Journalistieke prijzen? M’n zolen!

Zonder prijs moet je in journalistiek Nederland wel een ongelooflijke kneus zijn. Ga maar na: nog zonder de vele subcategorieën kent het lieve vaderland liefst honderd (!) prijzen voor schrijvende en fotograferende journalisten.

Maar eerst moet ik een misverstand wegnemen. Ik schrijf dit stukje niet uit rancune, ik voel me geenszins miskend en op collega’s die prijzen in de wacht hebben gesleept of dat nog zullen doen, ben ik niet jaloers. Sterker nog: wie een journalistieke prijs wint en zich daarover verheugt, gun ik lof en blijdschap van harte.

Wel moet ik bekennen dat de toenmalige hoofdredactie van Haarlems Dagblad/IJmuider Courant me vele jaren geleden (met enkele collega’s, want het betrof een collectieve inspanning) heeft voorgedragen voor zo’n loftuiting. Helaas kan ik niet meer zeggen voor welke productie dat was, maar dat zegt misschien iets over het belang dat ik aan de competitie hechtte. Hoe het ook zij: we wonnen niet. Naar eer en geweten kan ik melden dat ik dat een hele opluchting vond.

Waren we wel onderscheiden, dan had ik me daarmee vast geen raad geweten. Historici hebben terecht een barre hekel aan wat-als-vragen. Maar wat nu als we destijds wel waren gelauwerd? Gesteld voor het dilemma de prijs in ontvangst te nemen of liever thuis een kop koffie of een biertje te drinken, had ik vermoedelijk voor het laatste gekozen.
De verklaring is nogal simpel: al voordat mijn naam voor het eerst op de loonlijst van een mediabedrijf verscheen (in mijn geval het ANP) kreeg ik pukkeltjes van journalistieke prijzen.
Ik kom daarop doordat ik in NRC Handelsblad van 12 april de mooie necro las die Mark Kranenburg en Hubert Smeets wijdden aan het journalistieke bestaan van Joep Bik. Met de al dan niet verborgen meningen in Biks stukken was ik het vrijwel altijd oneens, maar zijn aanpak heeft me bekoord: veel feiten, analytisch, goed geschreven. Zijn stukken hielpen me aan munitie voor mijn eigen mening. Zulke stukken, daar had je wat aan.

En wat memoreerden Smeets en Kranenburg tot mijn vreugde in die necro? Dit: ‘Het maakte hem (Joep Bik, RF) in die periode een zeer invloedrijk journalist op het Binnenhof. Het lag voor de hand dat hij toen of later de Anne Vondelingprijs voor politieke journalistiek zou hebben gekregen, Maar hij wilde die eer niet. Hij was, zo schreef hij de jury ooit, “geen voorstander van prijzen voor journalisten” en wilde “daarom liever geen kandidaat zijn”.’

Hulde voor Bik! Ook ik zie ik journalistieke prijzen niets. Niet eens omdat het najagen daarvan kan leiden tot ontsporingen – zie de verzonnen verhalen van Janet Cooke voor The Washington Post die in 1981 zomaar een Pulitzer Prize waard bleken. Ik zie in prijzen voor journalisten domweg niets, omdat onze eer ergens anders moet liggen.
Wie een schandaal onthult, doet daarmee zijn lezers een plezier. Zo hoort het althans te zijn. Wie een prachtdocumentaire maakt of een fantastische reconstructie in elkaar sleutelt, biedt lezers, luisteraars of kijkers handvatten om in de samenleving iets te doen – al was het maar stemmen op de ene partij of juist een andere partij die stem onthouden.

Wij werken niet voor prijzen (soms regelrecht toegekend door belangengroepen) of voor vakgenoten, wij doen dat voor ons publiek – althans behoren dat te doen. Natuurlijk is het leuk van je baas of directe collega’s eens een pluimpje te krijgen. Maar laat het dan bij dat informele pluimpje blijven. In vredesnaam geen prijzen, geen klatergoud, geen Tegels – hoe goed bedoeld ook.

Collega’s, laten we ongegeneerd trots staren naar het knipsel met een stukje van eigen hand, naar het beeld van eigen makelij of luisteren naar onze eigen prachtopnames. Maar laten we ons realiseren dat ijdelheid nog nooit tot betere journalistiek heeft geleid. Dus laten we zo’n product van eigen hand na enig trots gezwijmel opbergen en beginnen aan nieuwe producties die ons publiek een handje helpen.

Ronald Frisart