Opinie: ‘Op1 kende vrijwel nooit een dieptepunt’

De talkshow Op1 eindigde vorige week na een periode van 4,5 jaar. Ter gelegenheid daarvan schreven een aantal kranten artikelen, waaronder de Volkskrant, door Alex Mazereeuw met onder andere de volgende citaten: ‘Een chaotische duiventil die afzakte van dieptepunt naar dieptepunt’. ‘Controversiële gasten als Maurice de Hond en oprichter van actiegroep Viruswaarheid Willem Engel? Bij Op1 kan er best een plekje worden vrijgemaakt.’
En: ‘Op1 zal vooral de boeken ingaan als de talkshow van Kleintje Pils, Ter Apel, Sinterklaas Jan Slagter en een Wikipedia-pagina met 30 presentatoren.’

Soms droom ik er weleens van om eens twee weken lang de ochtendkranten te recenseren aan onze talkshowtafel. Welke krantenkoppen de lading van het artikel niet dekten, welke artikelen bestonden uit schaamteloos overgeschreven en niet verder gecheckte persberichten, welke mislukte foto’s er stonden, waar de tikfouten zaten en waar er weer eens te weinig wederhoor werd toegepast.

‘Er gaat een hoop mis’
We zouden het er moeiteloos elke avond over kunnen hebben. Wie kritisch naar de kranten kijkt ziet dat er een hoop misgaat, bijna op dagelijkse basis. Het is niet voor niets dat er diep in de krant weggestopte rubriekjes zijn waarin, om pijnlijke rectificaties te voorkomen, fouten worden hersteld en er zelfs speciale ombudsmannen worden aangesteld die een dagtaak hebben aan zich afvragen of de krant het allemaal wel goed doet.

Redacteuren, verslaggevers en fotografen worden soms ontslagen zonder dat de buitenwereld er ooit van hoort.

De grote kracht van een talkshow ten opzichte van de krant is dat een talkshow op nationale tv veel zichtbaarder is en dat alles wat daar gebeurt meer impact heeft. Dat is tegelijkertijd ook de tragiek; dat iedereen zich er meteen een genadeloze mening over vormt, niet gehinderd door enige kennis over het maken van tv-programma’s.

Welke tv-programma’s hebben de artikelenschrijvers gemaakt in hun carrière? Bij welke talkshow hebben zij ooit de beslissingen genomen? Informeert de krant ooit weleens naar het waarom van bepaalde onderwerpen bij de talkshow voordat er een mening over in de krant wordt gezet?

Mij is bijvoorbeeld nooit gevraagd wat er in Ter Apel werkelijk is gebeurd achter de schermen; nog steeds ben ik apetrots op die uitzending. Het is zó makkelijk om mee te gaan in het frame en napapagaai-circuit dat veel media gebruiken zonder de feiten even na te trekken.

‘Alle bestaande tv-wetten herschreven’
En zou het misschien kunnen zijn dat we juist trots zijn op een Wiki-pagina met 28 presentatoren (en geen 30!) omdat we daarmee alle bestaande tv-wetten hebben herschreven? Willem Engel werd bij Op1 in 4,5 jaar tijd 1 x kort aan het woord gelaten op de dag dat hij een rechtszaak tegen de overheid won; op dat moment was dat relevant en had dat serieuze consequenties voor het coronabeleid van de overheid.

Dan hebben we het dus over 1 keer: de Volkskrant bijvoorbeeld schreef in die tijd 28 keer een artikel over Engel; hij werd uitvoerig aan het woord gelaten en er waren zelfs artikelen waarin met een zekere bewondering zijn prestaties werden beschreven. Hoe fair is het dan om Op1 te verwijten dat we ‘voor de controversiële Willem Engel best een plekje vrijmaken?’

En Maurice de Hond dan? In 2007 werd hij veroordeeld tot een schadevergoeding aan de klusjesman. Dat was voor de Volkskrant geen belemmering om hem daarna nog 9 jaar lang met enige regelmaat columns en opiniestukken te laten publiceren.

Wij geloven als redactie ook in tweede en derde kansen van mensen en zagen geen reden waarom we Maurice de Hond 15 jaar na dato nog steeds gecanceld moesten houden, terwijl hij op een aantal terreinen een onomstreden deskundigheid bezit.

