website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Valkuilen en levenslessen van Frénk van der Linden

Frenk van der Linden — Geplaatst in boek op dinsdag 3 oktober 2017, 08:40

© Oscar Seykens

Op 14 oktober opent in De Fundatie een tentoonstelling over de journalistieke portretten die Frénk van der Linden de afgelopen veertig jaar heeft gemaakt. Tegelijkertijd verschijnt ‘Onder Hollandse Helden’. Geen bundel met zijn beste interviews, maar een verzameling vraaggesprekken waarvan Van der Linden het meest heeft geleerd. In een reeks overpeinzingen probeert hij zo eerlijk mogelijk op een rij te zetten wat goed én fout is gegaan. Hier alvast een voorpublicatie van zijn bespiegelingen over wederhoor.

(1981) De voormalige spion neemt me mee naar zijn onderduikadres. Het is een vervallen boerderij in het westen van Ierland, waar het aan een stuk regent gedurende de twee dagen dat ik hem spreek. Gordon Winter, na zestien jaar afgezwaaid als secret agent van de Zuid-Afrikaanse geheime dienst, geeft een interview vanwege de Nederlandse vertaling van zijn boek ‘Inside boss’. Hij strooit met even smeuïge als weerzinwekkende anekdotes. Bijvoorbeeld over zwarte collega’s die mentaal zo in de knel kwamen door werk voor het blanke apartheidsregime dat zij zelfmoord pleegden. ‘Eentje vergaste zich, een ander goot zich vol met fixeer. Wat kijk je vies? Hou je niet van zulke details?’

Ik reis door naar Dublin en schrijf in een hotelkamer mijn artikel. De Tijd zet het op de voorpagina. ‘Exclusief: Spion voor Zuid-Afrika – De mensen, de trucs, de contacten’. In het vraaggesprek zegt Winter dat medewerkers van de Evangelische Omroep, Vroom & Dreesmann, Veronica, KLM, Elsevier en het Reformatorisch Dagblad zich bewust hebben laten gebruiken door het bewind van de ‘witte Afrikaners’. Ook uiteenlopende figuren als Prosper Ego, leider van het rechtsconservatieve Oud Strijders Legioen, en ex-schoonheidskoningin Adriana Stuijt zouden vuile handen hebben gemaakt.

In de week na publicatie van het interview (december 1981) reageren de betrokkenen furieus. Ze spreken alle beschuldigingen tegen. Hoofdredacteur Arie Kuiper stuurt een brief van J.C.J. Wijers, secretaris van de Raad van Bestuur van V&D door naar mijn thuisadres. ‘Frenk, nu hebben ze allemaal gereageerd!’, zet hij met grote rode viltstiftletters op het schrijven. Of ik even kan uitleggen hoe ik de woorden van Gordon Winter heb geverifieerd.

Nee, dat kan ik niet. Om de simpele reden dat ik het heb nagelaten.

(2004) Zo’n vijfentwintig jaar later moet Annette Nijs (VVD) opstappen als staatssecretaris Onderwijs en Wetenschappen, vanwege uitspraken in het interview dat Pieter Webeling en ik haar afnamen voor Nieuwe Revu. Vooral de forse kritiek op CDA-minister Maria van der Hoeven kost haar de kop.

Dat de verhouding tussen Nijs en Van der Hoeven verstoord was, kwamen we te weten door een reeks voorbereidende vraaggesprekken met politieke collega’s, topambtenaren, vrienden en de mental coach van de staatssecretaris. In eerste instantie konden we het allemaal moeilijk geloven. Het betreffende ministerie werd door meerdere Nederlandse journalisten dag in, dag uit gevolgd. Deden zij hun huiswerk niet? Zaten ze te dicht op het departement om te kunnen zien wat daar gaande was?

Nijs bevestigde in ons gesprek dat ze haar minister onbetrouwbaar achtte (‘Zij speelt een politiek spel. We zijn totaal anders.’). Hoeveel mental coaches en mediatrainers een politicus ook heeft, tegen interviewers die van de hoed en de rand weten, en die de feiten op meerdere manieren kunnen onderbouwen, is niemand in Den Haag opgewassen.

Pieter Webeling en ik voelden ons wel enigermate verscheurd. Eindelijk een politicus die niet om de hete brij draaide, eindelijk een politicus die de tekst van het interview zonder vijven en zessen accordeerde, eindelijk een politicus die de indruk wekte door geen enkele clausule beperkt straight te zijn. En wat was haar lot? Nijs werd door de Tweede Kamer gestraft voor haar eerlijkheid. Aftreden – de hoogste prijs die je kunt betalen op het Binnenhof.

De staatssecretaris kwam ook ten val door de openingsfoto bij het interview. Met een bel cognac in haar hand zat zij tussen de houtsnippers op de grond van haar paardenstal. Het had de politica en haar voorlichter een aantrekkelijke manier geleken om aansluiting te zoeken bij de jonge lezersgroep van Nieuwe Revu, vertelde fotograaf Clemens Rikken. Tijdens zijn autorit naar de staatssecretaris was hij nota bene gebeld door de woordvoerder met het verzoek onderweg een fles Martell of Courvoisier aan te schaffen. Nijs bleek geen sterke drank in huis te hebben.

