Leaderboard Journalist van het Jaar PIP Den Haag

— woensdag 29 november 2023, 07:00 | 3 reacties, praat mee

Opinie: ‘Niet Geert Wilders en de PVV, maar vooral de Nederlandse pers is milder geworden’

Geert Wilders tijdens het NOS-slotdebat met de partijleiders van de negen grootste partijen, een dag voor de Tweede Kamerverkiezingen. - © ANP / Robin Utrecht

Na de verkiezingsoverwinning van de PVV lijken Nederlandse journalisten moeite te hebben met het omschrijven van het gedachtengoed van de partij en haar leider Geert Wilders, betoogt Jonathan Maas (cultuurredacteur, VPRO). 'Wat is er gebeurd? Zijn we zo ver afgegleden dat we radicaal en extreem niet meer als zodanig herkennen terwijl het zich voor onze neus presenteert?' Laatste wijziging: 30 november 2023, 07:15

Niet Geert Wilders en zijn PVV lijken milder te zijn geworden, het is vooral de Nederlandse pers die in de duiding van de verkiezingsuitslag nogal eufemistisch is geworden.

‘Aanstootgevend, vijandig en onberouwvol’, kopte The Guardian daags na de Nederlandse verkiezingsuitslag. De Britse krant somde ter ondersteuning enkele wapenfeiten van Wilders uit het verleden op, zoals de ‘minder minder Marokkanen’-uitspraak en zijn anti-islamfilm Fitna. Ze betoogde dat zijn ‘radicale gedachtegoed’ nog springlevend is, ondanks de ‘Geert Milders’-beeldvorming in de Nederlandse pers.

Die is aan de overkant van het Kanaal opgevallen, alleen hebben ze die – thank God - niet overgenomen. ‘Far-right’, wordt de PVV consequent genoemd, dat zich het best laat vertalen als ‘extreemrechts’ - en waarom niet?

‘De held van extreemrechts’
Zo duidt de BBC Wilders als ‘de held van extreemrechts, die naam heeft gemaakt door religieuze onverdraagzaamheid te prediken, al probeert hij zijn naam te veranderen’. ‘Islamofoob’ en ‘peroxide blonde populist’ – andere kwalificaties waarmee een beeld wordt geschetst van de verkiezingswinnaar.

Wilders zijn standpunten over de moslimcultuur (‘achterlijk’), de Koran (‘fascistisch boek’), en zijn taalpareltje ‘kopvoddentaks’ (‘want de vervuiler betaalt’) tonen volgens de Britten aan dat we hier niet te maken hebben met zomaar rechts of centrumrechts. Dit is buitencategorie.

Iets verder van huis analyseert de Washington Post hoe onze verkiezingen aantonen dat ‘extreemrechts mainstream aan het worden is in Europa’.

‘Hoe bedoelt u?’
Ondertussen bij ons in de polder. Daags na de verkiezingsuitslag laat de VVD weten niet in een coalitie met de PVV te stappen, gedogen hoort wel tot de mogelijkheden. ‘De VVD zal een centrumrechts kabinet mogelijk maken’, zegt VVD-leider Yeşilgöz met droge ogen voor de NOS-camera – en ze komt daarmee weg. Geen verslaggever die haar vraagt: ‘Centrumrechts? Met de PVV? Hoe bedoelt u?’

De weekendkranten duidden lekker mee hoe de formatie ‘over rechts en centrumrechts’ het meeste kans (/enige kans) van slagen heeft. Alsof alles doodnormaal en business as usual is. Ook Ronald Plasterk, voormalig PvdA-minister en inmiddels Telegraaf-columnist, die door Wilders naar voren is geschoven als verkenner voor de formatie, vindt met zijn zwalkende ziel dat de volgende coalitie ‘over rechts’ moet: PVV, VVD, BBB en NSC.

En media tikken dit vrolijk op, zonder kritische kanttekening. Over rechts? Gewoon rechts? Met de PVV? Really?

