— dinsdag 28 april 2015, 11:28 | 0 reacties, praat mee

Pleidooi voor een meer intelligente definitie van verificatie

De tsunami van elektronische informatie houdt maar aan. De datastromen verbreden zich, maken zich los van kabels en ‘aangelijnde’ apparaten en worden mobieler en vluchtiger. Er komen ook meer middelen voor het doorzoeken van al die informatie. ‘Data mining’ is niet nieuw. In de wetenschap is men er al drie, vier decennia mee bezig en geheime diensten als de NSA en de Britse GCHQ beschikken inmiddels over uiterst geavanceerde programmatuur voor het analyseren van Big Data en grootschalig E-Traffic. In het bedrijfsleven is Big Data-analyse een uiterst lucratief business model geworden, getuige de successen van Google en Facebook.

De journalistiek heeft hier lang achteraan gehobbeld maar is een jaar of tien, vijftien geleden dan toch begonnen bezig met een inhaalslag – eerst onder de noemer ‘Computer Assisted Reporting’ en daarna als ‘datajournalistiek’ (deze nerdy discipline telt overigens een opmerkelijk hoog aandeel vrouwen). Journalisten maken steeds handiger gebruik van internetzoekmachines (die zelf almaar intelligenter worden) en er duiken de laatste jaren ook slimme programma’s op voor het verzamelen (scrapen) en systematisch doorzoeken van data van websites, uit mobiele communicatie en van de sociale media. Het nieuwste buzzword in dit veld is ‘User Generated Content’ (UGC) - informatie en beelden die door het publiek worden geproduceerd en verspreid via Twitter, Facebook, en mobiele apparaten. 

Het ‘Verification Handbook for Investigative Journalism’, geeft een beeld van het instrumentarium dat de datajournalistiek intussen tot haar beschikking heeft. Meer dan een impressie kan het in de tien hoofdstukjes niet bieden. Dat geeft ook niet, want er is op dit gebied veel te vinden – op internet maar ook in de talloze workshops, trainingen en conferenties, waar je tegenwoordig bijna over struikelt.

Ook deze uitgave (een aanvulling op een eerder verschenen ‘Verification Handbook for Emergency Reporting’) bevat de nodige nuttige tips & tricks. Twee dingen vallen op. In de eerste plaats worden ‘onderzoek’ en ‘verificatie’ min of meer als synoniemen gebruikt. Dat weerspiegelt het feit dat het internet notoir onbetrouwbaar is. Online research (en daar gaat dit handboek met name over) is dus per definitie tegelijkertijd een onderzoek naar de betrouwbaarheid van de achterliggende bronnen.

In de tweede plaats zien de meeste auteurs ‘verificatie’ eigenlijk als ‘fact checking’. Feiten kloppen en bronnen zijn authentiek, of ze zijn dat niet. Zo’n digitale benadering doet de complexe onderzoeksjournalistieke werkelijkheid echter onvoldoende recht. Recent ontstond in de VS ophef over een artikel in Rolling Stone over seksuele intimidatie op universiteiten. De auteur en de hoofdredactie hadden zó geloofd in de betrouwbaarheid van een cruciale hoofdpersoon en waren zó bang geweest haar medewerking te verspelen, dat ze ten prooi waren gevallen aan ‘confirmation bias’ – in goed Nederlands: tunnelvisie. De zaak maakte nog eens duidelijk dat verificatie niet alleen gaat over feiten maar ook over duiding, context en interpretatie. Net als rechercheurs in moordzaken moeten ook journalisten, zeker in gevoelig onderzoek, hun eigen kritiek organiseren en open staan voor onwelgevallige feiten en verklaringen die een verhaal of casus onderuit (zouden kunnen) halen.

Het enige artikel in dit handbook dat grondstof voor zo’n meer intelligente definitie van verificatie biedt, komt van Dr. Hauke Janssen, het hoofd documentatie van Der Spiegel. Dit Duitse weekblad heeft een 70-tal ‘documentatiejournalisten’ in dienst, veelal specialisten in een bepaald thema of discipline. De redacteuren overhandigen hen niet alleen hun conceptartikel maar ook hun researchmaterialen. De documentatiejournalisten bekijken niet alleen of de feiten kloppen maar ook of de interpretaties daarvan verantwoord zijn. Bij complexe onderwerpen doen ze eventueel zelf aanvullend onderzoek of analyseren ze hoe controversieel de gehanteerde uitgangspunten en visies zijn. ‘Fact checking’ op niveau dus, waar ook media en journalisten zonder zo’n batterij aan deskundigen achter zich een voorbeeld aan kunnen nemen.

Craig Silverman (editor): Verification Handbook. A definitive guide to verifying digital content for emergency coverage. Een gratis elektronische uitgave van het European Journalism Center in Maastricht.

cop 2019

Praat mee

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.