Recensie: Giftig gedoe op de werkplek - ‘Ook verguisde presentatoren hebben recht op hulp en advies’

Het boek met de ondertitel ‘Van agressief gedrag naar sociale veiligheid’ is akelig actueel, nu vooral de misstanden bij The Voice, DWDD en NOS Sport de aandacht trekken. De auteurs omschrijven de werkvloer - waar dan ook - als een gevaarlijke jungle waar ongewenst gedrag geen incident is, maar de sfeer regelmatig verstiert. Net als het pas verschenen ‘Het waait niet vanzelf over’ van vertrouwenspersoon Natasja van Schaik is hun boek leerzaam voor iedereen die genoeg heeft van ‘chronische klootzakkerij’.

Volgens Koetsenruijter en Van der Loo, twee experts in psychologische veiligheid, is de kans groot dat het misgaat als er sprake is van groepsdruk of bepaalde risicofactoren. ­’s Avonds en in het weekend werken is er zo een. Hoge ambities en los-vaste contracten staan ook op het lijstje. De auteurs geven spraakmakende voorbeelden van opborrelende oerdriften, intimidatie en discriminatie, ook in de media. Ze raden ondernemingsraden aan actiever te reageren op misstanden. Klachtenprocedures moeten minder rigide en afstandelijk worden en datachecks helpen: hoe hoog is het ziekteverzuim, hoeveel freelancers werken er, is er genoeg toezicht tijdens het werk?

Het boek van Van Schaik is bedoeld voor leidinggevenden die ongewenst gedrag willen tegengaan. ‘We moeten leren aanspreken en aangesproken worden’, schrijft zij. ‘Dat is onwennig en spannend, maar niet onmogelijk.’ Leidinggevenden moeten erkennen dat ze een machtspositie hebben. Ze moeten zich ervan bewust zijn wanneer ze die inzetten en vaker bij zichzelf te rade gaan of ze wel het goede voorbeeld geven.

‘Kleine dictator’
Nog even terug naar Van Nieuwkerk, door de auteurs van ‘Giftig gedoe op de werkplek’ omschreven als een kleine dictator. Eind november verbrak hij de banden met zijn werkgever omdat hij zich onder druk voelde staan om in een persverklaring spijt te betuigen. ‘Hij moest het toen zelf maar zien te rooien. De werkgever heeft de complete verantwoordelijkheid bij de dader gelegd in plaats van te erkennen dat het onder hun toeziend oog jarenlang ontzettend misging.’

Feitelijk (en taalkundig) klopt de laatste zin niet. BNNVARA heeft zowel intern als publiekelijk excuus aangeboden en alle (oud-)medewerkers van DWDD uitgenodigd voor een gesprek. Het klinkt te kort door de bocht dat de omroep Van Nieuwkerk heeft aangezet tot het verbreken van de samenwerking.

De auteurs hebben wel een punt dat er na onthullingen over misstanden teveel wordt gefocust op zondebokken en te weinig op het systeem. Zij wijzen er terecht op dat het vaak aan nazorg ontbreekt. Ook de beschuldigden moeten hulp en advies krijgen. Als zij over de schreef zijn gegaan, zouden ze bijvoorbeeld in therapie kunnen. Misschien iets voor de kleine dictator.