website over journalistiek

x

Villamedia heeft een app

 

Fotograaf Jasper Doest: klokkenluider van de natuur

Frits Baarda — Geplaatst op vrijdag 18 mei 2018, 11:00

Met een serie over Japanse makaken-aapjes won Jasper Doest dit jaar een tweede prijs bij de World Press Photo. De fotograaf werkt omdat hij de natuur iets is verschuldigd, zegt hij. Zijn missie wordt steeds journalistieker en is nog lang niet volbracht.

De ijsbeer ziet hem het eerst, dat spreekt vanzelf. De fotograaf heeft nog niets in de gaten, als het dier op vijftien meter afstand voor hem opduikt. Nooit eerder heeft Jasper Doest (1979) een ijsbeer gezien, terwijl hij vaker op Spitsbergen is geweest. Nu staat hij oog in oog. Het wordt een onvergetelijke ontmoeting.

Onverwacht richt het grootste roofdier op aarde zich op, steunend op zijn achterpoten toont hij zijn indrukwekkende lijf. Met een plof komen even later de voorpoten terecht in de uiteenstuivende sneeuw. De fotograaf en zijn twee reisgenoten bewegen zich niet, als op afspraak. Elke beweging kan fataal aflopen. Het is een bevroren moment, mens en dier tasten het vertrouwen af. De ijsbeer wijkt dan naar achter en zoekt een plek in de sneeuw, waar hij gaat liggen. Slaap overvalt hem. Doest besluit te blijven. Vijf uur verkeert hij in de nabijheid van het rustende dier. Kalm bedient hij zijn camera.

Doest vertelt de anekdote met gekruiste benen zittend op een houten steiger langs het water van de Vlaardingervaart, gelegen tussen polders en een natuurgebied. Op de horizon liggen de laatste huizen van Vlaardingen, zijn woonplaats, verder weg de eerste terminals van de Botlek. Het winterse verhaal contrasteert met de eerste zomerdag in de lente. Sloepjes en zeilboten glijden over het water. Aan de overkant van de Vliet maakt een kolonie kokmeeuwen zich luidkeels druk om voedsel en voortplanting. Aan onze kant van het water is een kolonie mensen neergestreken op het terras van restaurant Vlietzicht. Ze zijn er om niets te doen. Mens en dier, in hetzelfde gebied verblijvend, zijn niet in elkaar geïnteresseerd.

Doest vertelt het verhaal over de ijsbeer niet om stoer te doen. Het gaat hem om de schoonheid en kwetsbaarheid van de natuur, ook die van hem zelf. Angst was niet leidend, het was eerder een plotseling besef van zijn plaats in de natuur die de ijsbeer hem gaf. Het was het mooiste wat hij in vijftien jaar als fotograaf heeft gezien en meegemaakt. ‘Ik was niet bang’, zegt hij, terwijl meeuwen krijsend over zijn hoofd scheren. ‘Het was fantastisch. Ik bleef bij de ijsbeer, omdat ik de schoonheid wilde vieren.’

De ontmoeting illustreert zijn verhouding tot de natuur, en daarmee zijn werk. Doest: ‘Ik was me daar bewust dat we allemaal, mens en dier, onderdeel zijn van een groter geheel. Klimaatverandering is een gegeven, dat weet iedereen. Toch zet de mens zijn eigen levensbehoeften steeds meer onder druk. Het wordt heter in de kookpot. Maar het is uiteindelijk de natuur die doorgaat, als de mens er niet meer is.’

Tussen mens en natuur bestaat een grote afstand, constateert hij. De recreatieve waarde is veelal het uitgangspunt voor nieuw natuurbeleid. Dat geldt ook voor de omgeving waarin hij opgroeide. ‘Ja, er zijn hier veel vogels’, zegt hij. ‘Maar ook veel mensen. Als recreatieve waarde de definitie van natuur is, zou dat betekenen dat dit alles er is voor ons. Maar ik geloof juist dat we deel uit maken van dit alles. Die broedende zwaan daar op het grasveld evengoed als wij.’

