TU Eindhoven publiceert rapport over conflict met universiteitsblad

Op de achtergrond speelden er toen al langer een conflict tussen de universiteit en Cursor. In juni 2021 publiceerde Cursor een reeks artikelen over sociale onveiligheid op de universiteit, hetgeen leidde tot een botsing tussen het College van Bestuur en de hoofdredacteur. In een gesprek tussen het College krijgt de hoofdredacteur te horen dat hij wordt ‘uitgekotst’ en hij een ‘gebrekkig moreel kompas’ heeft.

Cursor besluit het laatste deel van het drieluik van artikelen niet te publiceren. De verhoudingen zijn op dat moment al dusdanig verslechterd dat het College de hoofdredacteur twee maanden later meedeelt dat het vertrouwen weg is. Volgens de onderzoekscommissie (lees hier het hele rapport in .pdf) is de hoofdredacteur vanaf dat moment ‘aangeschoten wild’.

Lees ook: Homepage op zwart: redactie Eindhovens universiteitsblad voelt zich beperkt in haar journalistieke vrijheid

In juni 2023 doet Cursor-redacteur Bridget Spoor een melding van ‘censuur’ bij de directeur van CEC (Communicatie Expertise Centre) van de universiteit, waar Cursor onder valt. De hoofdredacteur voelt zich volgens Spoor niet meer vrij om artikelen van haar hand te publiceren. Uit het onderzoek blijkt dat er sprake was van een ‘onrechtmatigheid’ en een ‘misstand’. Nadat een ‘liaison’ tussen de redactie en het universiteitsbestuur werd ingesteld, ontstaan er meer spanningen. Hoofdredacteur Konings maakt daarop de redactie deelgenoot van frictie tussen hem en het universiteitsbestuur.

De melding van redacteur Spoor is volgens het onderzoek gegrond; het College van Bestuur krijgt de suggestie om ‘professionele afstand’ te houden van de inhoudelijke journalistiek.

Met het vertrek van hoofdredacteur Konings is Roy op het Veld sinds medio november 2023 aangetrokken als nieuwe hoofdredacteur van Cursor.

Na jouw komst als hoofdredacteur liet het onderzoeksrapport nog lang op zich wachten.
‘Te lang, als je het mij vraagt. Maar het is niet zo dat ik in die tussentijd stilgezeten heb. Er zijn verbeteringen nodig bij Cursor: een nieuw redactiestatuut, een nieuw plan voor de redactie, een nieuwe redactieraad.’

Na het lezen van het rapport beklijft mij vooral dat jullie redactiestatuut vanuit meerdere perspectieven geïnterpreteerd kan worden.
‘In het oude redactiestatuut stond dat bij publicaties het belang van de universiteit meegewogen moet worden. Dat is in essentie de bron van het conflict. Want wat is het belang van de universiteit? Je kan argumenteren dat het belang van de universiteit is dat misstanden worden aangekaart en dat daar over wordt geschreven. Transparantie is de eerste stap naar een oplossing. Maar met “het belang van de universiteit” kun je het ook interpreteren vanuit de reputatie van de instelling. Dan krijg je een discussie waar je niet snel uitkomt.

Die zin heb ik verwijderd uit ons nieuwe statuut. Ik heb veel gesproken met andere onafhankelijke hoger onderwijsmedia, gekeken hoe zij dat hebben opgelost. In het nieuwe statuut staat dat de redactie van Cursor niet meer het belang van de universiteit moet wegen, maar dat de redactie dienstbaar is aan de hele gemeenschap van de TU.’

Op welke punten is het redactiestatuut nog meer gewijzigd?
‘We maken een knip tussen de organisatorische inbedding van de redactie in de universiteit en onze redactionele verantwoording. Sommige universiteitsbladen zijn een stichting, andere hangen onder de secretaris van de universiteit. Uiteindelijk maakt het niet zoveel uit hoe je redactioneel bent opgehangen: je hebt budget nodig, computers, een plek om te werken. Daar heb je toch een operationele uitgever voor nodig.’

