Vraag het Vreekamp: Nieuwe vibes voor de journalistiek

Ken jij de laatste Gen Z nieuwsapps al? Laat me je TruthTrace, CheckMate en FactFlow presenteren. Het zijn factcheck-apps waarop tieners en twintigers hun volgers uitnodigen om samen informatie te controleren. Zijn ze populair? Nee. Bekend? Ook niet. Maar ze bestaan wel - ik heb ze namelijk zelf gemaakt. Op een achternamiddag, vanuit de trein. Tot 1 april - geen grap - was ik zelf niet in staat om een app te bouwen, maar met de nieuwste AI-tools en de volgende opdracht genereerde ik ze alle drie in een mum van tijd:

Maak een visueel georiënteerde factcheck-app waar GenZ’ers hun volgers uitnodigen om claims te checken en ze samen te onderzoeken.

Deze prompt voerde ik in bij verschillende, zogeheten vibe coding tools. Ze hebben namen als Lovable, DeepSite en Bolt. Middels dit soort, grotendeels gratis, AI-gedreven webtoepassingen creëer je in een paar minuten tijd werkende code en visuele, interactieve apps. Compleet met door AI-bedachte titels, knoppen, formulieren, swipe-interacties en andere functionaliteiten. Allemaal zeer overtuigend gepresenteerd. Hoe specifieker je prompt, hoe gedetailleerder het resultaat:

TruthTrace, factcheck-app voor Gen Z’ers. Tekst loopt verder onder de afbeelding.

Wat is vibe coding?
Vibe coding is heel erg 2025. Terwijl jij je ondertussen nog verbaast over die hyperige inhoudsloze Ghiblificatie van onze selfies en andere AI-onzin waarmee Alexander Klöpping bij Jinek vooral boomers - want: televisie - dystopische angst, twijfel en FOMO aanjaagt met zijn doorgaans ongenuanceerde, kritiekloze techbro-optredens, is er iets veel fundamentelers gaande in AI-land: vibe coding. Dat is digitale dingen bouwen zonder programmeerkennis.

Vibe coding is waarschijnlijk een blijvertje. De term komt van computerwetenschapper Andrej Karpathy, medeoprichter van OpenAI en voormalig hoofd AI bij Tesla. Afgelopen februari tweette hij: ‘Er is een nieuwe manier van coderen die ik “vibe coding” noem, waarbij je volledig toegeeft aan de vibes, exponentiële groei omarmt en vergeet dat de code zelfs maar bestaat.’ Volgens Karpathy is vibe coding mogelijk omdat ‘LLM’s (Large Language Models) te goed worden’. Inmiddels is het bericht meer dan 4,5 miljoen geliket. Tot zover de promopraat.

Vibe journalistiek
Want zo goed als programmeur Karpathy vinden wij journalisten grote taalmodellen doorgaans niet. En het lijkt me ook niet wenselijk om onderzoeksjournalistiek of kant-en-klaar publiceerbare eindproducten een beetje bij elkaar te viben. Alsof je chirurg zegt: die blindedarmontsteking vibe ik er wel uit joh. Nee, je gebruikt vibe writing, vibe editing en vibe designing waar het past: in de vroege fasen van het creatieve proces. Niet voor onderzoek of publicatie - daar zijn feiten en betrouwbaarheid essentieel.

De voorspelling is dat bij brainstorms en als input voor creatieve discussies, redacteuren hun verhaalideeën vibe coden om ze smoel te geven en zo gerichter feedback te krijgen. Wanneer je verschillende oplossingsrichtingen voor online publieksinteracties of infographics onderzoekt, biedt vibe coding ‘levende’ gespreksonderwerpen voor het team. Freelancer Sam vibe pitcht straks een onderzoeksverhaal bij een fonds of redactie. Het biedt de andere kant van de tafel een tastbare conceptvoorstelling van diens beoogde plan en de uitingsvormen.

Een very vibey voorbeeld deelde Jaap Meijer van het Nederlands Dagblad met me: terwijl hij bloed doneerde, vibecode hij met zijn vrije arm via z’n smartphone een Tinderversie van zijn krant. Asjemenou?! Ja, echt. Het resultaat bevat artikelen van ND.nl waarmee je interacteert middels de kenmerkende swipe naar links (of rechts).

Jaap Meijer ‘vibe code’ deze Tinderversie voor z’n eigen Nederlands Dagblad. Tekst loopt door onder de afbeelding.