Mijn vraag aan mijn collega-journalisten: wat is hier redelijk rechts of centrumrechts aan?

‘Een van de meest onverbiddelijke islamcritici van het continent’
Bij onze directe buren op het continent staan de Nederlanders doorgaans bekend om hun directheid. Ironisch genoeg zijn het nu juist onze Duitse, Franse en Vlaamse collega’s die er in hun duiding geen doekjes om winden en het (blonde) beest gewoon bij de naam noemen.

De Duitse ZDF en Tagesspiegel omschrijven Wilders als een ‘rechtspopulist’, de Franse krant Le Monde noemt de PVV een ‘extreemrechtse anti-islampartij’.

Thomas Kirchner van de Süddeutsche Zeitung schrijft over Wilders als ‘een van de meest onverbiddelijke islamcritici van het continent, een keiharde nationalist die uit de EU en de NAVO wil stappen, een uitgesproken xenofoob die het aantal asielzoekers “direct naar nul” wil terugbrengen’.

Wat het betekent ‘voor het land dat tot nu toe vast in de EU en de NAVO verankerd was en tot de felste Europese tegenstanders van de Russische president Poetin hoorde, en die meermaals door Wilders het hof is gemaakt, dat is afwachten’. 

Maar de NOS kopt: ‘Rechts kabinet met PVV lijkt ondanks flinke hordes in het verschiet te liggen’.

Sheila Sitalsing rept zo’n beetje als enige in haar Volkskrant-column over hoe Nederland is gezwicht voor ‘rechts-extremisme’.

Deze literaire vrijheid is haar in deze krant als opiniemaker gegeven, op andere plekken houdt de Volkskrant het bij een ‘rechtse coalitie’, wanneer ze het hebben over de combinatie PVV met de andere rechtse partijen. Alsof er niets afwijkends is met de PVV erbij.

Eén analyse in de krant duidt ‘hoe Nederland al decennia steeds verder opschuift naar radicaal-rechts’ - er wordt spaarzaam met de term omgegaan.

Wat is er gebeurd? Zijn we zo ver afgegleden?

‘Publieke omroep kan het ook volledig schudden’
Wat is er gebeurd? Zijn we zo ver afgegleden dat we radicaal en extreem niet meer als zodanig herkennen terwijl het zich voor onze neus presenteert? Bestaat er geen verschil meer tussen rechts, centrumrechts en extreemrechts? Is het onderscheid er alleen nog bij onze collega’s in het buitenland, waar ze meer afstand tot de situatie hebben?

Je zou ter verdediging kunnen zeggen: voorzichtig omgaan met adjectieven is niet verkeerd. Wat voor de één extreem is, is dat voor de ander niet. Bovendien: het is nog maar de vraag hoe heet en xenofobisch de opgediende soep straks gegeten gaat worden.

Maar toch: laten we vooral niet vergeten wat Wilders met zijn PVV en ‘rechtse coalitie’ in de maak wenst en wil. ‘Geen islamitische scholen, korans en moskeeën’ staat er écht in zijn verkiezingsprogramma - ook al beweert hij nu dat hij dit punt niet mee gaat nemen in de onderhandelingen. Hier gepast cynisch over zijn, zou gewoon kritisch zijn, en niet links.

‘De uitstroom van migranten moet worden vergroot’ – hoe hij dat concreet wil verwezenlijken wordt niet gespecificeerd, en dat lijkt me een urgentere vraag dan ‘Wilt nu nog steeds premier worden?’, wat de hijgerige NOS hem maar blijft voorleggen in de Haagse wandelgangen.

De publieke omroep kan het ook volledig schudden met Wilders aan de macht, en de VVD aan zijn zijde. De financiering van ‘NPO66’, zoals Wilders en PVV-ideoloog Martin Bosma deze vorm van vrije pers vakkundig framen, zal volledig (!) worden beëindigd.