Ze werd voor gek versleten, in de door premier Balkenende geleide ministerraad. Het zou moeite kosten, meende hij, om haar voor het kabinet te behouden. Ook al omdat Nijs de rug recht hield en publiekelijk liet weten de journalisten in kwestie niets te verwijten. Het Revu-interview was een honderd procent correcte weergave van het vraaggesprek, verklaarde ze.

Het Tweede Kamerdebat erover liep voorspelbaar af: ‘voor het eerst in de parlementaire geschiedenis’, zoals de pers schreef, moest een bewindspersoon het veld ­ruimen vanwege boude uitspraken in een interview.

(2017) Wat hebben Gordon Winter en Annette Nijs met elkaar te maken?

Net zomin als ik in Ierland op de gedachte kwam navraag te doen bij de Nederlanders die door een voormalige spion werden beschuldigd, drong in het geval van Nijs tot me door dat het verstandig was wederhoor te plegen. Minister Van der Hoeven werd door haar bloedeigen staatssecretaris in het beklaagdenbankje gezet. Lag het niet voor de hand haar te vragen om commentaar, ook al gold hier zoals altijd dat de geïnterviewde eerstverantwoordelijk was voor wat zij zei?
Ja, zeg ik nu: Webeling en ik zouden er goed aan hebben gedaan contact op te nemen met Van der Hoeven. Hoor en wederhoor is zo ongeveer les een in elk journalistiek handboek. Waar twee vechten, hebben doorgaans twee schuld. De reactie van de minister hadden wij kunnen opnemen in een extra kader bij het interview. Andere optie: terug naar Nijs, haar confronteren met de ministeriele visie, en nog meer boven water halen.

Bij The Washington Post was mij in 1986 meerdere malen ingewreven: als een geïnterviewde behalve meningen over deze of gene ook belastende zaken van feitelijke aard aanvoert, moet je alles doen wat in je macht ligt om ze te controleren. Die krant had een hele club factcheckers in dienst. Nieuwe Revu niet één, zoals tot op de dag van vandaag het geval is bij een groot deel van de Nederlandse media.

De laatste jaren tekent zich in dit opzicht een cultuuromslag af. Kwaliteitskranten plaatsen bij een vraaggesprek regelmatig een klein stukje waarin de tegenpartij van de geïnterviewde de kans krijgt te zeggen wat volgens hem de waarheid is. Ook verschijnen nu ‘boxen’ met uitleg over de werkwijze van de journalist, zijn bronnen en de manier waarop de inhoud van het artikel is gecheckt.

Rest de vraag: waarom handelden Pieter Webeling en ik zoals we handelden? Wat meegespeeld moet hebben, is de vrees dat we deze primeur zouden mislopen. Als interviewer weet je in zo’n precaire situatie dat het benaderen van Maria van der Hoeven ertoe leidt dat een gisse spindoctor aan haar zijde nog voor het verschijnen van het artikel met een eigen verklaring komt – om zo de lont uit het kruitvat te halen. Als het interview vervolgens één of twee dagen later verschijnt, heeft het nauwelijks nieuwswaarde meer.

Maar toch: het wringt. Een van de grootste scoops die Webeling en ik op onze naam schreven, is welbeschouwd ook een van onze grotere missers. Onze professionele band met Annette Nijs is overigens altijd goed gebleven. Zo goed dat zij bereid is om op een persbijeenkomst het eerste exemplaar van deze bundel in ontvangst te nemen.  

Frénk van der Linden (Hillegom, 14 oktober 1957) is freelance journalist. Hij werkt voor NTR-radio (Kunststof), KRO-NCRV-televisie en de Volkskrant. Hij publiceerde sinds eind jaren 70 talloze interviews, reportages en documentaires en schreef diverse boeken. Samen met regisseur Gisèla Mallant maakte hij de tv-documentaires ‘Verloren band’ en ‘Het spoor naar Auschwitz’. Van der Linden is een regelmatige gast in De Wereld Draait Door en het Mediaforum op Radio 1. Hij is initiatiefnemer en presentator van het jaarlijkse Grote InterviewGala en hij geeft masterclasses interview­techniek.

coverfrenk
Frénk van der Linden: Onder Hollandse Helden: Valkuilen en levenslessen van een vragensteller. Uitgeverij Luitingh-Sijthoff, ISBN 9789024579105, Circa 700 pagina’s, € 24,99. Het boek verschijnt op 14 okto­ber. Diezelfde dag gaat in museum De Fundatie in Zwolle de tentoonstelling ‘Onder Hollandse Helden’ van start. Daarin gaan 25 journalistieke portretten van Van der Linden een dialoog aan met beeldende kunstportretten (schilderijen, tekeningen, foto’s). De tentoonstelling opent op de dag dat Van der Linden 60 wordt en loopt tot 7 januari 2018.

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.