nvj corona

— maandag 9 maart 2020, 10:12 | 1 reactie, praat mee

Kunstenaar en Polaroid-fotograafpionier Ulay (1943-2020)

© S'he, 1975 © OLAY/Nederlands Fotomuseum Rotterdam

Een In Memoriam over de experimentele kunstenaar Ulay in Villamedia? Velen verbinden Ulay, Frank Uwe Laysiepen, vooral met zijn partner in de jaren 70: Maria Abramović. Maar daarmee doe je hem te kort, aldus journalist Herman Spinhof: ‘Al voor hij haar in 1976 leerde kennen, was Ulay al in kleinere kring een bekende performance kunstenaar. En journalisten kunnen van die performances leren dat gevoel in de journalistiek belangrijk is.’

In zijn Amsterdamse tijd in de jaren 70 heeft hij performance art groot gemaakt als nieuwe kunstvorm. Performances waaruit lessen getrokken kunnen worden door de moderne trans-, multi- en crossmediale journalist en ook door oude de rot, die maar al te vaak denkt te weten hoe de wereld in elkaar steekt en daarvan kond doet. ‘Dat was het moment in de kunst dat het gevoel belangrijk werd, en de communicatie en interactie met het publiek’, zegt de directeur van het Stedelijk museum Amsterdam, Rein Wolfs. Dit museum opent in november een solotentoonstelling over Ulay. De tentoonstelling is nog samen met Ulay voorbereid en gemaakt.

Zelf herinner ik me een van de eerste performances van Ulay, Imponderabilia,  waar hij samen met Abramović bij de ingang van een museumzaal stond naakt pal tegenover elkaar. Zijdelings moest je je langs hen de expositiezaal in wurmen. Interactie met het publiek. Tactieler kon bijna niet. Je moest een kant kiezen, keek je bij het naar binnen gaan haar aan of hem. Ik liep twee keer naar binnen om van gezichtspunt te veranderen. Een deel van de bezoekers reageerde verontwaardigd: ‘dit is toch geen kunst’, anderen begrepen de boodschap beter, maar de meesten schoven haastig een beetje gegeneerd naar binnen.

Journalisten kunnen van die performances leren dat gevoel in de journalistiek belangrijk is. En dat een journalist niet zonder communicatie en interactie met het publiek goed kan functioneren. De performance heeft in de kunst een vlucht genomen. Johnny van Doorn (Johnny the Selfkicker), Simon Vinkenoog en de eind vorig jaar overleden Jules Deelder zijn bekend geworden met het op onnavolgbare wijze voordragen van gedichten. In de doorgaans conservatieve journalistiek verloopt de zoektocht naar nieuwe vormen maar moeizaam. Saterday Night Live (NBC) in de VS, Zondag met Lubach en - vroeger - Kopspijkers kunnen als voorbeeld worden gezien.

De laatste keer dat ik Ulay sprak was bij de opening van de tentoonstelling Ulay Polaroids in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam in 2016. Hij had op dat moment zijn lymfeklierkanker die een aantal jaar ervoor was vastgesteld met chemotherapie succesvol bestreden. Hij kon weer aan de slag. In de jaren 90 huurde de firma Polaroid hem in om te gaan fotograferen met een enorm groot apparaat, de meer dan twee meter hoge Polagram waarvan er maar één exemplaar bestond. ‘Ik tekende met een lamp in de camera een grote vaas. Dat was de vorm waarmee ik destijds mee experimenteerde.’ De bedoeling van het apparaat was om museale schilderijen te kopiëren met de gedachte dat die duurzamer zouden zijn dan het schilderij zelf. Het Prado Museum in Madrid was al begonnen om Goya’s werk zo vast te leggen. Achteraf bleek het een overschatting van de duurzaamheid van Polaroid. De fabriek is failliet en de camera afgebroken.

Al vroeg in de jaren 70 experimenteerde Ulay met Polaroid. ‘Polaroid maakte het directe verband met het leven mogelijk. Het was ook een zoektocht naar mijn eigen identiteit.’ Geboren in 1943 in het Duitse Solingen. Zijn vader - gevochten aan het Oostfront in Stalingrad (nu Volgograd) - stierf toen Frank Uwe Laysiepen 14 jaar oud was. Zijn moeder verliet hem een jaar later. Omdat hij bang was in een weeshuis terecht te komen, woonde hij samen met een vrouw, trouwde en kreeg op zijn 22ste een zoon. Later kreeg hij nog een dochter en een zoon in Amsterdam.

Met de Polaroid fotografeerde hij in die jaren vooral zichzelf in verschillende poses zoals in de S’he serie waar hij zich zowel als man als vrouw fotografeerde. In de jaren 80 en 90 portretteerde hij dakloze jongeren in New York, Homeless (1992) en immigranten op de Amsterdamse Albert Cuypmarkt. Grote thema’s als milieuvervuiling trokken zijn aandacht. Zo reisde hij in 2009 naar Patagonië voor het fotograferen van wolken, smeltende gletsjers, rivieren en ijsbergen. Kunstzinnig maar ook journalistiek interessant en inspirerend.

Begin 2019 speelde de kanker in zijn lichaam weer op. Dit keer met fatale gevolgen. Op 2 maart 2020 overleed hij op 76-jarige leeftijd in Ljubljana.

Komende expositie: Ulay, Stedelijk Museum Amsterdam, november 2020 – april 2021

Praat mee

1 reactie

Herman Spinhof, 9 maart 2020, 15:30

Hai, Spinhof ‘ouwe rot’, het is Zondag met Lubach en niet Lubach op zondag ...

Colofon

Villamedia is een uitgave van Villamedia Uitgeverij BV

Postadres

Villamedia Uitgeverij BV
Postbus 75997
1070 AZ Amsterdam

Bezoekadres

Johannes Vermeerstraat 22
1071 DR Amsterdam

Contact

redactie@villamedia.nl
020-30 39 750

Redactie (tips?)

Dolf Rogmans
Hoofdredacteur, 020-30 39 751

Marjolein Slats
Adjunct-hoofdredacteur, 020-30 39 752

Linda Nab
Redacteur, 020-30 39 758

Lars Pasveer
Redacteur, 020-30 39 755

Trudy Brandenburg-Van de Ven
Redacteur, 020-30 39 757

Anneke de Bruin
Vormgever, 020-30 39 753

Marc Willemsen
Webontwikkelaar, 020-30 39 754

Vacatures & advertenties

Karen Bais
020-30 39 756

Sofia van Wijk
020-30 39 711

Bereik

Villamedia trekt maandelijks gemiddeld 120.000 unieke bezoekers. De bezoekers genereren momenteel zo’n 800.000 pageviews.

Rechten

Villamedia heeft zich ingespannen om alle rechthebbenden van beelden en teksten te achterhalen. Meen je rechten te kunnen doen gelden, dan kun je je bij ons melden.