Huilen voor een virtuele voedselbank

Immersive journalism, vrij vertaald: meeslepende journalistiek. Op verschillende Amerikaanse festivals, zoals het Sundance film festival, staan bezoekers in de rij om in een virtuele omgeving te stappen. Niet door van een afstand naar een plat scherm te kijken. Ze krijgen een speciale bril op, die is uitgerust met een scherm, sensoren en een koptelefoon. Dit geheel is via een kabel verbonden met een computer. Het voelt daadwerkelijk alsof je in de virtuele omgeving bent en gebruikers hebben de mogelijkheid om daarin rond te lopen. In plaats van toeschouwer zijn ze getuige.

De la Penã maakte onder meer ‘Gone Gitmo’, waarbij de consument als verdachte wordt afgevoerd naar een kooi in Guantánamo Bay. Ook reconstrueerde ze een crisissituatie bij een voedselbank in Los Angeles. Deze virtuele kopieën van echte situaties zijn gebaseerd op journalistieke content: video’s, foto’s, teksten, mondelinge verklaringen en audio. Op festivals zag ze huilende mensen die naar hun zak grepen om 911 te bellen en agressie. Sterke emotionele reacties bewijzen dat dit een krachtig medium is, volgens de Amerikaanse.

Waar ben je nu mee bezig?
‘Ik werk samen met het Investigative News Network, een Amerikaans samenwerkingsverband tussen onderzoeksjournalisten. Ze onderzochten de dood van een migrant die werd vermoord door een grenswacht bij Santiago. Op basis van hun bevindingen hebben ze een achtergrondartikel geschreven. Nu is er audio en video komen bovendrijven. Dat wil ik gebruiken om de situatie te reconstrueren en om zo het verhaal sterker te vertellen. Als het af is kunnen gebruikers getuige zijn van de moord.’

Er gebeurt veel in de reconstructies. Je kunt ook lopen en kiezen welke kant je opkijkt. Hoe duid je al die informatie?
‘Bij mijn laatste project over een crisissituatie bij een voedselbank, “Hunger in Los Angeles”, hing ik posters langs de rij wachtenden. Daarop stond een korte samenvatting van het hongerprobleem in Los Angeles. Tijdens de ervaring maken we gebruik van een voice-over. Aan het einde verdwijnen alle gebouwen en geef ik een aantal statistieken. 3d-karakters vormen daarbij een infographic, die een beeld geeft van het aantal mensen dat afhankelijk is van een voedselbank.’

In 2007 begon je aan je eerste project: ‘Gone Gitmo’. Sindsdien ben je gepassioneerd blijven bouwen. Wat houdt je gemotiveerd?
‘De reacties op “Gone Gitmo” waren overweldigend. Een vrouw bekeek bijvoorbeeld haar vriendin via de computer, terwijl die in een virtuele kooi in Guantánamo Bay werd gezet. Op een gegeven moment haalde ze een knuppel tevoorschijn en dreigde mij te slaan. Ze was zo geschrokken dat iemand het opnam voor de gedetineerden en boos dat ze haar vriendin in de positie plaatste van de zogenaamde ‘terroristen’. In de productie werden video’s getoond van gevangenen die een verklaring aflegden. Maar die video’s waren allemaal afkomstig van het ministerie van Defensie en al lang openbaar. Toch werd de vrouw geraakt nu haar vriendin er ineens middenin zat.
Er kwamen ook sterke reacties op mijn laatste omgeving “Hunger in Los Angeles”. Iemand krijgt plotseling een beroerte in de rij bij de voedselbank. Meerdere mensen grepen naar hun telefoon, omdat ze de neiging hadden om 911 te bellen. Andere mensen knielden om zijn hand vast te houden. Gebruikers verliezen zich in de gebeurtenis. Een aantal mensen deed huilend de bril af.’

Een zeer emotioneel genre dus?
‘Onderzoek wijst uit dat mensen een hele sterke connectie hebben met hun virtuele ik. De reacties zijn wezenlijk anders dan wanneer je niet in een virtuele wereld zit. Je kunt ‘Hunger in Los Angeles’ ook op YouTube bekijken maar omdat het relatief is ten opzichte van de avatar waar je gebruik van maakt, is het een andere ervaring. Immersive journalism is iets waar je een stukje van je ziel inlegt.’

Zijn die emoties een toevoeging aan de journalistiek?
‘Mensenrechtenonderwerpen verdienen sterke reacties. Ik focus mij op dit soort onderwer­pen omdat ik ze vreselijk schokkend vind. Deze schendingen zullen altijd plaatsvinden, maar ik hoop dat we altijd de mensen bereiken die er wat aan kunnen doen. De mensen die cheques uitschrijven bijvoorbeeld.’

