‘Onafhankelijkheid is mijn handelsmerk’

Metze vindt het gemiddelde journalistieke kwaliteitsniveau in Nederland – “uitzonderingen daargelaten, natuurlijk” - zelfs zo zwak dat hij “het steeds lastiger vindt mezelf journalist te noemen”.

De afgelopen decennia is steeds meer geld beschikbaar gekomen voor public relations, en steeds minder voor goede journalistiek. Steeds minder journalisten moeten steeds meer pagina’s volschrijven.

Metze: “Daarom moeten we juist nu onze rug recht houden en staan voor onze kwaliteit en onafhankelijkheid. Ik zeg dat ook vanuit eigen ervaring: Ik heb als onderzoeksjournalist boeken geschreven over bedrijven als Philips en de banken, over de politiek en de overheid. Die waren kritisch, onafhankelijk en steeds goed onderbouwd. Als je op die basis je reputatie vestigt, dan word je als journalist serieus genomen, zo heb ik gemerkt, ook in je onafhankelijkheid. Als je daarnaast ook nog voor van alles en nog wat te huur bent dan daalt je aanzien.”

Metze kwam zelf vorig jaar fors in aanvaring met Rijkswaterstaat. Op hun verzoek schreef hij een boek over de reorganisatie die de overheidsdienst de afgelopen jaren doormaakte. Metze bedong dat hij een ‘genadeloos openhartig’ boek zou schrijven. Maar ondanks die poging journalistiek onafhankelijk te kunnen werken, raakte hij in de problemen. Rijkswaterstaat weigerde uiteindelijk het boek ‘Veranderend getij’ uit te geven. Ze vonden het wel érg kritisch. Mede door tussenkomst van de Tweede Kamerfracties van de PvdA en de SP bracht Metze het boek uiteindelijk in eigen beheer uit. Metze: “Het is een harde les voor me geweest. Ik dacht dat ik me contractueel voldoende had ingedekt. Een volgende keer moet ik er dus nog beter bovenop zitten.”

“Het is moeilijk zo’n principiële stellingname vol te houden. Ik weet het. Een goede reputatie is mooi maar biedt geen vetpot. Maar ik word steeds strikter in het bewaken van mijn onafhankelijkheid. Vroeger was ik er, noodgedwongen, zoals veel freelancers, losser in. Zo heb ik een jaar of tien geleden een jubileumboek geschreven over een middelgroot bedrijf. Een boek bestemd voor het personeel, niet voor de verkoop. Ik heb voor mezelf afgewogen dat de kans nihil was dat ik journalistiek te maken zou krijgen met het bedrijf. Daar was het te klein voor. Het kon net, vond ik, het was een grensgeval. Nu zou ik het niet meer doen. Het is toch PR en geen journalistiek.”

Ik kan niet zeggen tegen jonge collega’s: neem geen commercieel werk aan. Ik weet heel goed dat het soms niet te vermijden is, om brood op de plank te houden. . Maar wees er wel heel voorzichtig in en gebruik het als een interne subsidie voor jezelf om echt goede, onafhankelijke verhalen te schrijven en programma’s te maken. En probeer zo snel mogelijk van het commerciële werk af te komen. Want die twee rollen, copywriter en onafhankelijk journalist, staan ten diepste met elkaar op gespannen voet. Je onafhankelijke blik wordt door dat commerciële werk sluipend beïnvloed. Denk niet dat je daar op den duur aan kunt ontsnappen. En zolang je financieel nog niet zonder commerciële opdrachten kunt: leg je keuzes aan je collega’s voor. Bespreek met ze: welke opdrachten zijn aanvaardbaar, welke niet, waar leg ik mijn grenzen? Laat jezelf kritisch bevragen.”