Vrijwel onbeweeglijk zit Doest in lotushouding, onder een oranje hoedje dat hem beschermt tegen de onverwacht warme voorjaarszon. Achter hem meert een roeiboot af. Drie vrouwen helpen elkaar op de steiger. Dan overstemt een kreet het gesnater van eenden: ‘Een beest. Een beest op je schouder!’ Met een sigarettenpakje veegt een vrouw ruw een kevertje van een blouse. Met z’n allen bestuderen ze het diertje. ‘Ik denk een lieveheersbeestje’, suggereert iemand. Het object wordt voorzichtig terug in het gras gezet.

‘Ze worden lastig gevallen door de natuur’, becommentarieert Doest het voorval licht spottend. ‘Gelukkig hebben ze het lieveheersbeestje niet vernietigd.’ De bejegening van dierlijk leven door de vrouwen illustreert de zelf opgedragen taak van de fotograaf: met foto’s het grensvlak van mens en natuur verkennen. Hoe kijken we als mens aan tegen de natuurlijke wereld waarin we zelf functioneren? Waren het eerst zuivere natuurfoto’s die hij maakte, nu krijgen ze steeds vaker een journalistiek karakter. De mens doet zijn intrede.

Zijn persoonlijke ontwikkeling bracht hem hiertoe. De jonge Jasper was verlegen en durfde op niemand af te stappen. Zijn ouders maakten hem vertrouwd met de riet- en weidelanden ten noorden van Vlaardingen. Het liefst stond hij tot zijn middel doodstil in een slootje, gewapend met een camera. Vóór hem een nest futen. Iedere dag, een maand lang, legde hij de gezinsopbouw vast, terwijl op de weg erlangs mensen zich naar het werk haastten. ‘Achteraf zagen ze mijn foto’s en vroegen zich af: waar heb jij in hemelsnaam die exotische foto’s gemaakt?’, zegt hij lachend. ‘Onbegrijpelijk dat ze die schoonheid in hun eigen achtertuin zelf niet zagen.’ Iets verderop klinkt een plons. Een jongetje duikt met een gil van een waterfiets in de Vliet. Hij belandt bijna op een stel tortelende waterhoentjes, die zich schielijk uit de voeten maken.

Die interesse voor het contrast tussen de natuur en een door mensen gedomineerde omgeving zat er al vroeg in. Toch koos de jonge Jasper aanvankelijk niet voor de fotografie, maar voor een laborantenopleiding. Daar kwam later een studie biologie bij. Zo leerde hij iets over onderwerpen die hij als amateur fotografeerde. Met z’n hobby werd het ineens menens.

Zijn talent bleef niet onopgemerkt. Doest ontpopte zich tot een veelgevraagd professioneel fotograaf. Grasduinen, National Geographic, GEO en andere gerenommeerde bladen deden een beroep op hem. Vijfmaal werd hij tot winnaar uitgeroepen in de prestigieuze verkiezing Wildlife Photographer of the Year. Na de Zilveren Camera (2016) volgt nu World Press Photo. ‘Een enorm platform. De expositie reist de hele wereld over’, zegt hij daarover. ‘Zo kan ik nog meer mensen mijn verhaal over mens en natuur vertellen.’ Dat de winnende foto’s ook in Japan te zien zijn, is voor de fotograaf belangrijk. Elf jaar geleden kwam hij voor het eerst in contact met de apen, zogeheten makaken. Ze leven in de Japanse bergen, maar volgens de autoriteiten bedreigen ze de landbouwgronden. De dieren worden tegenwoordig in semi-wildparken bewust bijgevoerd om ze van de boeren weg te houden. Ook figureren ze in de entertainmentindustrie. De populatie stijgt explosief. Nu worden jaarlijks tienduizend apen afgeschoten.