Teloorgangpingpong spelen
Sinds november 2022 zijn we onder invloed van generatieve AI anders gaan schrijven, componeren en beeldbrouwen. Aan dat almaar langer wordende lijstje voegen we nu code en design toe. Tegelijkertijd verandert er iets veel fundamentelers. Natuurlijk gaan we in de nabije toekomst niet de hele tijd zitten viben met z’n allen. Maar de volgende vragen dringen zich op: wie kan straks nog echt opereren, interviewen, editen of coderen? Wat als AI-gedreven vibes toch niet helemaal werken, mislopen of gevaar opleveren?

Zowel de vraag als het antwoord op ‘wat we uit handen geven door toedoen van AI’ zijn echter irrelevant. Op den duur komen we met de inmiddels twee bekende argumenten niet meer weg: ‘dat AI geen vervanging is, maar uitbreiding’ of - de doodsteek in menig AI-discussie: ‘je moet gewoon beter prompten’. Ik noem dit ook wel teloorgangpingpong. Onze taak is tijdloos en technologie-agnostisch blijven vaststellen waar we mensen om waarderen. De aanhoudende ontwikkelingen geven reden om frequent gesprekken te voeren op de redactie over welke waarde(n) we hebben en leveren, en voor wie. Dat dwingt praktisch tot een uitbreiding van AI-richtlijnen. Maar daarmee is de kous helaas niet af.

De vibe van je publiek
‘Als we in een redactievergadering bespreken hoe we de verloving van Jutta Leerdam gaan brengen, zeggen mijn 22-jarige collega’s: “ik vraag dat wel effe aan chat”’, vertelde een senior bladenmaker me. En toen ik onlangs aan een groep redactiemedewerkerstudenten van het Grafisch Lyceum Rotterdam vroeg wie verdrietig zou worden als chatbots hen worden afgenomen, gingen alle handen de lucht in. ‘We gebruiken het voor alles, meneer.’ Om hun manager bij de supermarkt netter te antwoorden via Whatsapp, wanneer ze op Snap geen nee durven zeggen tegen vrienden of om tentamenvragen te bedenken bij hun - ja echt - zelfgemaakte aantekeningen. Het is ze moeilijk kwalijk te nemen, want in elke app zit tegenwoordig wel een chatbot of slimme assistent ingebakken.

Al chattend een ongewisse journalistieke toekomst tegemoet
Wat we inmiddels aan het verliezen zijn, is meer dan alleen traffic naar onze sites, apps, podcasts en nieuwsbrieven. Nee, de vibe shift die komt met AI-resultaten is groter: wanneer AI-zoekmachines de eerste en enige plek zijn waar we onze informatie halen, wordt ons de actieve, betekenisvolle en complexe ontdekking van informatie ontnomen. We krijgen minder kans om zelf iets te leren of een eigen mening te vormen. Niet langer wordt de context aangeboden waarin de antwoorden staan en er is minder aanleiding en ruimte om zelf verder te grasduinen. Want alhoewel vermeld, zijn bronnen en linkjes bij chatbots vaak een klik verder of laag dieper weggestopt. Computerwetenschapper Felienne Hermans en linguïst Emily Bender waarschuwen voor een verarmde, bevooroordeelde en homogene realiteit wanneer AI-zoeken dominant zal zijn. Of je nu nieuwe schoenen zoekt, checkt of het al vrede is in Oekraïne of wil weten hoe oud de populairste Nederlandse TikTokker precies is… je krijgt elk antwoord in de vriendelijke, zelfverzekerde en autoritaire toon die chatbots eigen is. Frictieloos heet dat in Silicon Valley. De vibe van AI is ondertussen voor Gen Z en A al niet meer te versmaden.

Dit is wat journalistiek ‘vibe denken’ wel oplevert
Wat we nodig hebben, is niet de schijnexpertise van chatbots die algemene kennis recyclen, maar juist de disruptieve potentie van het vibe denken zelf. Journalisten onderscheiden zich wanneer ze patronen zien waar AI-systemen overheen kijken. Die net als Copernicus durven te zeggen: ‘Misschien draait het verhaal om iets heel anders dan wat trainingsdata suggereren.’ Vibe coding biedt je de kans om niet eerder gestelde vragen te formuleren. De factcheck-apps die ik in de trein fabriceerde, zijn geen eindproducten, maar provocerende gespreksopeners. Vibe coden gaat niet om het nabootsen van bestaande journalistiek met AI, maar om de moed om nieuwe vormen te verkennen. Frictie creëren in plaats van die frictieloze Silicon Valley-werkelijkheid te accepteren. Dáár zit de werkelijke vibe, Sam. Succes met je pitch!