In het oude redactiestatuut stond dat de redactieraad moest meekijken bij publicaties van artikelen die mogelijk ‘gevoelig’ waren.
‘Als hoofdredacteur ben ik nu verantwoordelijk voor alle uitingen van Cursor. Dat de redactieraad al vooraf moest meekijken was een lijn van beïnvloeding op de redactie die niet wenselijk is. En de redactieraad bestond niet uit mensen met ervaring in de journalistiek.

Al voor publicatie verantwoording afleggen over je artikelen is zoals een permanente motie van wantrouwen. De redactieraad toetst nu alleen achteraf. Er zijn externe leden aan de raad toegevoegd met ervaring in de journalistiek. Zodat de raad ook echt een onafhankelijke positie heeft tegenover de universiteit en het belang van de redactie kan verantwoorden.’

Wat zijn de lessen die je uit dit conflict geleerd hebt?
‘In de eerste plaats moet de uitgever zich niet bemoeien met de journalistiek. Dat zorgt voor gedoe. Journalisten willen niet door de macht gecontroleerd worden, zij controleren de macht. Die bemoeienis leidt per definitie tot conflictueuze situaties. Anderzijds mag aan de journalistieke zorgvuldigheid niet getwijfeld worden. Stukken hoeven niet leuk te zijn voor de universiteit, ze moeten wel overtuigen, gebaseerd zijn op feiten.’

Toch is het rapport ook multi-interpretabel. Er wordt geen oordeel geveld of het artikel in kwestie nou deugde of niet, van ‘stelselmatige beïnvloeding’ van de redactie is geen sprake, stelt de commissie.
‘Het zwakke punt van het onderzoek is dat er geen journalistiek inhoudelijk oordeel wordt geveld. Daardoor blijft het rapport een beetje in de lucht hangen.’

Je kunt er dus eigenlijk geen punt achter zetten?
‘Voor mij is het een prima rapport. Want ik ben geen onderdeel van het conflict en ik wil er ook geen onderdeel van zijn. Ik moet met open vizier met iedereen in gesprek. Er was een flinke vertrouwenscrisis, hè, aan beide kanten. Daar moet ik afstand bewaren. Inhoudelijk ga ik mij er ook niet over uitlaten, we moeten vooruit.

Als redactie is de journalistiek onze verantwoordelijkheid, we moeten zorgen dat daar niks op aan te merken is. De journalistieke onafhankelijkheid kun je pas goed claimen als er niks aan te merken valt op de journalistieke kwaliteit.’

Hoe ben je daarin te werk gegaan?
‘Er zijn heidagen geweest: we hebben een nieuwe redactieformule opgezet, een redactieplan in de steigers gezet. Die staan op het punt om officieel bekrachtigd te worden. Ik denk dat er een nieuwe toekomst is voor Cursor.’

Wat trof je aan op de redactie bij jouw komst?
‘Boosheid, wantrouwen, zowel op de redactie als daarbuiten. De hoofdredacteur was op non-actief gesteld, tegelijkertijd zette de redactie de website op zwart: beide zijn zeer ingrijpende maatregelen. Er was nood aan een nieuwe richting voor de redactie om in te slaan en nieuw leiderschap.’

En hoe nu verder?
‘We moeten ’t weer over de inhoud hebben. Er is lezersonderzoek gepleegd: wat willen onze lezers eigenlijk? We maken mooie verhalen over de TU, tegelijkertijd zijn we luis in de pels en benoemen we wat er niet goed gaat. Ook op de TU hebben we demonstraties over Gaza, de discussie in hoeverre de universiteit samen moet werken met de fossiele industrie: dat zijn relevante kwesties in het academische debat waar wij verslag van doen.

En er is enige empathie nodig tussen de redactie en het bestuur van de universiteit. Diplomatiek gevoel, niet op alles reageren als een stier op een rode lap. Dat vraagt wat tact van beide kanten. Je kunt nog zo’n goed redactiestatuut hebben - uiteindelijk gaat het om mensen, om humeuren en temperamenten.’

Naschrift, dinsdag 4 juni 2024: Cursor-redacteur Bridget Spoor spant een rechtszaak aan tegen de TU Eindhoven om te eisen dat het onderzoeksrapport volledig gepubliceerd wordt, inclusief enkele passages die nu zijn zwartgelakt.