website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Exclusieve inhoud Sluiten

Een NVJ-lid heeft dit artikel met je gedeeld. Gratis een maand alles lezen? Klik hier.

Een NVJ-lidmaatschap geeft je recht op:

  • Persoonlijk advies
  • Juridisch advies & rechtsbijstand
  • Perskaart
  • Korting op cursussen
  • Villamedia magazine

Word lid Verder lezen

Rinske Bijl handelde spontaan als vriend, niet als journalist. Daar heeft ze van geleerd

Rinske Bijl — Geplaatst op dinsdag 30 oktober 2018, 11:14

© Maaike Putman

Persoonlijk Voor een lang verhalend artikel is een goede relatie met je hoofdpersoon essentieel. Maar je kan hier ook te ver in gaan, ondervond freelance journalist Rinske Bijl. In een persoonlijk verhaal vertelt ze hier wat ze ervan heeft geleerd. Ze weet nu dat een goede relatie vooral betekent dat je heel eerlijk bent over je rol als journalist.

Toen Amadou ’s ochtens wakker werd had hij geen idee waar hij was. Er waren mannen in de kamer. ‘Maak je geen zorgen, je bent in Nederland’, vertelden ze hem. ‘We brengen je straks naar je hotel.’ Hij voelde zich suf en verward. Hij keek om zich heen. Langzamerhand drong het tot hem door dat het foute boel was. Het zou anderhalf jaar duren voordat hij weer kon ontsnappen.

Zo had het verhaal moeten beginnen. Het schokkende verhaal van de toen 26-jarige Amadou* uit Senegal, die bij aankomst op Schiphol recht in de armen van een criminele bende liep. Vanuit een Nederlandse woning werd hij anderhalf jaar lang gedwongen tot prostitutie. Amadou vertelde me zijn verhaal op een zonnig terras in een slaperig dorp, vlakbij het asielzoekerscentrum waar hij toen al een jaar verbleef. Ik was onder de indruk en ging samen met een collega op onderzoek uit.

Lege handen
Amadou’s verhaal stond niet op zichzelf, bleek al snel. Mannelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting stonden echter nauwelijks op de radar van politie en hulpinstanties. We besloten er daarom een lang, verhalend artikel over te maken, met Amadou als onze hoofdpersoon. Gelukkig wilde hij graag meewerken, terwijl hij in het AZC op de uitslag van zijn asielprocedure wachtte. Zo konden we van dichtbij meemaken hoe de IND, zijn advocaat, de politie en hulpverleners reageerden op wat hem was overkomen.

Na een paar maanden regelmatig contact met Amadou wisten we alles over de problemen waar slachtoffers in Nederland mee worstelen. Maar gaandeweg ontstond er voor onszelf ook een probleem: de seksuele uitbuiting waar hij ons over had verteld, was op geen enkele manier te checken of te bewijzen.

Dat betekent natuurlijk niet dat het niet waar is. Maar wel dat wij het artikel niet konden publiceren. Daarmee kwamen we in een lastig parket terecht. Want precies dáárover had het moeten gaan: de muur van ongeloof waar mannelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting tegenaan lopen. De vooroordelen waar met name West-Afrikaanse mannen mee te maken krijgen, als zij om hulp vragen. En de frustratie dat door datzelfde gebrek aan bewijs daders vrijuit gaan en slachtoffers aan hun lot overgelaten worden.

Ineens bevonden wij ons aan de kant van de instituties die we bekritiseerden. Ook wij konden niks met zijn verhaal als het niet te bewijzen was. In een laatste poging het artikel te redden, stelden we hem een aantal kritische vragen hierover. Was er dan echt geen enkel bewijs te vinden? De volgende dag liet hij via WhatsApp weten niet langer mee te willen werken aan ons artikel. Nog een paar dagen later verbrak hij alle contact.

Een pijnlijke situatie voor beide partijen. Wat was hier nou mis gegaan?

Alarmbel
Voor mij was het de eerste keer dat ik aan zo’n groot verhalend project werkte. Dat je een band moet opbouwen met je hoofdpersoon om toegang tot informatie te krijgen, leek me vanzelfsprekend. En natuurlijk moet je daarbij eerlijk zijn over je intenties en voldoende afstand bewaren om nog kritisch te kunnen zijn. Maar als je iemand beter leert kennen, blijkt dit toch wat minder helder dan het vooraf lijkt. Zeker omdat Amadou in de loop van het project steeds verder in de misère terechtkwam.