Doest fotografeert de apen nu vanuit een soort van schuldbesef. Door zijn regelmatige bezoeken aan de parken ‘hield hij als consument een systeem in stand waar ik geen kennis van had’, legt hij uit. Bijvoeren was bij nader inzien niet de juiste oplossing. Hij besloot ge­nuanceerd verslag te doen van de omgang tussen aap en de mens, die een onnatuurlijk systeem in stand houden. ‘Ik moest blijven fotograferen, maar dan vanuit meerdere perspectieven. Ook vanuit de bezoekers van attractieparken. Wat vinden ze er zo leuk aan? Ik wil met mijn foto’s een dialoog op gang brengen, geen polarisatie.“I owe it to the monkeys”.’

De fotograaf trekt zijn benen hoger op. Deze vraag vereist bedenktijd: fotografeert hij uit naam van de dieren? Het antwoord komt in stoere zinnen: ‘Mijn verantwoordelijkheidsgevoel is groot. Fotograferen is mijn morele plicht. Ik wil aan de kaak stellen hoe we als mens tegen de natuur aankijken, mijn beelden kunnen het verschil maken. Misschien ben ik wel een klokkenluider van de natuur, waarin mens en dier samen leven.’

Van de bijgevoerde Japanse apen is het maar een kleine stap naar de grote grazers van de Oostvaardersplassen. Of hij daar ook iets van vindt, is de vraag. Er klinkt aarzeling door in zijn stem. Zijn mening wil hij het liefst voor zich houden. Dan brandt hij toch los: ‘Het grootste probleem in Nederland is de publieke opinie. En de beheerders en politici laten zich uiteindelijk door emotie leiden’ Dan volgt een betoog over grote grazers in een afgerasterd gebied en ontbrekend populatiebeheer. Als de populatie dan uit de hand loopt en duizenden dieren moeten worden afgemaakt, keert de publieke opinie zich volgens hem tegen alles. Zijn oplossing zou zijn: ‘Gooi het gebied open en laat de dieren migreren.’

Toegegeven, zijn activistische gevoelens moet hij onderdrukken. Met activisme bereik je het minst, vindt hij. Foto’s moeten het doen. Als fotograaf brengt hij niet de waarheid, maar juist vragen. ‘Ik heb wel een mening, maar die is pas belangrijk als ik weet waar een ander vandaan komt’, zegt hij filosofisch. Zo is hij tegen het doodknuppelen van zeehondjes in Canada. ‘Maar als ik toegang wil krijgen tot die wereld, moet ik mijn mening uit mijn bagage weglaten. Mijn belangstelling gaat wel mee. Ik wil ook de normen en waarden van een ander zien. Waarom doet iemand zoiets? Ik zie het, fotografeer het en plant misschien een zaadje, waardoor mensen aan het denken worden gezet.’

Vijftien jaar duurt deze bijna ononderbroken missie. De fotograaf is soms tijden onderweg. Rond de uitreiking van de World Press Photo is hij bewust langer bij zijn vrouw en twee dochters gebleven. Doest: ‘Het is even mooi geweest.’ Maar straks vliegt hij weer uit, eerst naar het hoge, koude noorden. Op Spitsbergen hoopt hij weer ijsberen te zien.

Jasper Doest (Vlaardingen, 1979)
Opleiding: labo­rant, biologie Opdrachtgevers onder meer: National Geographic Magazine, GEO en Smithsonian Magazine. WNF Ambassadeur, Fellow of the International League of Conservation Photographers.
Prijzen:
2017 World Press Photo, Nature Stories, 2e prijs 2016 Zilveren Camera, Natuur & Milieu, 1e prijs
2012, 2013 (1e prijs), 2014, 2015, 2017 Wildlife Photo­grapher of the Year
2009, 2014, 2015 European Wildlife Photo­grapher of the Year, 1e prijs
2013, 2015 Travel Photo­grapher of the Year, 1e prijs
2015 Big Picture, 1e prijs
2005 Grasdui­nen, 1e prijs

Nog geen reacties

Om te reageren moet je een Villamedia Account hebben en moet je eerst ingelogd zijn.

Villamedia Sluiten

Inloggen

Registreren

Vul onderstaande gegevens in voor exclusieve toegang voor NVJ-leden.