banner anp

— donderdag 4 juni 2009, 10:40 | 4 reacties, praat mee

Medisch nieuws verslaan doe je zo

Helaas schort het nogal eens aan de kwaliteit van de berichtgeving over ziekte, gezondheid en behandelingen, vinden Gert Olthuis (Adviseur Centrum voor Ethiek en Gezondheid) en Dick Willems (Hoogleraar medische ethiek, AMC, Amsterdam). Een van de oorzaken is het gebrek aan deskundigheid onder journalisten.

Vanwege verwarrende berichtgeving en beeldvorming rond de HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, komt begin 2009 maar de helft van de uitgenodigde meisjes op vaccinatiesessies opdagen. Eind 2006 start de Nierstichting de campagne ‘Stop beginnende nierziekte’. Via verschillende media werd iedereen van 18 jaar en ouder opgeroepen een gratis niercheck uit te voeren. Dat werd door 1,2 miljoen Nederlanders gedaan. Veel meer dan men aanvankelijk verwachtte. Zomaar twee voorbeelden van de rol die (journalistieke) berichtgeving kan spelen bij de preventie en behandeling van ziekte.

Het is algemeen bekend dat mediaberichtgeving een enorme impact kan hebben. Maar de berichtgeving over pillen en behandelingen brengt een bijzondere journalistieke verantwoordelijkheid met zich mee. En dat is niet alleen omdat de eigen gezondheid, de kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg van grote waarde worden geacht in de samenleving. Maar ook omdat berichten over een medicijn wezenlijk anders zijn dan over een mp3-speler. Dergelijke berichtgeving kan namelijk een onderdeel worden van behandelbeslissingen waar dokter en patiënt in de spreekkamer voor komen te staan.

Helaas schort het nogal eens aan de kwaliteit van de berichtgeving over ziekte, gezondheid en behandelingen. Tenminste twee oorzaken liggen hieraan ten grondslag. Allereerst is het medialandschap de afgelopen decennia grondig van aanzien veranderd. Veel berichtgeving is onderhevig aan een medialogica; het nieuws moet snel, scherp en makkelijk verteerbaar worden gebracht. Ook is de onderlinge concurrentie tussen mediamakers moordend. En dat gaat vaak ten koste van het uitpluiswerk, de analyse en de nuance die noodzakelijk is voor medisch nieuws.

Een tweede oorzaak is het gebrek aan deskundigheid onder journalisten. Dit bleek bijvoorbeeld tijdens een debat over medische missers in de media (30 oktober 2008, www.mediadebat.nl) waar vrijwel alle deelnemers vonden dat journalisten te weinig kennis hebben als het gaat om medisch nieuws. Men beschikt vaak over onvoldoende vaardigheden om medisch-wetenschappelijk nieuws over behandelingen te doorgronden en te duiden. De hoeveelheid onderzoek is enorm, de resultaten zijn vaak voorlopig en onzeker, maar worden regelmatig als feit gepresenteerd. Medisch commentaar op de resultaten wordt soms kritiekloos overgenomen.

Hoe kan de kwaliteit van medisch nieuws verbeterd worden? Wij pleiten in het recent gepubliceerde signalement Met de camera aan het ziekbed. Morele overwegingen bij gezondheidszorg op televisie (CEG, 2009) voor meer en betere samenwerking. En wel tussen alle betrokkenen: journalisten, wetenschappers, artsen en patiënten(organisaties). Baken in deze samenwerking zou een platform moeten zijn zoals het Australische Media Doctor (www.mediadoctor.org.au). Doel van een dergelijk platform is de kwaliteit te verbeteren van de media-aandacht voor medicijnen en behandelingen en artsen en patiënten voor te lichten over (ir)relevante berichtgeving.

Hoe werkt zo’n platform? Relatief simpel. Een groep deskundigen – onderzoekers, artsen, journalisten en patiëntenvertegenwoordigers – evalueert aan de hand van criteria (zie kader) actuele nieuwsberichten. Het kan gaan om berichten uit geschreven media, televisiereportages of websites. Een kort commentaar wordt op de platform-website geplaatst en het bericht wordt voorzien van 0 (waardeloos) tot 5 (uitstekend) sterren. Niet alleen handig voor zorgverleners en patiënten, maar ook voor journalisten. Om te zien hoe medisch nieuws niet of juist wel moet worden gebracht.