Kan een samenleving rationeel reageren op een ongewenste situatie, als ze overweldigd worden door emotie?
‘Als je niet weet wat situaties zo vreselijk maakt, is het erg moeilijk om verandering te creëren. Ik denk dat verandering altijd het doel is van dit soort producties. Als je wilt dat mensen rationele keuzes maken, moet je ze eerst laten voelen hoe mensen met elkaar omgaan. Dit menselijk contact heeft veel verbindingen die verder gaan dan rationele besluitvorming.
Kijk naar mijn laatste project. Mensen met honger zijn vrij onzichtbaar. Je kunt zeggen “o jee, ik voel mee met die mensen”, maar zo werkt het gewoon niet. Maar als je zorgt dat men begrijpt hoe moeilijk het is om voedsel te verzorgen, verandert dat gevoel.’

Voor ‘Hunger in Los Angeles’ was je afhanke­lijk van softwaredonaties en vrijwilligers. Kan dit genre financieel onafhankelijk worden?
‘Mensen stonden drie uur in de rij voor “Hunger in Los Angeles”. Zowel tijdens het Sundancefestival als bij een Googleconferentie. Ik zou het geweldig vinden om de installatie ergens in een galerie te zetten en tickets te verkopen. Bovendien werk ik aan een manier waarop meer mensen tegelijk in een omgeving rondlopen en tussentijds kunnen instappen. Het moet een wat vloeibaarder systeem worden, zodat mensen niet lang hoeven te wachten totdat iemand klaar is. Dit wordt zo laagdrempelig als een avondje bioscoop. Ik denk niet alleen dat dit financieel duurzaam wordt, ik denk dat dit een kans is voor journalistieke bedrijven, waarvan het businessmodel kapot is.
Veel content is namelijk gemakkelijk te kopiëren, zoals tekst en video. Wij bieden een nieuwservaring die uniek is en die is niet gemakkelijk na te maken. Je kunt een ervaring niet kopiëren. Bovendien zit er veel moeite in deze producties. Vroeger kostte het ook veel moeite om journalistieke verhalen te verspreiden via tekst en video. Daarom wilde men ervoor betalen. Die tijden veranderen.’

Is het al de moeite waard voor journalistieke bedrijven om dit op te pakken?
‘Voor “Hunger in Los Angeles” kreeg ik virtuele personen gedoneerd van een softwarebedrijf. Als je die allemaal zelf moet maken, kost dat veel tijd en geld. Maar het is ook mogelijk om mensen in een scanner te zetten, waarna ze automatisch gedigitaliseerd worden. Dat is niet ver weg. Zo’n scanner staat bij een attractie in Disneyland bijvoorbeeld. Er bestaat ook software die automatisch een virtuele omgeving maakt van een 360 gradenfoto. Met de juiste financiering maak ik binnen een paar uur een simpele ervaring. Bovendien programmeer ik in Unity 3d, een programma dat bestanden kan exporteren voor de smartphone of voor de Kinect. Dan kunnen mensen het verhaal ook op een plat scherm bekijken. Handig voor breaking news. En aantrekkelijk voor redacties.
Maar hoe je het ook went of keert, deze vorm van communicatie is er en ontwikkelt zich razend snel. De game-industrie zit er bijvoorbeeld bovenop. Het is een krachtig platform om mee te werken. Het is uiterst geschikt voor games, fictie en propaganda. Als journalisten er onderdeel van willen zijn, moeten ze nu ontdekken hoe het platform kan worden ingezet als degelijk journalistiek gereedschap.’

Bekijk het werk van Nonny de la Penã op:
www.immersivejournalism.com/

Journalistieke games van Nederlandse bodem
On the ground reporter
Op de avond van de buitenlandjournalistiek in 2011 presenteerde Butch & Sundance Media het project: On the ground reporter. Dit is een desktopgame, waarbij de gebruiker de rol speelt van een radiojournalist. Momenteel zijn er drie versies die zich afspelen in Darfur, Afghanistan en Oeganda. Tijdens de virtuele reis worden keuzes voorgelegd die betrekking hebben tot mediawijsheid en burgerschap. Met wie spreek je? Hoe spreek je iemand aan? Waar ga je op zoek naar informatie? Uiteindelijk monteert de gebruiker de informatie tot een radio-item. Het is bedoeld als educatieve game en is dan ook geschikt bevonden als lesmateriaal voor MBO, HBO en WO.
http://www.onthegroundreporter.nl/
NewsGame
Thomas Loudon, videojournalist en oprichter van de VJ movement, werkt aan een Facebookgame die gebruikers eveneens in de schoenen van een correspondent zet. De speler krijgt verschillende uitdagingen, zoals de grens van Iran oversteken of kindsoldaten uit Somalië redden. In de game kan worden samengewerkt met andere spelers. Je kunt bijvoorbeeld een fotograaf meenemen tijdens een opdracht. Maar bijzonder aan dit initiatief is de samenwerking met echte journalisten. Spelers onderzoeken echte situaties. Met de informatie die zij aan elkaar knopen kunnen zij verhaalideeën pitchen aan echte journalisten van de VJ movement, die het wellicht tot uitvoering brengen buiten de virtuele wereld. In december moet de eerste versie af zijn.