Kabinet gaat gesprekken voeren over mediabeleid en bescherming journalistieke functies in democratie

In het rapport, dat afgelopen oktober uitkwam, werden zorgen geuit over de functies van de journalistiek binnen de democratie. Die staan onder druk. De WRR pleitte voor het opstellen van nieuw mediabeleid m te zorgen dat die functies niet verder in gevaar komen.

Gesprekken
Het kabinet laat weten de analyse van WRR te delen en geeft aan dat er de komende tijd, op basis van het adviesrapport en deze kabinetsreactie, gespreksrondes worden gevoerd met de spelers in de media en de (maatschappelijke) partners bij het mediabeleid. Bruins: “In deze gesprekken willen we met deze partijen een open gesprek voeren om het beleid te ijken.”

Er is volgens Bruins een brede aanpak nodig, omdat het medialandschap razendsnel complexer en dynamischer wordt: “Het kabinet is van mening dat als we hier goed en bijtijds op willen anticiperen, een brede, continue, diepgravende en samenhangende kijk op de vraagstukken noodzakelijk is.”

Dit moet een doorlopend proces worden van periodieke bijeenkomsten, thematische werkgroepen en publieke consultaties. Dan ontstaat volgens de minister “een lerend netwerk dat snel kan inspelen op nieuwe technologische en maatschappelijke ontwikkelingen. De dialoog fungeert als een early warning system, waarmee kansen en risico’s vroegtijdig worden gesignaleerd, zodat beleid en praktijk tijdig kunnen bijsturen”.

De minister zal de komende periode onderzoeken hoe deze “interactieve aanpak” het beste vorm kan krijgen.

Nieuw mediabeleid is volgens de WRR noodzakelijk om de democratische functies van media opnieuw te borgen | Villamedia

Maatregelen van start zijn gegaan
Verder worden beleidsopties in kaart gebracht die een gezamenlijk en actief vervolg verdienen. Bruins stelt dat een aantal van deze maatregelen al van start is gegaan.

Bruins laat verder weren dat het kabinet zich inzet om de mediasector te versterken. Het doet dat door lokale en regionale journalistiek te ondersteunen - onder meer via het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek en het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten - en de inrichting van de landelijke publieke omroep te verbeteren.

Verder wordt de veiligheid en vrijheid van journalisten verbeterd, via onder meer structurele financiële ondersteuning van PersVeilig. Een sterkere samenwerking tussen publiek en private media moet worden gestimuleerd, en er moet effectief prominentiebeleid worden ontwikkeld. Europese regelgeving zoals de Europese Digital Markets Act (DMA) en de Digital Services Act (DSA) moet worden benut om de macht van grote platformbedrijven te begrenzen.

Waar mogelijk zet het kabinet zich in om effectieve handhaving van de Europese regelgeving te garanderen. Zo voorziet de DSA bijvoorbeeld in het aanwijzen van trusted flaggers van wie meldingen met prioriteit door de online platforms behandeld dienen te worden. Organisaties die in Nederland gevestigd zijn, kunnen deze status bij de ACM aanvragen. De ACM is momenteel bezig met de behandeling van de eerste aanvragen, meldt Bruins.

Taken en verantwoordelijkheden journalistiek
De WRR stelde dat overheidsinterventie op het gebied van mediabeleid noodzakelijk is. Het kabinet geeft aan het hiermee eens te zijn, maar benadrukt: “Dat neemt echter niet weg dat er ook een verantwoordelijkheid is richting de private mediapartijen die net als de publieke media een belangrijke rol spelen in het vervullen van de democratische functie.” Bruins: “De overheid kan randvoorwaarden scheppen, zolang de redactionele vrijheid gewaarborgd blijft. Het blijft wel principieel zo dat de private mediabedrijven zelf verantwoordelijk blijven voor hun eigen verdienvermogen”.

Daarnaast moet de journalistieke sector volgens het kabinet zelf werk maken van de invulling van de democratische functies. Bruins: “Denk daarbij bijvoorbeeld aan het versterken van vertrouwen, door bijvoorbeeld het gesprek met het publiek aan te gaan en hun uitleg te geven over hun werk. Dit draagt bij aan het vertrouwen in nieuws en media.”

Villamedia lanceert nieuwe reeks om journalistieke zelfreflectie te onderzoeken | Villamedia

Prominentiemaatregelen
Een andere aanbeveling van WRR met betrekking tot overheidsinterventie was het prominent zichtbaar en goed vindbaar maken van belangrijke informatie. Het kabinet noemt aanbod van algemeen belang “geen luxe, maar noodzaak” en zet dan ook in op de wettelijke verankering van zogeheten prominentiemaatregelen. Al voorziet het kabinet daar nog wel wat hobbels, want een vaste definitie van ‘aanbod en diensten van algemeen belang’ is er niet. Lidstaten zijn zelf verantwoordelijk deze definitie uit te werken.

De reikwijdte van prominentiemaatregelen moet worden onderzocht, aldus het kabinet - en op welke platformen, diensten, apparaten of interfaces prominentie betrekking moet hebben. “Hierbij dient zorgvuldig te worden bekeken welke maatregelen opportuun zijn binnen de wettelijke kaders, op welk niveau deze moeten gelden en binnen welk toepassingsgebied. Het kabinet wil dit zorgvuldig onderzoeken, want marktingrijpen door de overheid moet een gerechtvaardigd belang dienen.”

Er wordt dan ook gekeken naar ervaringen van een klein aantal landen dat al prominentiemaatregelen heeft geïmplementeerd. Ook in België zijn prominentieregels ingevoerd. De Vlaamse regering heeft fabrikanten van smart-tv’s verplicht om de apps van Vlaamse tv-zenders beter toegankelijk en prominenter zichtbaar te maken.

Het kabinet laat weten in eerste instantie te richten op het niveau van audiovisuele diensten van algemeen belang op het tv-scherm. En zowel publieke als private media worden betrokken in de verdere uitwerking van mogelijke prominentiemaatregelen. Eind dit jaar verwacht het kabinet hier meer duidelijkheid te kunnen geven.

Overheid en journalistiek
De WRR had in hun rapport ook nog aandacht voor de rol van de overheid. De WRR adviseerde de gedragsregels voor politici en politieke partijen in het licht van de digitalisering van politieke communicatie te actualiseren. Politici hebben immers een voorbeeldfunctie.

Bruins gaat daar op in: “Politici zijn, volgens de WRR, belangrijke spelers in het publieke debat en geven door hun uitlatingen aan waar de grenzen liggen van dat publieke debat. Een reëel risico is het (bedoeld of onbedoeld) delen van mis- of desinformatie. Ook kan het niet zo zijn dat politici journalisten op zodanige wijze de maat nemen dat er voor de journalist zelfs een bedreigende situatie ontstaat. Ik vind dit onacceptabel. Het is een zaak van alle politici om elkaar aan te spreken op onverantwoordelijk gedrag. Bij politici ligt in zo’n geval de verantwoordelijkheid om elkaar te normeren. Het doen van normerende uitspraken in zulke gevallen helpt ook om de media- en persvrijheid te bevorderen. Dit komt de democratische functies van media ten goede.” Lees op Rijksoverheid.nl de volledige kabinetsreactie