Criteria om medisch nieuws mee te evalueren:
- Is de behandeling echt nieuw?
- Is de behandeling verkrijgbaar in Nederland?
- Worden er ook andere behandelopties genoemd?
- Is er sprake van het ‘verkopen van een ziekte’?
- Is er objectief bewijs dat de behandeling ondersteunt?
- Hoe wordt het profijt van de behandeling uitgedragen?
- Worden schadelijke effecten van de behandeling genoemd?
- Worden de kosten genoemd?
- Is er openheid over de informatiebronnen en over eventuele belangenverstrengeling van de informant?
- In hoeverre leunt het nieuwsbericht op alleen het persbericht?
Gebaseerd op Media Doctor, zie voor uitgebreidere weergave www.mediadoctor.org.au, klik op ‘rating’.


Gert Olthuis
Adviseur Centrum voor Ethiek en Gezondheid, Den Haag

Dick Willems
Lid Raad voor de Volksgezondheid & Zorg, voorzitter Centrum voor Ethiek en Gezondheid, Den Haag
Hoogleraar medische ethiek, AMC, Amsterdam


Centrum voor Ethiek en Gezondheid (CEG). Met de camera aan het ziekbed. Morele overwegingen bij gezondheidszorg op televisie. Den Haag: Raad voor de Volksgezondheid & Zorg/Centrum voor Ethiek en Gezondheid, 2009. (te downloaden op www.ceg.nl)

Bekijk meer van

Praat mee

4 reacties

Heleen Croonen, 9 juni 2009, 17:41

Ik mis in dit rapport een systematische Nederlandse analyse van nieuwsverhalen, zoals Media doctor heeft gedaan in Australie. Dat zou uw stelling beter onderbouwen, die ik overigens betwijfel. Is die analyse nog in de maak?

Gert Olthuis, 12 juni 2009, 11:28

@Heleen Croonen: Een systematische analyse van Nederlands medisch nieuws is niet in de maak. Ons signalement is in die zin beperkt; het is gericht op het in kaart brengen van ethische ontwikkelingen. Zo’n analyse van medisch nieuws is echter wel welkom, vinden wij. Daar ligt ons inziens een schone taak voor een communicatiewetenschapper. Overigens zijn de evaluaties van Media Doctor onlangs wel uitgebreid onderzocht. Zie Wilson et al, PLoS One 2009; 4(3): e4831 (http://www.plosone.org)

Heleen Croonen, 15 juni 2009, 14:47

Bedankt voor uw reactie. Ik houd die communicatiewetenschappers in de gaten!

Fan, 25 juni 2009, 14:36

“Vanwege verwarrende berichtgeving en beeldvorming rond de HPV-vaccinatie tegen baarmoederhalskanker, komt begin 2009 maar de helft van de uitgenodigde meisjes op vaccinatiesessies opdagen.”

Foutje!!!!


Het moet zijn:  dankzij de verontruste moeders in dit land is de campagne niet van de grond gekomen. En terecht!!! Er zijn vele deskundigen zoals Prof. van Leeuwen en Hoogleraar Huub Schellekens maar ook vele andere artsen en wetenschappers die geen voorstanders zijn van die vaccinatie. Zij noemen dit een medisch experiment. Daar moet je kinderen tegen beschermen en moeten journalisten zoiets niet tot de bodem uitzoeken? Uitzoeken hoe het kan dat deskundigen zeggen dat dat vaccin nog niet goed of nog niet lang genoeg onderzocht is en dat het toch door de minister goedgekeurd is??? Er ligt nog wat voor jullie te doen lijkt mij!!!

De wereld wordt momenteel overspoelt door vaccins hebben jullie dat niet in de gaten of vinden jullie het maar normaal dat voor elke ziekte een vaccin wordt gemaakt? Doet dat het lichaam goed of niet? Ik dacht dat het de taak was van journalisten om dingen af te vragen en door te vragen?

kijk voor meer info op http://www.verontrustemoeders.nl

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur

Linda Nab
Redacteur

Lars Pasveer
Redacteur

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur

Anneke de Bruin
Vormgever

Marc Willemsen
Webontwikkelaar

Vacatures & advertenties

redactie@villamedia.nl

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.