Maila Ahmad had niet verwacht dat het maken van de documentaireserie ‘Droomland Koerdistan’, zoveel zou losmaken bij haar

Ergens in het voorjaar van 2024 zat ik, samen met de rest van de organisatie van Het Amsterdam Koerdisch Film Festival, in een meeting. Uit het niets zei Reber: ‘Oh Maila.. ik bedenk me net: wil jij misschien meedoen in een documentaireserie die ik aan het maken ben?’ Mijn directe antwoord: “Ja”.

En daar zat ik dan. Einde zomer 2025 in een klein busje ergens tussen Erbil en Lalish. De eerste dag van een ‘mini-carrièreswitch’ zoals ik het noem. Het was dag één van het filmen van de documentaireserie ‘Droomland Koerdistan’ voor Omroep HUMAN. Mijn rol was inmiddels gevormd tot een volwaardige presentatrice en interviewer. Ik dacht dat ik wel zou weten wat ik moest doen: gesprekken voeren met Koerden. Easy. Koerden praten nou eenmaal veel en ik heb een natuurlijke interesse en nieuwsgierigheid naar mensen. Moet goed komen, toch?

Waar ik niet op had gerekend was het feit dat ik terugging in mijn eigen stamboom en geschiedenis. Dat ik mensen ging interviewen die niet alleen lijken op mij, maar die mijn identiteit aan mij gingen uitleggen. Ik had toen nog geen idee hoe diep die zoektocht zou gaan: elk steentje zou gelegd worden, elk scheurtje en pijntje zou ontleed worden en me aangereikt worden terwijl ik ook in de gaten gehouden zou worden door agenten in burger of terwijl ik in een grot aan het schuilen was ergens tussen Irak en Iran.

Het maakproces van deze documentaire was, kort gezegd, niet makkelijk. Tussen het ontdekken hoe ik me verhoud tot de camera, wat voor type interviewer ik ben en hoe ik mezelf kan blijven tijdens het presenteren, was ik tegelijk ook een loodzware emotionele reis aan het maken.

Er waren een paar momenten die voor mij tekenend waren als interviewer, presentator en als mens. Ik neem jullie mee.

Moment 1: Wacht… op… meer…
Regisseur Reber Dosky en uitvoerend producent Paul Beek namen me na de eerste dag even apart. “Je doet het super, je nieuwsgierigheid is top!” En “je bent zeker niet bang om vragen te stellen”. Nou, die stak ik in mijn zak. Morgen same place, same time? Nee, ik moest toch wel degelijk iets heel belangrijks leren: rust. Ook al ben je nog zo geïnteresseerd in je volgende vraag: wacht. Tel tot tien als het moet. Je zult zien dat degene die je interviewt met meer komt…

Moment 2: Het is oké jezelf te laten zien
Halabja. De plek waar ik het meest naar uitkeek en waar ik tegelijkertijd het meest tegenop zag. De plek die mij er al op jonge leeftijd van bewust maakte wat het betekent om Koerd te zijn. Safe to say: ik brak hier volledig. Ik kon mijn emoties met geen mogelijkheid in bedwang houden en de tranen begonnen rijkelijk te vloeien. Toen ik ook de regisseur in tranen zag, kreeg ik de bevestiging die ik op dat moment nodig had: het is oké om iets te voelen en dat te laten zien. Dat maakt je mens en dat is uiteindelijk ook wat de kijker voelt.

Moment 3: Laat je interviewen
Vaak zie ik serieuze interviews waarin vragen die aan de interviewer terug worden gesteld, meteen worden weggekaatst. Een prima tactiek als dat het type interview is waarvoor je kiest. Voor mij was dat niet zo. Tijdens de tweede reis naar Rojava vroeg Shirin, een voormalige YPG-strijder die tegen IS heeft gevochten: “Wat voel jij eigenlijk nu je hier bent?” Even twijfelde ik: dit gaat niet om mij. En meteen daarna hoorde ik een stemmetje dat zei: jawel, dit gaat óók over mij. En daar kwamen de tranen weer.

Moment 4: Persoonlijk contact doet soms pijn
Het was tijdens een van de laatste reizen, ergens op een berg tussen Iran en Irak — voor mij is dit overigens allemaal Koerdistan — toen we een aantal Kolbers (Koerdische grensarbeiders en dragers die goederen op hun rug of met behulp van paarden over de bergachtige grenzen tussen Iran, Irak en Turkije transporteren, red.) tegenkwamen die we wilden interviewen. Tijdens de hele reis had ik veel Koerdische mensen gezien en gesproken. Overal was verdriet en pijn. Maar overal zag ik ook vastberadenheid, kracht en hoop. Tot hier.

Hier sprak ik een man van ongeveer de leeftijd van mijn vader. Zijn blik is een van de dingen die ik nooit zal vergeten. Hij was compleet verslagen en had zich daar inmiddels bij neergelegd. Ik had ondertussen veel van Koerdistan gezien en dacht dat ik er wat beter in was geworden: in persoonlijke contact maken en dat vervolgens ook weer kunnen loslaten.

Ik kan moeilijk zeggen dat ik iets heb geleerd van dit moment, maar ook dat mag er zijn. Een ontmoeting met iemand die je persoonlijk niets oplevert, behalve een ontzettend pijnlijk moment dat je nooit zult vergeten. En juist daarom zijn dit soort momenten ook belangrijk. Niet alles is een wijze les, een hoopvol moment of iets waar je kracht uit haalt. Soms is een moment gewoon pijnlijk en naar. Dan ga je terug naar je hotel, vervolgens naar huis, en neem je het elke dag weer een klein beetje met je mee.

Mijn terugblik
Ik weet niet zo goed of mijn naïviteit aan het begin van deze reis een zegening of een vloek is geweest. Wat ik wel weet is dat het niet anders had moeten gaan. Ik denk dat juist de naïviteit waarmee ik aan dit project begon, en de pijn en dankbaarheid waarmee ik het uiteindelijk afrondde, de elementen zijn die de kijker zullen raken. Zeker bij een project als dit, waarin we niet alleen een verhaal vertellen, maar ook een persoonlijke ontwikkeling vastleggen. Het is een documentaireserie, maar tegelijkertijd zie je ook de character development van de presentatrice. Ik denk nog vaak terug aan het moment waarop Reber me voor dit project en deze rol vroeg. Vooral aan het feit dat er geen seconde zat tussen zijn vraag en mijn antwoord. Achteraf denk ik eigenlijk dat ik precies hetzelfde zou hebben gedaan.