Nieuwe gezichten bij De Tegel: ‘We vieren het vakmanschap van de journalistiek’

Nee, voor de functie van juryvoorzitter van De Tegel kun je niet solliciteren. Je wórdt gevraagd. En toen die vraag werd voorgelegd aan Hans Nijenhuis, oud-hoofdredacteur van NRC Next, het AD en voor die laatste krant tegenwoordig correspondent in Brussel, moest hij even nadenken.

Natuurlijk, het was een hele eer. ‘Maar dat betekent ook dat ik zelf geen artikelen meer kan insturen’, zegt Nijenhuis in het Haagse filiaal van het Beeld en Geluid-museum. Om gevraagd te worden bestaan geen ‘spijkerharde criteria’, zegt Martijn Kirsten, secretaris van de stichting achter de jaarlijkse Tegeluitreiking.

‘Ik denk dat onze voorzitter, Martha Riemsma [voormalig hoofdredacteur van Tubantia, RdQ] en Nijenhuis wel voldoende ervaring hebben’, lacht hij. Maar om senioriteit draait het dan weer niet. ‘We geven jong talent graag een podium. Misschien is het juist een leuk experiment om eens een jong iemand te vragen?’

‘In het voetbal kun je onmogelijk weer speler worden, nadat je coach bent geweest. In ons mooie vak kan dat gelukkig wél’, zegt Nijenhuis over zijn terugkeer naar de verslaggeverij. ‘De Tegel doet ertoe. Misschien kan ik als lid van de organisatie wel meer betekenen dan als auteur die een eigen stuk inzendt.

Aan het begin van het nieuwe jaar is het een terugkomende vraag op redacties: zenden we iets in voor de Tegel, en zo ja: wat dan? Hoewel de inzending formeel gedaan moet worden door de hoofdredactie, maakte Riemsma altijd een rondje over de redactie. ‘Waar zijn we trots op? Wat heeft er echt verschil of impact gemaakt?’ Tubantia won in het verleden al tweemaal een Tegel.

Waar gaan wij dit jaar een Tegel mee winnen?

Wat Nijenhuis betreft gaat het nog wel een stapje verder. Zijn hoofdredactie en chefs stelden zichzelf al gedurende het hele jaar de vraag: Waar gaan wij dit jaar een Tegel mee winnen? Met welke thema’s of onderwerpen?

Riemsma: ‘Het winnen van een Tegel betekent echt iets op een redactie heb ik gezien, het maakt trots en het inspireert andere collega’s om de lat hoog te leggen?’

Incrowd
Soms klinkt de kritiek dat de jaarlijkse Tegeluitreiking een “incrowd”-feestje is. Voorzitter Riemsma wil benadrukken dat dat niet klopt. Maar ze ziet wel de uitdaging om een ‘groter publiek’ deelgenoot te maken van de Tegel.

‘We willen een podium zijn voor vakmanschap in de hele breedte van de journalistiek.’ Zo is er dit jaar de categorie “eerstelijns verslaggeving”, die eerder gewoon “verslaggeving” heette.

Riemsma: ‘De eerstelijns verslaggeving is een vak op zich, zeker in tijden van oorlog en polarisatie. Bij verslaggeving denk je vaak automatisch aan een groot verhaal in de zaterdagkrant. Maar verslaggeving is óók de berichtgeving van iemand die als eerste ter plaatse is bij bijvoorbeeld de schietpartij op het Erasmus MC in Rotterdam een tijdje geleden. Dat is óók een essentieel onderdeel van het vak. Om zo’n gebeurtenis feitelijk, goed geïnformeerd en onder druk op te schrijven is ook een kunst.’

Foto: Villamedia/Rutger de Quay.

Gedoseerd door het jaar
Nu ligt het hoogtepunt van de jaarlijkse Tegeluitreiking op die ene avond per jaar, voorzitter Riemsma wil dat de aandacht wat meer gedoseerd wordt over het hele jaar. ‘We kunnen ook veel leren van de winnaars.’ Denk aan een podcast, waarin de winnaars reconstrueren hoe hun winnende productie het daglicht zag, maar ook colleges. ‘Maar dan zonder het klassieke idee van een hoorcollege waarbij de spreker vooral aan het zenden is. Iemand die uitlegt: hier zat ik vast, of juist deze ontdekking gaf de doorbraak in het onderzoek. We moeten meer leren van elkaar.’

