Print is dood, maar Hard//hoofd verschijnt (waarschijnlijk) weer op papier

Voor eind juli moet de klus geklaard zijn. Dan moet Hard//hoofd tenminste duizend mensen gevonden hebben die bereid zijn om 2,50 euro per maand te betalen om tweemaal per jaar een fysiek magazine van 120 pagina’s te ontvangen. De maand is nog niet voorbij, maar op het moment van schrijven hebben zo’n 753 geïnteresseerden zich gemeld. Het is een gewaagd experiment in een tijdperk waarin de nadruk steeds meer op online komt te liggen, in plaats van print.

En dat terwijl Hard//hoofd in 2010 werd opgericht als een nadrukkelijk online literair tijdschrift. In 2019 scheerde het platform langs de rand van de afgrond. De nood was zodanig groot dat er een campagne werd gestart het hoofd boven water te houden.

‘We hadden het nog nooit gedaan’
Met het geld van de campagne kon in 2020 onder meer een groot jubileumfeest worden georganiseerd, dat door de pandemie in het water viel. Er werd later opnieuw campagne gevoerd zodat het evenement alsnog kon plaatsvinden en uitgenodigde artiesten konden worden betaald.

Met het geld dat er overbleef werd er in 2021 voor het eerst een ‘echt’ papieren magazine gedrukt, legt uitgever Mark de Boorder uit. ‘We hadden het nooit gedaan, maar de droom hadden we altijd al’, voegt chef magazine Marte Hoogenboom toe.

Sindsdien zijn er twee papieren magazines uitgegeven, ieder in een oplage van duizend stuks. ‘Er is blijkbaar toch voldoende vraag naar’, zegt De Boorder, ‘want ze vonden gretig aftrek’. ‘Daarom besloten we dit jaar een abonnementsmodel op te zetten.’ Met duizend ‘trouwe lezers’ is het volgens de uitgever economisch rendabel om twee keer per jaar een blad van 120 pagina’s uit te geven.

Een aanzienlijk deel van de ondersteuners wordt ook zogeheten ‘kunstdonateur’. Voor 5 euro per maand ontvangen ze naast de twee fysieke exemplaren ook één keer per jaar een kunstwerk van een ‘veelbelovende, jonge kunstenaar’.

Het betekent overigens niet dat Hard//hoofd de focus volledig verlegt van web naar print, benadrukt hoofdredacteur Jochum Veenstra. De artikelen uit het papieren magazine zullen - uiteindelijk - ook online verschijnen.

Hoewel het platform nadrukkelijk werd opgericht als digitaal tijdschrift, heeft print toch z’n charmes, bleek: ‘Het biedt in de opmaak meer ruimte aan tekst en beeld.’ Hoogenboom: ‘Het samenspel van verhalen en beelden komt in print nog beter tot zijn recht’.

Hoofdredacteur Veenstra komt van origine uit de theaterwereld, waar beeld en tekst altijd samengaan. ‘Illustraties en tekst hebben veel invloed op elkaar, dat komt online minder goed tot z’n recht.’

Beter tot z’n recht in print
Op de website zijn betaalmuur noch advertenties te vinden. Dat is een bewuste keuze. ‘We willen onze auteurs en illustratoren een podium bieden met een zo’n groot mogelijk publiek, terwijl ze nooit de druk voelen om te schrijven voor de clicks’, legt De Boorder uit. Marte Hoogenboom, chef magazine: ‘In print komen die verhalen wel veel beter tot hun recht’. Met het uitbrengen van twee magazines per jaar hebben ze ook vaker reden om campagne te voeren, om zo het bereik van het platform te vergroten. Veenstra. ‘Het is voor ons een belangrijke voorwaarde: de papieren versie moet een meerwaarde hebben. De vormgeving - we hebben een fantastische vormgever, Mark van Wijk - moet de tekst echt tot leven brengen.’

De chef magazine dacht eerst dat het ‘een boekje’ zou worden, ter grote van het formaat van ‘een schoolschriftje’. Maar uiteindelijk werd het ‘een levend project’, dat in haar ogen ‘een collectief kunstwerk’ is van schrijvende redacteuren, fotografen, illustratoren en vormgevers.

Fysiek product
Vinden ze zichzelf pioniers die tegen de gangbare stroom inzwemmen? Er volgt een stilte van seconden. ‘Ja en nee’, zegt Hoogendoorn twijfelend. ‘Het is natuurlijk ongebruikelijk om naar papier te gaan. Toen Hard//hoofd in 2009 begon, was het internet het Wilde Westen, waar je je plek kon veroveren. In de laatste jaren ontdekten we dat er een groeiende behoefte is aan een fysiek product, iets dat je kan vasthouden en niet op de achtergrond verdwijnt.’

Want het nadeel aan een ‘levende website’, zegt Hoogenboom, is dat pareltjes snel verdwijnen - en dat is zonde. ‘Een stap naar papier’, vindt de uitgever, ‘ligt goed in lijn met wat Hard//hoofd online al doet’.  ‘We publiceren essays, poëzie, fictiestukken. In combinatie met illustraties komt dat op papier heel erg goed tot z’n recht’, stelt Hoogenboom. Veenstra: ‘We denken dat mensen op die verhalen zitten te wachten - op papier’.

Lachend zegt Veenstra: ‘We doen ’t niet uit recalcitrantie of omdat we zomaar tegen de stroom in willen zwemmen’.

Ondanks alle mogelijkheden moet het papieren magazine uiteindelijk doen wat je online niet altijd goed kan: rijk illustreren en vormgeven, de tekst laten spreken. ‘Een papieren magazine’, zegt Hoogenboom, ‘doet iets driedimensionaals wat je op een tweedimensionaal computerscherm niet kan.

Moet 2023 dus, kortom, het jaar van Hard//hoofd worden? ‘Hopelijk ieder jaar’, lacht De Boorder. ‘Ieder jaar weer een beetje meer. Ik hoop vooral dat het lukt.’

De campagne voor het papieren magazine van Hard//hoofd vind je hier.