Opinie: Media zouden zich meer moeten inspannen om suïcides te voorkomen

Wanneer de media berichten over suïcidaliteit, gaat het meestal over mensen die door zelfdoding zijn overleden. Zulke boodschappen leiden veelal tot toenames van het aantal suïcides in de samenleving, blijkt uit Canadees onderzoek.

Neem bijvoorbeeld het overlijden van acteur Robin Williams, waarna het aantal suïcides in de Verenigde Staten toenam met 10% . Dit wordt ook wel beschreven als het Werther-effect, gebaseerd op een Duitse roman die de zelfdoding van een jonge man beschrijft. Kort na de uitgave van dit boek brachten zo’n 40 jonge mensen zichzelf om het leven op eenzelfde manier als Werther.

We zien dit effect ook in Nederland. Na het uitkomen van de serie 13 Reasons Why bijvoorbeeld, of na berichtgevingen over zelfdoding van BN’ers of suïcides op het spoor. De hulplijn 113 ziet dan vaak een toename van het aantal hulpvragers die aangeven getriggerd te zijn door dit soort content.

De Canadese onderzoekers vonden echter ook dat verhalen over het overleven van een suïcidale periode juist bijdragen aan een afname van het aantal zelfdodingen. Dit wordt ook wel het Papageno-effect genoemd. In Mozarts opera ‘de magische fluit’ overweegt Papageno uit het leven te stappen door zelfdoding, maar zet hij niet door als zijn vrienden hem wijzen op andere manieren om met zijn problemen om te gaan.

Papageno-effect in de praktijk
Een mogelijke verklaring voor dit effect is het uitblijven of het afnemen van gedachten aan zelfdoding.

Een groep internationale onderzoekers vond dat hoopvolle verhalen een positief effect hadden op suïcidale gedachten in mensen met enige kwetsbaarheid. Dit zijn bijvoorbeeld mensen die zelf ervaring hebben met suïcidaliteit. Vrijwel iedereen die een poging tot zelfdoding onderneemt, heeft ook suïcidale gedachten. Een vermindering daarvan helpt dus ook om suïcides te voorkomen.

Bovendien vonden onderzoekers in de Verenigde Staten aanwijzingen dat zulke boodschappen van hoop en herstel samenhangen met meer hulpzoekend gedrag. Ze leidden namelijk tot een toename van het aantal bellers naar suïcide hulplijnen. Een ander onderzoek vond dat gedachten aan zelfdoding afnemen naar aanleiding van een gesprek met een zo’n hulplijn.

Ook het effect van Papageno-verhalen op het hulpzoekend gedrag verklaart dus de afname van het aantal zelfdodingen.

Media-aandacht voor hoop en herstel is minimaal
Ondanks al deze positieve effecten is er nog maar weinig media-aandacht voor verhalen van mensen die een suïcidale crisis overleefd hebben. In de eerdergenoemde Canadese studie merkten de onderzoekers slechts 355 berichten aan als Papageno-verhalen, tegenover 2882 Werther-verhalen.

Er zijn echter wel degelijk voorbeelden van een positieve afloop, ook onder beroemdheden. Zo deelt zanger Will Young: “Er zijn vreselijke tijden geweest waarin ik suïcidaal was en op de grond lag”. Hij vertelt echter ook hoe hij met hulp van een therapeut daar weer bovenop gekomen is.

Dat media berichten over zelfdodingen is begrijpelijk. Een overlijden van een beroemdheid trekt nu eenmaal meer lezers dan een verslag dat een beroemdheid nog leeft. Het is echter belangrijk om wel beide kanten te belichten, zodat mensen zien dat het ook anders kan. Stel je namelijk eens voor dat je zelf worstelt met gedachten aan zelfdoding. Zou je dan willen lezen over iemand die uit het leven is gestapt of zou je dan willen lezen dat een ander die gedachten overwonnen heeft? Dat er wél nog hoop is?

Media zouden daarom vaker verhalen van hoop moeten delen. Denk aan de verhalen van mensen die een poging tot zelfdoding overleefden of interviews met behandelaren die mensen zien herstellen van suïcidaliteit. Ieder leven dat we verliezen door suïcide is er namelijk één te veel.