Nijenhuis vergelijkt het met Martin Baron, de oud-hoofdredacteur van The Washington Post met wie op de datum van het gesprek een interview verscheen in de Volkskrant. Als hoofdredacteur van de Boston Globe onthulde de krant seksueel misbruik bij de Rooms-Katholieke kerk. ‘Steeds vonden ze méér informatie, en steeds zei Baron: “We wachten met publiceren, ik vind het niet genoeg”’.

‘Het zit in onze aard als journalisten om verhalen te vertellen’, zegt Nijenhuis, ‘Baron zei: “Ik wil het volledige verhaal. Soms heb je véél geduld nodig. Dat bekronen we ook bij de Tegel.’ Riemsma: ‘Inspirerend was dat… Toen de film over dat schandaal uitkwam, Spotlight, zijn we met de hele redactie naar de bioscoop geweest. Daar draait het om: niet de kleine flard aan nieuws brengen, maar geduld hebben.’

Ook inzendingen van buiten Amsterdam

Nijenhuis en Riemsma hechten er belang aan dat de inzendingen voor de diverse categorieën ‘zo divers mogelijk zijn en door een zo divers mogelijk publiek’ zijn ingestuurd. Nijenhuis grijnzend naar Riemsma: ‘Mogen er óók inzendingen van buiten Amsterdam komen?’

Ook De Telegraaf doet weer mee, na een paar jaar afwezigheid. Een aantal redacteuren wordt onderdeel van de jury en de krant gaat weer inzenden. Want vakmanschap, zegt Riemsma, zit óveral: bij (regionale) kranten, online, radio en televisie. ‘Het podium is voor iedereen.’

Beiden hebben geen enkele invloed op het resultaat van de jurybijeenkomsten, zeggen ze nog bijna niet in koor. Nijenhuis: ‘Het is eigenlijk een soort koningschap. Ik mag het proces in goede banen leiden en vervolgens tekenen bij het kruisje, maar heb geen invloed op de wet die uitgevoerd wordt.’ In totaal bestaan de deeljury’s uit zo’n veertig mensen.

In het verleden was het wel eens zo dat de voorzitter van De Tegel op Radio 1 eén of meerdere winnaars bekend maakte. Het zou zomaar eens kunnen dat het interview met Matthijs van Nieuwkerk in NRC eén of meerdere prijzen wint. Van Nieuwkerk heeft een relatie met Riemsma en het interview kwam, zo bleek later, deels door haar tot stand: zij ontmoette de auteur van het interview, Karel Smouter, in de trein. De rest was geschiedenis.

Kan dat mogelijk niet zorgen voor vreemde gesprekken, is de vraag. ‘In zo’n geval zou de voorzitter van de jury, Hans, het dus doen’, zegt Riemsma resoluut. ‘Het hele proces moet zo zuiver mogelijk. Als voorzitter heb ik ook geen rol in de beraadslaging van de jury, gelukkig.’

Zuipen
De Tegel-uitreikingsavond heeft het imago dat de aanwezigen het voornamelijk op het zuipen zetten. ‘Het is inderdaad een gezellig feestje’, glimlacht Riemsma, ‘maar we zoeken naar een vorm waarmee de avond ook iets inhoudelijks toevoegt. We vieren het vakmanschap.’

Nijenhuis: ‘Het eerste deel van de avond is echt inhoudelijk. En ja, het tweede deel is drinken en netwerken, maar dat is ook belangrijk. Veel journalisten komen elkaar onderling nauwelijks tegen. Er is niet vaak de gelegenheid om te vragen: “Hoe heb je dit gedaan?”. Dat is ook belangrijk.’

‘Als correspondent in Brussel merk ik ook dat het erg waardevol is om aan collega’s van de NOS of de Volkskrant te vragen: “Hoe doen jullie dit soort dingen?”.

Want uiteindelijk, zegt Nijenhuis, zijn journalisten weliswaar concurrentie van elkaar ‘zoals voetbalclubs met elkaar concurreren. Maar samen zijn wij de competitie.’ Riemsma: ‘Samen hebben we één gemeenschappelijke opdracht: zorgen dat journalistiek vakmanschap fier overeind staat. Zeker in deze tijd is dat nog wel belangrijker dan onderlinge concurrentie.’ Nijenhuis, grijzend: ‘Het tuig komt van de richel af’.