In een paar van de 1159 uitzendingen gingen er dingen mis ja. Wij voeren de gesprekken live en hebben nooit helemaal in de hand wat gasten zeggen en kunnen ook nooit 100 % voorkomen dat ze struikelen over een opstapje.

Heel anders dan bij de krant, waar je de interviews nog eens eindeloos kunt nalezen, in de spontaniteit onhandig geformuleerde vragen bij publicatie achterwege kunt laten en de citaten kunt laten accorderen door de geïnterviewden voordat je tot publicatie overgaat.

Vergrootglas
En stel dat het de voorbeelden zouden zijn die voor de zoveelste keer werden opgeschreven, dan nog ging er ontzettend veel méér goed in de ruim 6000 onderwerpen (met 9000 gasten) die we hebben aangepakt. Juist omdat we weten dat we als tv-talkshow onder een vergrootglas liggen kunnen we ons veel minder fouten veroorloven dan een krant.

Daarom zijn we zorgvuldiger, voorzichtiger en degelijker en gaat er procentueel maar een fractie mis ten opzichte van wat er niet klopt in de krant.

En dat is geen verwijt; de dingen gaan zoals ze gaan en fouten maken hoort erbij, ook in de krant, daar hoeven we niet spastisch over te doen. Maar is het dan nog steeds terecht om Op1 zo negatief af te rekenen?

De kijkcijfers bewijzen volgens de Volkskrant dat de dood van Op1 zich voltrok vol chagrijn. Die cijfers lijken met gemiddeld ruim 500.000 een stuk minder dan vroeger. Waar voor het gemak even totaal aan voorbij wordt gegaan is dat het vergeleken wordt met ruim 1 miljoen kijkers uit de pandemieperiode waarin heel Nederland thuiszat en er een enorme informatiebehoefte was.

Ook wordt even vergeten dat er inmiddels een nieuw kijkcijfermeetsysteem is ingevoerd waardoor er, puur door een andere telmethode, ineens 250.000 kijkers per dag minder zijn. Ook wordt niet vermeld dat de concurrerende talkshow op RTL op dit moment gemiddeld hetzelfde aantal kijkers haalt. Het leest dus lekker weg in het artikel maar een wetenschapper zou onmiddellijk gehakt maken van de gedane beweringen. Appels met peren vergelijken noemen ze dat.

Dikke huid
Kritiek zijn we gewend bij Op1, we hebben een dikke huid. Deze week valt het team uit elkaar, na 4,5 jaar keihard knokken. We waren er altijd; 51 weken per jaar, soms 7 dagen in de week, we stampten vaak in een paar uur extra uitzendingen uit de grond als de actualiteit daarom vroeg.

Let wel: de krant komt nooit met extra edities als er groot breaking-news is. En tijdens zomerperiodes, als wij gewoon op volle sterkte doorwerken en onze gebruikelijke uitzendlengte overeind houden, reduceert het aantal krantenpagina’s. Op feestdagen is de krant er niet, wij wel. We hebben ons te pletter gewerkt, vol passie en enthousiasme.

De negatieve tendens in veel van die krantenartikelen deze dagen doet daaraan geen recht. Zoals ik heb laten zien wordt een loopje genomen met de feiten, kunnen de gedane beweringen niet worden onderbouwd en wordt er selectief geshopt in al eindeloos herkauwde gebeurtenissen die de negatieve insteek goed uitkomen.

Dat verdient mijn team niet deze dagen; dat we moeten stoppen is al moeilijk genoeg.
De Volkskant heeft geschreven, mijn team heeft het gelezen. Ik hoop alleen dat er een volgende keer door krantenjournalisten iets langer wordt nagedacht over welk effect een aantoonbaar feitenvrij en gemakzuchtig geschreven stuk heeft op de mensen waar het over gaat.

P.S.: Dit betoog is overigens gestuurd naar de Volkskrant en naar de schrijver persoonlijk, maar ik mocht geen enkele inhoudelijke reactie ontvangen.

Frank Stojansek is eindredacteur bij Op1 en publiceerde dit opinie-artikel eerder op zijn LinkedIn-pagina.