‘Tuig van de richel’
Op X, voorheen Twitter, schreef hij niet lang geleden dat journalisten ‘tuig van de richel’ zijn. Hij is er niet op terug gekomen. Zover ik weet heeft Nederland niet eerder een premier gehad (of gedreigd te hebben) die de vrije pers op deze manier in de hoek dreef en aan gort probeerde te helpen.

Nadat de journalisten van NRC gewoon hun werk hadden gedaan en boven tafel hadden gehaald dat de eerste formatieverkenner (PVV’er Gom van Strien) wordt verdacht van fraude, werd de pers meteen gedemoniseerd door Bosma.

Hij retweete daarnaast een bericht op X, waarin gesteld werd dat journalisten met een heel leger zouden ‘snuffelen in de vuilnisbakken van de PVV’ en reageerde op het sociale mediaplatform op een spotprent van Jip van den Toorn: ‘De journalistiek kookt van woede over de verkiezingsuitslag, ze zullen alles uit de kast halen om de PVV te vernietigen.’ Stemmingmakerij die aan Donald Trump-tactieken doet denken: ‘Fake news, enemy of the people!’

Mijn vraag aan mijn collega-journalisten: wat is hier redelijk rechts of centrumrechts aan? Wanneer we dergelijke wensenlijstjes van een toekomstige premier niet meer radicaal of extreem vinden en noemen, wat is dan in godsnaam nog wel extreem?

Eufemistisch zijn helpt niet in deze bizarre tijd, noem het gewoon wat het is: radicaal en extreemrechts.

Over de auteur
Jonathan Maas (1976) werkt als cultuurredacteur voor verschillende programma’s van de VPRO (Nooit Meer Slapen, Cinema Extra, VPRO Toekomstbouwers, Zomergasten, de VPRO Gids). Eerder was hij online redacteur voor Human en mediaredacteur en columnist voor Trouw.

Ook publiceerde hij kortgeleden Een broer als Manuel, een boek over 40 jaar zorg voor zijn gehandicapte broer.

Bekijk meer van

PVV

Tip de redactie

Wil je Villamedia tippen, maar is dat te gevoelig voor een gewone mail? Villamedia is aangesloten bij Publeaks, het platform waarmee je veilig en volledig anoniem materiaal met de redactie kunt delen: publeaks.nl/villamedia

Praat mee

3 reacties

Wim van Klaveren, 29 november 2023, 13:26

Hartgrondig eens met Jonathan.

Job de Haan, 29 november 2023, 15:15

Deze volstrekt ter zake doende en volkomen terechte bijdrage van Jonathan Maas staat op dit moment al acht uur gepubliceerd op Villamedia. Geen enkele van de door Maas ‘aangeklaagde’ journalisten heeft nog gereageerd. Vanwaar die doodse stilte? Schaamte? Dat zou terecht zijn. Zelfreflectie? Ook terecht. Verongelijkte boosheid? Al waarschijnlijker. Laat ik het houden op: met de mond vol tanden.

Henri van der Steen, 30 november 2023, 19:00

Uitstekende analyse. Zou deze website niet enkele verantwoordelijke hoofdredacteuren laten reageren? Misschien kan meteen ook mijn al 20 jaar oude, nog altijd prangende vraag op tafel kunnen komen: of de Nederlandse journalistiek toen ook al zo laf was om toe te staan dat Wilders vrijwel elk interview kon weigeren, maar per twitter zijn haat verspreidende boodschappen toch mooi wist uit te venten - dankzij een ook toen al hijgerige pers die niks durfde te missen…

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Uitgever

Dolf Rogmans

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Factuurgegevens

Villamedia Uitgeverij BV
Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Chris Helt, hoofdredacteur

Marjolein Slats, coördinator magazine

Linda Nab, redacteur

Lars Pasveer, redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven, redacteur

Rutger de Quay, redacteur

Nick Kivits, redacteur

Sales

Sofia van Wijk

Emiel Smit

Teddy van der Laan

Webbeheer

Marc Willemsen

Vacatures & advertenties

vacatures@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.