Oud-correspondent Zuid-Amerika Jan Schmeitz (71) overleden

In een rouwadvertentie in de Volkskrant herdenken tientallen vrienden en (oud)collega’s hem als een “vrijbuiter met een missie”.

Ze noemen Schmeitz een moedige journalist, die volhardend buiten de lijntjes kleurde. De moord op de vier journalisten in El Salvador is een zwarte bladzijde in de Nederlandse oorlogsjournalistiek, maar Schmeitz bleef volgens de ondertekenaars onvermoeibaar werken aan de vervolging van de verantwoordelijken voor de moord. 

‘Ongezonde nieuwsgierigheid’
In een interview in De Journalist van 1989, met Dirk Kagenaar en Jos de Putter over de stand van de Nederlandse oorlogsjournalistiek, zei Schmeitz het volgende over oorlogsjournalistiek: “Misschien is het een overijverige beroepsopvatting, of een vorm van ongezonde nieuwsgierigheid, of toch een lichte aanwezigheid van avonturisme. Waarschijnlijk een combinatie van die dingen. Maar als iedereen weggaat, dan kunnen ze alles doen zonder dat we er ooit van horen”.

Aanleiding voor dat gesprek was de gewelddadige dood van cameraman en journalist Cornel Lagrouw in El Salvador in 1989. Lagrouw kwam om bij een vuurgevecht tussen het regeringsleger van El Salvador en strijders van de linkse guerrillabeweging FMLN. Schmeitz had Lagrouw nog naar Midden-Amerika gehaald.

Chaotische nadagen
Schmeitz was niet snel te intimideren. Hij ging dan ook niet weg toen in juli 1979 het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken journalisten opriep om de Nicaraguaanse hoofdstad Managua te verlaten.

“Samen met slechts acht andere westerse journalisten besloot hij te blijven. Nadat hij al geruime tijd over de burgeroorlog had bericht, wilde hij ook de machtsovername door de Sandinisten meemaken. In de chaotische nadagen van het bewind van dictator Somoza was dat niet zonder risico. De oproep van het State Department volgde namelijk op de moord op de Amerikaanse televisiejournalist Bill Stewart door Somoza’s Nationale Garde.” 

Over de periode na de moord op de vier IKON-journalisten in 1982 vermeldt De Journalist: “Schmeitz bevond zich op dat moment ook in El Salvador en begon een onderzoek dat in slechte aarde viel: ‘ik kreeg anonieme telefoontjes waarin mij werd meegedeeld dat ik mijn mond moest houden en het land moest verlaten. Ze zeiden dat de vijfde doodskist al klaar stond. [...] Daarna kwamen soldaten mijn hotel binnen, iets wat ze anders nooit deden. Ze bleven beneden in de hal hangen en zeiden tegen niemand wat ze kwamen doen. Ik weet nog steeds niet of ze nou voor mij kwamen of dat het een algemene intimidatiepoging was. Uiteindelijk kwam er een telefoontje van de persvoorlichter van de Amerikaanse ambassade, die me een wagen naar het vliegveld aanbood. Dat aanbod heb ik toen maar aangenomen. Achteraf denk je dat je misschien had kunnen blijven, maar dat weet je nooit. Het gebeurde allemaal binnen twintig uur; er zat blijkbaar veel druk op de ketel’.”

Schmeitz is na zijn jarenlange correspondentschap in Midden Amerika (standplaats Managua, Nicaragua) ook hoofd buitenland van de VARA radio geweest, vervolgens eindredacteur bij de wekelijkse tv-actualiteitenrubriek Kenmerk van de IKON. Later werd hij hoofd IKON tv.

Daarna is hij weer naar het buitenland vertrokken, naar Kameroen. Hij werkte daar als hoofd bij SNV Netherlands Development Organisation. Later is hij naar Yucatan, Mexico verhuisd waar hij jarenlang een hotel runde met zijn vriendin.