Toen ik hem voor het eerst ontmoette, wachtte hij vol goede hoop in het AZC op zijn verblijfsvergunning. Zijn asielverzoek werd afgewezen, en dus had hij niks meer: geen inkomen, geen dak boven zijn hoofd, geen toekomst in Nederland. Ik was de eerste die hij belde om te vertellen dat hij het AZC uit moest. Eigenlijk had er toen al een alarmbelletje bij me moeten gaan rinkelen. Maar op dat moment handelde ik spontaan als vriend, niet als journalist. Ik nam hem mee naar een spreekuur voor ongedocumenteerden, in de hoop dat zij onderdak voor hem konden vinden. Eenmaal daar aangekomen zette ik wel gauw mijn journalistieke pet weer op. Mocht ik ook een stapeltje kopieën van de documenten die hij aan de maatschappelijk werker overhandigde?

Ik had me van tevoren niet gerealiseerd hoezeer die verschillende rollen door elkaar heen kunnen gaan lopen. Amadou en ik konden het prima met elkaar vinden. Het was niet moeilijk vrienden met hem te worden, hij was altijd vrolijk en geïnteresseerd. Ondertussen trok ik me zijn lot aan: waarom kreeg hij geen enkele hulp nadat hij op zo’n afschuwelijke wijze was vastgehouden en uitgebuit? Waarom wilde Nederland hem zonder pardon het land uitzetten, na alles wat hem hier was overkomen?

Bondgenoten
Natuurlijk kon ik hem niet redden, en dat is ook nooit mijn doel geweest. Voor mij stond zijn verhaal symbool voor een veel groter probleem: de blinde vlek bij instanties en hulpverleners voor mannelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting. Maar hoe duidelijk was dat eigenlijk voor Amadou?

Misschien waren wij zijn laatste strohalm. Misschien hoopte hij dat de instanties hem wél zouden erkennen als slachtoffer, als het artikel eenmaal gepubliceerd was. Dat maakte dat hij – net zo goed als ik – een belang had bij onze vriendschappelijke relatie. Was dat eigenlijk wel een eerlijke ruil? Ik werkte aan een project, maar zijn toekomst stond op het spel.

De hoop op erkenning zag hij vervliegen toen ik hem vertelde dat we echt bewijzen nodig hadden om zijn verhaal te kunnen publiceren. Ineens had ik mijn journalistieke pet weer opgezet, en bleek toch niet zijn onvoorwaardelijke bondgenoot te zijn. Ik had natuurlijk veel eerder open kaart met hem moeten spelen. Ik wist al die tijd donders goed dat we die bewijzen nodig hadden. Maar ik wilde zo graag zijn vertrouwen winnen, en laten zien dat ik hem wél geloofde. Dat maakte het steeds moeilijker om nog kritische vragen te stellen. Toen ik dat uiteindelijk toch deed, verbrak hij het contact. Misschien had hij dat ook wel gedaan als ik die vragen eerder had gesteld. Maar dan was ik wel eerlijker tegen hem geweest. Bovendien had ik mezelf er ook een hoop tijd mee bespaard.

Opluchting
Gek genoeg voelde zijn berichtje dat hij niet meer mee wilde werken als een enorme opluchting. Natuurlijk vond ik het pijnlijk dat het zo was gelopen. Maar voor het project was het een uitkomst. Ik was hier zo persoonlijk betrokken bij geraakt, dat ik niet meer de moed kon opbrengen om zelf de stekker eruit te trekken. Nu was de mist opgetrokken en konden we verder.

In de maanden dat we met Amadou optrokken hadden we ook naar andere mannelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting gezocht. Een hulporganisatie had ons in contact gebracht met een slachtoffer die zelf niks te winnen had bij media-aandacht. Deze man gaf ons direct inzage in zijn juridische dossier, waar we een berg bewijzen aantroffen: van medische rapporten tot het proces verbaal van zijn aangifte. Dus werd hij onze nieuwe hoofdpersoon. We ontmoetten hem een paar keer, en hielden daarbij stevig onze journalistieke pet op.

In dit geval leverde een beetje meer afstand uiteindelijk wél een verhaal op. Ik weet nu dat een goede relatie vooral betekent dat je heel eerlijk bent over je rol als journalist en wat de ander van je kan verwachten. Zodat je hoofdpersoon zélf de keuze kan maken of hij of zij onder die voorwaarden mee wil werken.

Rinske Bijl (41) is freelance journalist en fotograaf. Ze schrijft over migratie en duurzaamheid voor onder meer OneWorld en Down to Earth. De zesdelige serie over mannelijke slachtoffers van seksuele uitbuiting is te lezen op OneWorld. Zie ook: www.rinskebijl.nl

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Journalist van het jaar 2018

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.