts en John van den Heuvel vertellen over de omstandigheden waaronder ze hun werk moeten doen. De ingrijpende voorbeelden uit de praktijk maken indruk op de Kamerleden, maar leveren niet direct het gewenst resultaat op.

De minister reageert half juni. Hij citeert vrijelijk uit de notulen van de Stuurgroep alsof er overeenstemming is. Grapperhaus concludeert dat hij zelf niets wil en hoeft te doen, omdat er te weinig concrete incidenten en aangiftes zijn om zwaar in te zetten op extra maatregelen. Hij ziet wel wat in een app om journalisten die met geweld worden geconfronteerd te informeren. Ook meldt hij dat er binnen de Stuurgroep is geopperd om een casemanager aan te stellen om meer zicht te krijgen op de bedreigingen. Geld voor zo’n functionaris en app heeft hij overigens niet.

Thomas Bruning van de NVJ en lid van de Stuurgroep is verbaasd. Hij dacht nog in gesprek te zijn binnen de groep, maar de bewindsman trekt dus al conclusies. Dit gaat niet de goede kant op.

Dat was 12 juni. Twee weken later, op donderdag 21 juni, vliegt er een antitankwapen door de gevel bij de redacties van Panorama en Nieuwe Revu. En een paar dagen daarna, op dinsdag 26 juni, ramt een busje de pui bij de redactie van De Telegraaf en staat de gevel in lichterlaaie.

Te weinig concrete incidenten, minister Grapperhaus? Twee aanslagen in één week en twee journalisten die permanent worden bewaakt. Grapperhaus kan niet meer duiken.

Nog geen maand na de Kamerbrief dat hij niets van plan is, verklaart de minister voor alle camera’s dat de journalistiek bescherming verdient.
Maar hoe dan?

Ineens willen alle partijen in de Stuurgroep wel tot besluiten komen. Duidelijk is dat de minister geen status wil geven aan de bescherming van journalisten die formeel hetzelfde is als voor hulpverleners. En de journalisten nemen geen genoegen met bescherming die in de praktijk minder uitpakt. En daar ligt dan ook het compromis: journalisten krijgen dezelfde beschermde status als brandweerlieden en ambulancepersoneel alleen het mag niet zo genoemd worden.

Grapperhaus wil graag 4 juli bij het overleg van de Stuurgroep aanwezig zijn om te laten zien dat het onderwerp hem nu wel aan het hart gaat en het liefst een akkoord wil bezegelen. Was er een jaar na het rapport-Brenninkmeijer dan toch uitzicht op een concreet resultaat? Wat kon er nog fout gaan?

Nou… op 4 juli werd niets ondertekend. De Stuurgroep kwam wel bijeen. Daar werd duidelijk dat het OM die dag bekend zou maken dat ze in een derde geval (kort daarvoor werden al twee incidenten bekend)  geprobeerd had de bronnen van een journalist te achterhalen. NVJ en Genootschap waren verbijsterd. Waarom afspraken maken over veiligheid als de instanties hun eigen regels aan hun laars lappen? In het akkoord moest en zou iets komen wat daar paal en perk aan gaat stellen. Alleen uitgebreide excuses waren onvoldoende.

Dat viel niet direct goed binnen de Stuurgroep. Nieuwe eisen betekent nieuw overleg en Haagse molens gaan traag. Wilden NVJ en het Genootschap dat echt? Aan de andere kant, geen akkoord was geen optie meer voor de minister. Na zijn grote woorden na de aanslagen valt het moeilijk aan de buitenwacht uit te leggen dat het overleg niets oplevert.

En zo kwam er prominent in de afspraken een alinea over het belang van bronbescherming, als belangrijk onderdeel van de veiligheid voor journalisten. En het OM gaat jaarlijks verslag doen of er incidenten met journalisten zijn voorgevallen en hoe ze bronbescherming onder de aandacht van het personeel brengt. Daarmee is Grapperhaus ineens de vriend van journalisten.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.